Ислам динендә сайлауларга карата мөнәсәбәт
Ислам динендә сайлауларга карата мөнәсәбәт
Сөекле Пәйгамбәребез галәйһиссәләм бер хәдисендә болай дигән: “Әгәр дә өч кеше сәфәргә чыкса, алар араларыннан берсен әмир итеп сайласын” (Әбү Давыд)
Күрүебезчә, бу хәдистә Пәйгамбәребез галәйһиссәләм тарафыннан мөселманнарга бирелгән сайлау хокукы билгеләнелгән. Юлга чыккан бу өч кеше арасында юлбашчы булса, бу очракта алар арасында тәртип барлыкка килә һәм бердәм җәмәгатькә әйләнә. Бу очракта алар арасыннан кемнең башлык булуы турында бер урында да хәбәр ителми, яшьме ул, картмы, көчлеме, көчсезме, мөселманмы, түгелме. Хәдистә “имам” сүзе түгел, ә “әмир” сүзе кулланыла, ягъни, вакытлыча булса да, шул сәфәрдә җитәкче булырга тиеш. Чөнки җитәкче шул төркем белән идарә итә алырга, сәфәр барышында килеп чыккан мәсьәләләрне хәл итә белергә тиеш. Мәсәлән, һөнәрче яки көтүче урман аша үткән сәфәрдә күпкә хәерлерәк.
Коръән Кәримдә китерелгән кыйссада Муса галәйһиссәләм үзенә көтүче итеп алган вакытта Шөгаебнең иң беренче шәхси сыйфатларына игътибар иткән. Шәригать сайлау юлларын һәм ысулларын һич тә чикләми. Халык җитәкчелекне дин әһелләренә генә тапшырып куямы, әллә ниндидер династия хакимлек итәме – иң мөһиме җәмгыять шул ысулларны кабул итсен. Шул исәптән динебездә безнең Рәсәй илендә үткән даими халык сайлаулары да кире кагылмый. Пәйгамбәребез галәйһиссәләм вафатыннан соң хакимне сайлауга берничә ысул кулланылган. Чөнки шәригатьтә “Ничек килештек, шулай булыр” дигән язылмаган канун бар. Тәүге хәлифләр ничек сайланган соң?
Әбү Бәкер (Аллаһ аңардан разый булсын) Пәйгамбәребезнең якын сәхәбәләре һәм абруйлы затлар тарафыннан хәлиф итеп сайлана. Гомәр бин әл-Хәттаб Әбү Бәкер тарафыннан үзенең хәлифе буларак билгеләнә. Шулай ук Госман бин Гаффән дә абруйлы шәхесләр тарафыннан хәлиф итеп сайлана. Калган хәлифләр төрле юл белән хакимлек итүгә килүенә карамастан, җәмгыять тарафыннан кабул ителгән, чөнки аларның гамәлләре мөселман өммәтен үстерүдән гыйбрәт булган. Күрүебезчә, исламның тәүге гасырында хаким сайлауга махсус механизмнар булмаган. Җәмгыять белән килешү нигезендә булган ирекле ысуллар мондый системаны универсаль итә һәм ул озак еллар дәвамында кулланыла.
Монда исә җәмгыятьнең үсеше һәм тиешенчә халык белән мөгамәлә була алган башлыкны сайлау күпкә мөһимрәк. Коръәндә җәмгыятькә файда китерү нияте белән теге я бу вазифага үзен тәкъдим иткән мөселманны күрәбез. Ул да булса – Йосыф пәйгамбәр үзе. Йосыф галәйһиссәләм Фиргавеннән азык-төлек белән җитәкчелек итү вазифасын сораган. Йосыф галәйһиссәләм исә Фиргавеннең мөселман түгел икәнен генә түгел, ә хәтта үзен Аллаһ дип санаганын да яхшы белгән, әмма бу җәмгыять өчен файда китерергә тырышуда бернинди дә киртә булмаган. Шулай ук ниндидер вазифага сайлану өчен төрле сәләтләргә ия булуы мөһим, чөнки кеше ул вазифага үзе өчен генә түгел, ә бүтәннәр өчен дә җаваплы.
Бу хакта Пәйгамбәребез галәйһиссәләм болай дип әйткән: “Сезнең һәрберегез көтүче үз көтүе өчен җаваплы. Имам кеше – көтүче һәм үзенең көтүе өчен җаваплы. Ир кеше үзенең гаиләсе өчен (көтүче) һәм ул көтүе өчен җаваплы. Хатын-кыз үзенең иренең йортында көтүче һәм ул үз көтүе өчен җаваплы. Хезмәтче хуҗасының малы өчен көтүчесе һәм аның өчен җаваплы”. (Бохари, Мөслим) Без яшәгән Рәсәй иле ирекле һәм даими халык катнашкан сайлаулар нигезендә яши. Йосыф галәйһиссәләм үрнәгендә күргәнебезчә, мөселман кешенең ислам дәүләте булмаган илдә дә файдалы һәм уңышлы эшли алуы күренә. Ул үзен, үзенең туганнарын һәм бөтен халыкны ачлыктан коткарып кала.
