Гьяйванат убккбан къайда
Йикк ипIуз хай шлу гьяйванатар кьюб йишваз жара шула:
- Убккувал адарди ипIуз шлудар, гьеле думу кечмиш гъабхьиб вушра – дурар балугъна саранча ву.
- Убккбиинди ипIуз гьялал шлудар ва чпира Шариаьтдиъ ипIуз гьялал дапIнайидар. Дурар хулан гьяйванатарикан шула: йиц, хюни, якъ, марчч ва жарадар, хъа чIурдин гьяйванатарикан - гъюр, жейран ва жарадар.
Убккбан шартIар тамам дарапIди гъубккуб, ваяки гъабчIиб , ясана Шариаьтдиъ гьярам дапIнайиб, мисалназ, дажи, ху, жанавар - мурарин йикк ипIуз хай шулдар.
Аллагьу Тааьлайи дупна:
Мяна: «Учвуз мурдал гъабхьиб ва ифи гьярам ву…» - «анжагъ учву гъубккуб ктарди»
ИпIуз гьялал вуйи гьяйванат анжагъ убккбан кьяляхъ гьялал шулу. Убккруганра, дюд (горло) ва дюдюх (пищевод) гьадабтIну ккунду. Гьамци, гьяйванат убккруган, гьаму кьюбиб йишвар сабси гьадатIруганси дубхьну ккунду. Убккру гаркIалра учIруб дубхьну ккунду. Сабйишв’инди вари кIул алдабтIбаъра зарар тувруб фукIара адар.
Гьяйванат хяртIхъанмина убккуз хай шулдар, дици убккуб ужи дар (карагьат ву) ва дицир касдиз гунагь а.
Гьяйванат шафраккан убккуз ихтияр адар, дици гъубккуб ипIуз хай шулдар. Гьаци вуйиган, дюднин гьибнаккан (кадык) цIиб исина шлуганси убккуру.
Эгер дюднин гьиб кIулин терефназди дарди, жандин терефназди гъубзруганси гъубккиш, думу йикк ипIуз хай шулдар. Мици апIбан себеб гьадму вуки, вари мазгьабарин аьхюну пай аьлимарин гафариинди, дюд тамамди гьадабтIну ккунду, хъа дюднин гьиб (кадык) дюд ккудубкIру йишвахь ву, гьаддиз дюднин гьибан исккан дубккну ккунду.
Гьяйванат убккруган сунна вуйи ляхнар
Пайгъамбари ﷺ гъапну:
Мяна: «Дугъриданна, Аллагьу Тааьлайи вари ужувлиинди апIуб амур дапIна ва, учву убккруганра, ужубсиб жюрейиинди убккай, учву гъурбан убккруганра, ужувлиинди убккай, ва гъит учвкан гьурури гаркIал учIру апIри ва гъит гьяйванатдиз аьзият тутруври» (Муслим).
Гьяйванат убккуз ккуни касди алат учIруди гьязур дапIну ккунду. Убккурайибдиз рябкъюри гаркIал учIру апIуб карагьат ву. Гьайванат убккайиз, дидиз шид тувубра ужу ву. Гьяйванат явашди жилиин дипру ва шубуб лик китIру, хъа арччул лик ачухъди гъибтру. Думу гагул гъвал’инди, яни дидин мухур кьибла терефназди шлуганси дипру, ва убккурайир чавра кьибла терефназди илдицуб ужу ву.
Убккуз ккайири «Бимиллагьи ррагьмани ррагьим» дупну, салаватра дурхну, гаркIал ккадатуру:
«Бимиллагьи ррагьмани ррагьим. Аллагьумма ссалли ва саллим аьла саййидина Мугьяммад».
Дюд ва дюднин гьиб гьадатIбахъди сабси, ифдин таб ва кIвахьан бедендихьна ифи гъабхру дамарра гьадатIуб ужу ву.
Гьяйванат гъубкку гаркIал дидкан ктатури марцц апIуб ужу дар, дидихь рибшвуз гъидрибтдира духьну ккундар. Гьяйванат бегьемди уьмрин лишнар тутрувди хьайизкьан лиъ алдабхъуз хъюгъюбра, кIул бегьемди алдабтIубра ужу дар.
Гьаму ухьу зиихъ гъапибдиан аьгъю шулуки, гьяйванат гьялал хьпан бадали кьюб шартI а:
- Мусурман касди гъубккуб вуди хьуб.
- Дюд (горло) ва дюднин гьиб (пищевод) гьадабтIуб.
Гьяйванат кьиблайихьинди илбицну дипуб, убккруган «бисмиллагь» пуб ихь мазгьабдиъ фарз дар, хъа суннат ву.
Шафии мазгьабдиъ ипIуз гьялал ва гьярам вуйи гьяйванатар
Гьялал вуйидар: акула, гамуш, деве, гъулан жакьв, сивун цIигь, луф, гиена, гъаз, дельфин, гъютIрагьим, жаваронок, гьяжилеглег, гьяштархан, цIигь, хюни, ергинаг, пэъ, гъюд, сул, гьяйван, марчч, эркег кьямкъяр, балугъ, сазан, саранча, цIурцIул, бюлбюл жакьв, кIару жакьв, деве-гъуш (страус), рягъ али кIул (удод), уьрдег, чайка, чурчул.
Гьярам вуйидар: жанавар, хъютт, гепард, жираф, битI, гату, ушвкъяр, крокодил, псинчI, леопард, гъютIрахьим, швеъ, зимз, кьюл, маймун, люкь, датти тIавус (павлин), хашв (паук), туту гъуш (попугай), арф, сил, ху, гугана, къяркъяр, ппази, аькьраб, фил, хулаъ шлу ппеппйирин саб жюре (таракан), пеленг, хяхя, гарали гъюб, чакъал, жюнерг, жюнерг (ястреб).
Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьуз гьялал вуйиб ипIуз, хъа гьярам вуйибдихьан ярхла хьуз кюмек туври! Амин, я Мужиб!
