Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман дөньясында, аеруча Исламның Алтын дәверендә һәм шулай ук Госманлы империясе һәм Бөек Могол империясе кебек дәүләтләрдә ясалган фәнни уйлап табулар, ачышлар һәм фәнни казанышлар күп булган.

 

Исламның Алтын дәвере мәдәни, икътисади һәм фәнни чәчәк ату чоры булган, аны гадәттә 780 елдан 1258 елга кадәр (монгол һөҗүменә кадәр) дип исәплиләр, кайбер галимнәр алтын чорның ахырын XV яки XVI гасырда дип саныйлар.

Исламның Алтын дәвере Габбасилар хәлифе д (786—809) идарә иткән чорда Багдадта Акыл Йорты фәнни академиясе оештырылу белән башланган, анда төрле мәдәни килеп чыгышка ия булган, дөньяның төрле почмакларыннан килгән галимнәргә дөньяның барлык классик белемнәрен җыю һәм гарәп теленә тәрҗемә итү бурычы йөкләнгән, бу исә фәннең төрле өлкәләренең үсешен башлаган. Ислам дөньясындагы фән һәм технология хәзерге һәм элеккеге цивилизацияләрнең, шул исәптән Фарсы, Һиндстан һәм Юнан-Рум антик чорының белемнәрен һәм технологияләрен үзләштергән һәм саклаган, шул ук вакытта күпсанлы яхшыртулар, инновацияләр һәм уйлап табулар керткән.

Химик матдәләрне классификацияләү: Җәбир ибн Хәйян (язмалары 850—950 еллар тирәсендә башкарылган) һәм Мөхәммәд ибн Зәкәрия ар-Разинеке (865—925 еллар) дип саналган материалларда, химик матдәләрнең иң иртә билгеле классификацияләре тупланган.

Димәшк корычы: Димәшк кылычлары беренче тапкыр Якын Көнчыгышта Һиндстаннан килүче вутц-корычтан ясала.

Металлларның күкерт-терекөмеш үзара катнашуы теориясе: беренче тапкыр «Сирр аль-халик» хезмәтендә (750—850 еллар тирәсе) чагыла. Бу теория псевдо-Аполлоний Тианский һәм Джабирун ибн Хайянныкы (язмалары 850—950 еллар тирәсендә) дип исәпләнгән хезмәтләрдә расланган. Күкерт һәм терекөмеш хезмәттәшлеге теориясе XVIII гасырга кадәр металллар составының барлык теорияләренең нигезендә кала.

Кургашын глазурь: иң борынгы кургашын каплам, күрәсең, VIII гасырда Габбаси Ирагында / Месопотамиядә ясалган. Бүгенге көнгә табылган иң борынгы фрагментлар Багдадтан төньякта 80 километр ераклыктагы Самәрраэ сараенда табылган.

 

2026-06-01 (Мөхәррәм 1448 ел.) №6.


Лениногорскида “Гыйлем нуры” республика бәйгесе узды

Лениногорск шәһәрендә XIII “Гыйлем нуры” бәйгесе узды. Әлеге чараны ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең Лениногорск мөхтәсибәте оештырды. Ел саен үткәрелүче бәйге мәчет каршындагы курсларда белем алучылар өчен оештырыла. Быелгы чара “Казан – ислам дөньясының мәдәни башкаласы...


Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман дөньясында, аеруча Исламның Алтын дәверендә һәм шулай ук Госманлы империясе һәм Бөек Могол империясе кебек дәүләтләрдә ясалган фәнни уйлап табулар, ачышлар һәм фәнни казанышлар күп булган.   Исламның Алтын дәвере мәдәни, икътисади һәм фәнни чәчәк ату чоры булган, аны гадәттә 780...


Бер кирпеч һәм тукыма кисәге өчен хисап

Бервакыт Муса галәйһиссәләм Аллаһка дога кылып: “Әй Раббым, миңа Үзеңнең бер колыңны күрсәт”, - дип мөрәҗәгать иткән. Аллаһ Тәгалә Муса галәйһиссәләмгә вәхи иңдергән: “Фәлән тауга мен. Ул тауда мәгәрә бар. Шул мәгәрәдә син Минем дустымны күрерсең”.   Муса галәйһиссәләм бу урынга таба юнәлгән һәм...


Хата кылган кешенең иң хәерлесе – тәүбә иткәне

Кайвакытта иманлы бәндә дә үзенең битарафлыгы аркасында бер гөнаһ эш эшләп ташлый, яки тиешле гамәлләрен үтәмичә калдыра. Ләкин ул тиз арада үзенең ялгышларын танып, үзен гафу итүен сорап, Аллаһка ялвара.   «Хакыйкатьтә, әгәр тәкъва кешеләргә шайтан вәсвәсәсе тисә, алар Аллаһны зикер...


Кечкенә изге эшләр

“Әй юк! Нигә син велосипедны туктатасың?» — дип кычкырып җибәрде Фарук.   «Бер генә минутка сабыр ит», — диде Гали йомшак кына итеп.  «Нигә? Без әле генә чыгарылыш контроль эшен язып бетердек һәм хәзер мин ял итәр өчен өйгә кайтып китәргә...