Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман дөньясында, аеруча Исламның Алтын дәверендә һәм шулай ук Госманлы империясе һәм Бөек Могол империясе кебек дәүләтләрдә ясалган фәнни уйлап табулар, ачышлар һәм фәнни казанышлар күп булган.

 

Исламның Алтын дәвере мәдәни, икътисади һәм фәнни чәчәк ату чоры булган, аны гадәттә 780 елдан 1258 елга кадәр (монгол һөҗүменә кадәр) дип исәплиләр, кайбер галимнәр алтын чорның ахырын XV яки XVI гасырда дип саныйлар.

Исламның Алтын дәвере Габбасилар хәлифе д (786—809) идарә иткән чорда Багдадта Акыл Йорты фәнни академиясе оештырылу белән башланган, анда төрле мәдәни килеп чыгышка ия булган, дөньяның төрле почмакларыннан килгән галимнәргә дөньяның барлык классик белемнәрен җыю һәм гарәп теленә тәрҗемә итү бурычы йөкләнгән, бу исә фәннең төрле өлкәләренең үсешен башлаган. Ислам дөньясындагы фән һәм технология хәзерге һәм элеккеге цивилизацияләрнең, шул исәптән Фарсы, Һиндстан һәм Юнан-Рум антик чорының белемнәрен һәм технологияләрен үзләштергән һәм саклаган, шул ук вакытта күпсанлы яхшыртулар, инновацияләр һәм уйлап табулар керткән.

Химик матдәләрне классификацияләү: Җәбир ибн Хәйян (язмалары 850—950 еллар тирәсендә башкарылган) һәм Мөхәммәд ибн Зәкәрия ар-Разинеке (865—925 еллар) дип саналган материалларда, химик матдәләрнең иң иртә билгеле классификацияләре тупланган.

Димәшк корычы: Димәшк кылычлары беренче тапкыр Якын Көнчыгышта Һиндстаннан килүче вутц-корычтан ясала.

Металлларның күкерт-терекөмеш үзара катнашуы теориясе: беренче тапкыр «Сирр аль-халик» хезмәтендә (750—850 еллар тирәсе) чагыла. Бу теория псевдо-Аполлоний Тианский һәм Джабирун ибн Хайянныкы (язмалары 850—950 еллар тирәсендә) дип исәпләнгән хезмәтләрдә расланган. Күкерт һәм терекөмеш хезмәттәшлеге теориясе XVIII гасырга кадәр металллар составының барлык теорияләренең нигезендә кала.

Кургашын глазурь: иң борынгы кургашын каплам, күрәсең, VIII гасырда Габбаси Ирагында / Месопотамиядә ясалган. Бүгенге көнгә табылган иң борынгы фрагментлар Багдадтан төньякта 80 километр ераклыктагы Самәрраэ сараенда табылган.

 

2026-04-01 (Шәүвәл 1446 ел.) №4.


Балага дини тәрбия бирү – киләчәкнең уңышлы җимеше

Коръән аятьләрендә һәм Пәйгамбәребезнең галәйһиссәлам хәдисләрендә тәрбиячеләрнең вазифалары күрсәтелгән һәм тиешлесен үтәмәүләре өчен кисәтүләр ясалган. Балаларны тәрбияләү ул – олы әманәт. Һәм аның җаваплылыгы бик зур.   Аллаһы Тәгалә “Та-һа” сүрәсенең 132 нче аятендә болай ди: “Ий Мөхәммәд!...


Шәүвәл аеның фазыйләте

Рамазан аеның бетүе белән шәүвәл ае башланды. Бу айда алты көн ураза тоткан кеше бер ел ураза тоткандай булыр. Аны дүшәмбе һәм пәнҗешәмбе көнне дә, шулай ук Рамазан бәйрәме узганнан соң да тотып була. Бу ураза казага калган ураза булып саналмый. Ураза гаетенең беренче көнендә бәйрәм итеп, соңыннан...


Дельфиннар турында кызыклы мәгълүмат

Дельфиннарның акыллы җан ияләре булуы турында бик күп материал язылган, әмма шуңа да карамастан, алар галимнәрне һаман да гаҗәпләндерә. Күптән түгел генә билгеле булганча, дельфиннар, кешеләр кебек үк, «эш коралы» кулланалар. Австралиянең Яңа Көньяк Уэльс Университеты галимнәре...


Авыруның хәлен белү – саваплы гамәл

— Бишенче номер... Усама Мәлик... Нәрсә?! Усама да бүген юкмы?... Аның ни өчен килмәгәнен берәрсе беләме?   — Юк, укытучы! Рабига һаным югалган малай турында сораган арада, директор бүлмәсеннән хат китерделәр, анда соңгы өч көндә Усама авырый, диелгән иде.  — Бу...


Ислам – гакыл дине

Безнең динебез вәгазьләргә нигезләнә. Дин үгет-нәсыйхәт белән ныгый. Нык дин булган җирләр – нәсыйхәтләр, вәгазьләр белән тулы урын. Бу хакыйкатьне Аллаһыбыз Рәсүле галәйһиссәлам болай аңлата: “Дин – үгет-нәсыйхәт ул”, һәм бу сүзләрне өч тапкыр кабатлый.   Ислам...