Дадайин сес

БицIириз гьеле чав бабан фуниъ имиди дадайин сес ва дугъан юкIв фици ебгурашра кмиди аьгъю шулу.

Дадайин сес имбу сесерихьан лапра ачухъди жара апIуз шлуб ву. Бабкан духьну, шинт дабкьруганра, дадайи фуниъ имиди урхру гафар текрар апIруган, веледдиз думу гафар таниш вуйиганси шулу.

Разият Аьгьмадова магьа гизаф йисарин муддатнаъ дагъустандин сабуну вуздиъ дарсар кивра, хъа бицIирин гьякьнаан гьамци кIура: «Дадайи чан сабпи гафариинди, сабпи сесериинди веледдин рюгьнан эвел ккебгъра. Дада ву сарпир вуди веледдиъ ужувлакан ва харживаликан улупурайир. Гьич сар дадайира шинт дабкьури фици чан бай аьхю гъахьиган бандит, ясана тIафал шулуш, урхурдар. Гьарсар дадайиз чан велед варитIан заан вуди, гьякьлур вуди, ужуб хасиятнанур вуди рякъюз ккунду».

БициIирин шинт дабкьури, шликIа жарари гъидикIу гафар кIваин апIури, гьадрар пуб герек дар, жвуван мелзниинди, жвуван кIваъ айи веледдихьна вуйи гьиссарикан дупну ккунду. Гьадму бицIи вахтна дадайин гафар му веледдин фикриъ дидикIну гъузра. Йигъар-йишвар, вазар-йисар гъягъюри, хъасин дугъаз думу гафар хъанара кIваин шулу.

БицIивал – инсандин фагьум артухъ хьувалин варитIан асас вахт ву. Гьадму вахтнахъанмина инсан яваш-явашди чан уьмрин рякъ ктабгъуз хъюгъру. Мисалназ, эгер шинт дабкьруган Мугьяммад пайгъамбарикан ктибтури гъахьиш, ясана Аллагьу Тааьла зикир апIури гъахьиш, думуган йигъар-вахтар гъягъюри, веледдин думу гафар кIвак дидисну хьиди ва думу марцци кIвак гъидикIу гафар ктIушвуз лапра читин шулу. Гьелелиг бицIириз му гафарин сабан мяна аьгъдаршра, фтикан кIураш хабар адаршра, сацIиб вахтналан чав гъаври хьуз хъюгъган, дугъаз дишлади му гафар кIваин шулу. Гьаз гъапиш му гафар кIвак карсна. Гьаддиз шинт дабкьруган, ухьу урхру ужудар байтар гележегдиъ веледдиз тербия тувуз себеб шлударикан ву.

«Дадайин шиърар – дюн’яйиъ варитIан заан шиърар ву; вари инсаниятдин шиърарин эввел ву», – гъапну Расул Гьямзатовди.

Ав, бицIидариз фици тербия тувну ккундуш, гизаф дупна, дидин гьякьнаан Пайгъамбарин ﷺ гафар а, адлу аьлимарин гафар а ва ихь аьхю абйиринра гафар а. Мурар вари уч гъапIиш, варидарин гаф саб ву, гьаз гъапиш му гафарин кIулиъ Аллагьу Тааьлайин амрар ва Пайгъамбарин сунна дугъубжвна. Гьяйифки, саспидари чпин гъаври адрувалиан, аьгъдрувалиан гъийин йигъаз тялукь тербия тувурча кIури, бицIидар тербияйихьан ярхла апIура, дурари чпиз чпин уьмрин рякъ ктабгъну ккунду кIури.

Хъа саб кьадар йисар арайиан душну, чпихьан веледдин аьхювал апIуз даршлуган, думу чаз ккуниб апIуз хъюгъган, хъасин швумалвал хигуру. Дици духьну ккундар. Инсан фукьан заан образование айир гъахьишра, фукьан кIубнир ва зигьимлур гъахьишра, эгер аба-бабу бицIиди имиди дугъан уьмрин жилгъа дишди дарди ккипиш, думу веледдин уьмур ужуб дару рякъюъди гъябгъюз мумкин ву. Хъа жавабдар Аллагьу Тааьлайин улихь абана баб шула.

Гьаци вуйиган, ухьу фицдар гъахьишра, фукьан зигьимлудар гъахьишра, ухьутIан заанди вуйи, зигьимлур вуйи, варибдикан аьгъю Мугьяммад пайгъамбарин гафарихъди, рякъюхъди душну ккунду, дарш ихьра, ихь веледдинра уьмур кур хьуз мумкин ву. Аллагьу Тааьлайи, фициб къайдайиинди веледдиз тербия тувну ккундуш, ухьуз улупна. Пайгъамбари ﷺ чан гьядисариъра му ляхин баян апIура. Хъа ухьуз, мусурмнариз, гъубзрайиб саб ву – гьаму ижми рякъюъди гъягъюб.

Аллагьу Тааьлайин амрар тамам апIрур, Пайгъамбарин ﷺ рякъ гъибисур гьичра швумал даршул, думутIанна гъайри, иман артухъ шул, Ислам дин ижми шул. Думу веледдиз тербия тувну, аьхю гъахьиган дугъан хизан ккебгъру, дурар ужуб рякъюъ гъахьиш, абайин-бабан думу варитIан аьхю хъуркьувал шул. Ужур велед хъайивалра абайизбабаз шадвал ву, чпи кечмиш гъахьиган чпихъан дюаь апIрудар, садакьа туврудар, вари читинвалариъ багахь шлудар. Ари ихь веледар гьацдар хьпан бадали, дурариз аьхюрбицIир аьгъяди, аба-баб аьгъяди духьну ккунду.

Дурариз саб яшнахъна гъафиган, гъудгникан улупну ккунду, Аллагьу Тааьлайин сифатарикан ктибтну ккунду. Аьхириъ саб мянфяаьтлу хабарра туварза: Саб хизандиъ гизаф вахтна велед даршули гъахьну. Фукьан жюрбежюр себебар арайиз хурашра, думу ляхниз бакар шули гъахьундар. Магьа чпи саб кьадар яшназ илтIикIган, мурариз Аллагьу Тааьлайи велед тувру. Чпи девлетлу ксар хьпаз лигну, сабпи йигъланмина дурари му веледдиз ккуниб вари туври шулу, ва му веледдиз чаз ккуниганси уьмур хъапIуз себеб шулхьа кIури, йикьрар апIуру.

Магьа йисар гъягъюри, велед аьхю шулу, ва дугъаз хъасин аба-баб гьичра гьяспикк ккадарди шулу. Дугъриданна, велед чаз ккуниси уьмур хъапIуз хъюгъру. Аьхирки, аба-баб му ведледди апIру ляхнариккан инжиг шулу, гьапIрушра аьгъдарди шулу, ва чпин веледдикан шадвал дярябкъди дурар му жилилан гъягъюру. Гьаци вуйиган, гьюрматлу мусурман гъардшар ва чйир, кIваинди гъибтайки, велед Аллагьу Тааьлайин аманат ву ва дугъаз тербия тувну, думу ужуб рякъюъ ауз чалишмиш хьувал ихь вазифа ва буржи ву.

АЬЙША ТУХАЕВА