Халкьдин гъайгъушнаъ йихьай…
Ассаламу аьлайкум, йиз бицlи халкь! Узу Мягьячгъала шагьриъ яшамиш шулашра, Табасаран ва Хив районариз кми-кмиди гъягъюри шулза. Йиз бицlи вахт гьаму районарихъди аьлакьалуб вуди гъабхьнийиз.
Гьамус гьар ражари му районариз гъягъруган, йиз бицlи вахтар кlваин шулиз. Думу вахтар гьамусдин йигъарихьан фаркьвал айидар вуйи.
Ихь газат урхурайидари, фу фаркьвал а, кlури гьерхуз мумкин ву. Саб кlуруб, инсанарин чиб-чпихьна вуйи рафтар, аьхюдарихьна айи гьюрмат. Думуган яшлу ксар хябяхъдин вахтна гюмихь уч духьну шуйи, ва гьадрарихьна вуйи гьюрматнаан дурарин улхьантина гъягъюзра кмиди начди шуйи.
Кьюб кlуруб, чиб-чпиин алабхъру ляхниз жараси лигуйи. Варидарин чиб-чпихьна гъуллугъ шуйи, гьарсари тмунуриз кюмек апlуйи ва гьаддиан арайиъ гьюрматра артухъ шуйи.
Гьамус гъулариъ лицруган, гьяйифки, дициб арабиркьан рябкъюрдар.
Йиз яшариз дилигди, узу Ислам диндин къанунар ахтармиш апlуз хъюгъюнза. Сакьюдар шариаьтдин китабар дурхну, гьамус хъана жвуваз уьмриъ герек шлу суаларра аьгъю апlури шулаза.
Ихь халкь диндиз гьюрмат айиб, диндин аьлимар гизаф гъахьиб ва думу аьлимарихьна гьюрмат айиб вуйихь. Улихь вахтарианмина му ляхнин гьякьнаан ухьуз заан кьимат туври шуйи.
Гьаму яшнаъ ади илимдихъ хъюгъбаз Пайгъамбарин ﷺ гьядис себеб гъабхьунзуз. Саб ражари узу жвуми гъудгниз мистаз гъушган, имамди чан вязайиъ Пайгъамбарин ﷺ гьядис кlваин гъапlнийи. Думу гьядисдиъ гьамци кIурайи (мяна): «Аьгъювалар гъадагъуб, илим дубгъуб гьарсар мусурман касдин фарз ву».
Гьамци илимдихъ хъюгъну, жюрбежюр гьядисар урхури, аьгъдруб аьгъю апIури, саб натижайихъна гъафунза. Му уьмриъ шлубкьан гизаф гъайри касдиз, мусурмнариз, халкьдиз мянфяаьт тувуз чалишмиш духьну ккунду. Фукьан уву артухъ ужувлар апlбахъ, гьадмукьадар хъанара ужувлар апlуз ккун шулу.
Гьаддиз кми-кмиди кlури шулза: «Халкьдин гъайгъушнаъ йихьай».
Ислам диндиъ ухьуз ихь уьмриъ герек шлу вари циркларикан яркьуди мялумат тувна. Мусурман касдин гъалатl саб ву - жвуван дин аьгъдрувал. Му гафар шлизкlа аьйиб апlури кlурайидар дариз. Узура йиз аьгъдрувалиан гьаму кьадар яшар хьайизкьан му дин ахтармиш апlуз хъюгъюндайза. Хъа гьамус му диндин утканвал, фици инсан Аллагьу Тааьлайи заанди дерккнаш, аьгъю шулу.
Бязи инсанарин фикир шулки, Ислам дин вари хъайи-хъайиси апlуз шлуб дар, яманди читниб ву, кIури. Думура гъалатl ву, дюз дару фикир ву. Ислам дин варитlан рягьтиб, инсанариз варитlан мянфяаьт кайиб ву. Му диндиъ инсандиз зарар кайибдихьан ярхла йихьай дупна ва ужувлахъна теклиф дапlна.
Инсандихъди аьлакьалу фунуб вушра ляхниз лиг, дидин гьякьнаан Ислам диндиъ дупна ва гьадму дупнайибдикан фикир апlури, аннамиш гъапlган, думу инсандиз хайир кади дебккнайиваликан мялум шулу.
Гъудган, ушв, закат, гьяж – гьамрар вари инсандиз мянфяаьт тувруси дерккнайидар ву. Гьамрарикан гьарсабдикан инсандин гьаму дюн’яйизра, аьхиратдизра мянфяаьт а. Думутlанна гъайри, жвувлантина тмундаризра мянфяаьт тувра. Мисалназ гъадабгъурхьа закатдин суал. Девлету касари закат тувбиинди мискинариз, факьирариз мянфяаьт шула. Лигайчва, фукьан утканди Аллагьу Тааьлайи ккабалгнаш.
Рамазандин вазли варидари ушв бисура. Гьаму ушв бисбиинди вари инсанариз гаш хьувал фициб вуш, гьарсариз жвуван читинвалиинди, гьиссариинди аьгъю шула. Вари ибадат инсан бадали вуш, ушв бисувал анжагъ Аллагь бадали шула, ва дидхъан саваб фукьан шулуш, анжагъ сар Аллагьдизтlан аьгъдар.
Ислам дин варитlан тамам дин ву. Лигайчва, гирами Кьур’ан фукьан утканди ккабалгнаш. Эгер гьаму жилиин али варитlан зигьимлу инсанар уч гъапlишра, дициб къайдайиинди ккабалгуз шулдар. Му гирами Каламдин гъаври ахъуз хъюгъган, гьадмуган дидин заанвалра аьгъю шулу.
Гъийин жигьил наслариз пуз ккундузузки, учвуз тувнайи ниъматарин Аллагьу Тааьлайиз гьямд апlинай. Дугъриданна, гьамус учвуз, жигьилариз, Аллагьу Тааьлайи ич вахтари адру ниъматарра тувна. Гъи гъазанмиш апlрударизра гизаф рякъяр ачмиш дапlна. Гъазанмиш апlинай, учв’ин али фарзар тамам апlинай, гьяж апlинай ва аьхюдариз гьюрмат, бицlидариз рягьмат кlваълан магьапlанай.
Аьзиз Аллагьдикан ﷻ ихь бицlи халкьдиз ужувлар тувуб ккун апlураза. Фукьан вушра читинвалар алахьу халкь вухьа, гъит ихь гележег акуб ибшри! Амин!
