Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман дөньясында, аеруча Исламның Алтын дәверендә һәм шулай ук Госманлы империясе һәм Бөек Могол империясе кебек дәүләтләрдә ясалган фәнни уйлап табулар, ачышлар һәм фәнни казанышлар күп булган.

 

Исламның Алтын дәвере мәдәни, икътисади һәм фәнни чәчәк ату чоры булган, аны гадәттә 780 елдан 1258 елга кадәр (монгол һөҗүменә кадәр) дип исәплиләр, кайбер галимнәр алтын чорның ахырын XV яки XVI гасырда дип саныйлар.

Исламның Алтын дәвере Габбасилар хәлифе д (786—809) идарә иткән чорда Багдадта Акыл Йорты фәнни академиясе оештырылу белән башланган, анда төрле мәдәни килеп чыгышка ия булган, дөньяның төрле почмакларыннан килгән галимнәргә дөньяның барлык классик белемнәрен җыю һәм гарәп теленә тәрҗемә итү бурычы йөкләнгән, бу исә фәннең төрле өлкәләренең үсешен башлаган. Ислам дөньясындагы фән һәм технология хәзерге һәм элеккеге цивилизацияләрнең, шул исәптән Фарсы, Һиндстан һәм Юнан-Рум антик чорының белемнәрен һәм технологияләрен үзләштергән һәм саклаган, шул ук вакытта күпсанлы яхшыртулар, инновацияләр һәм уйлап табулар керткән.

Химик матдәләрне классификацияләү: Җәбир ибн Хәйян (язмалары 850—950 еллар тирәсендә башкарылган) һәм Мөхәммәд ибн Зәкәрия ар-Разинеке (865—925 еллар) дип саналган материалларда, химик матдәләрнең иң иртә билгеле классификацияләре тупланган.

Димәшк корычы: Димәшк кылычлары беренче тапкыр Якын Көнчыгышта Һиндстаннан килүче вутц-корычтан ясала.

Металлларның күкерт-терекөмеш үзара катнашуы теориясе: беренче тапкыр «Сирр аль-халик» хезмәтендә (750—850 еллар тирәсе) чагыла. Бу теория псевдо-Аполлоний Тианский һәм Джабирун ибн Хайянныкы (язмалары 850—950 еллар тирәсендә) дип исәпләнгән хезмәтләрдә расланган. Күкерт һәм терекөмеш хезмәттәшлеге теориясе XVIII гасырга кадәр металллар составының барлык теорияләренең нигезендә кала.

Кургашын глазурь: иң борынгы кургашын каплам, күрәсең, VIII гасырда Габбаси Ирагында / Месопотамиядә ясалган. Бүгенге көнгә табылган иң борынгы фрагментлар Багдадтан төньякта 80 километр ераклыктагы Самәрраэ сараенда табылган.

 

2026-06-01 (Мөхәррәм 1448 ел.) №6.


БисмиЛләһ

БисмилЛәһир-Рахмәнир-Рахим дип, бөтен гамәл башлана. Таш атып куылган шайтаннан сыенам мин Аллаһка.   БисмиЛләһ ул – бар эшне дә башлаучы дога була. БисмиЛләһ әйтеп башлаган эш, һәрчак уңышлы була.   БисмиЛләһ әйтеп иртә торсаң, уңар бөтен эшләрең. БисмиЛләһ әйтеп ятар...


«Милли тормыш һәм дин» XVI Бөтенроссия җыены үз эшен тәмамлады

Татар дин әһелләренең «Милли тормыш һәм дин» XVI Бөтенроссия җыены үз эшен тәмамлады. «Изге Болгар җыены» чаралары җыенның рәсми программасын төгәлләде. Быел татар дин әһелләре җыены 15-17 май көннәрендә узды. Җыенның беренче көнендә делегатлар Казанның тарихи мәчетләрендә...


Бер кирпеч һәм тукыма кисәге өчен хисап

Бервакыт Муса галәйһиссәләм Аллаһка дога кылып: “Әй Раббым, миңа Үзеңнең бер колыңны күрсәт”, - дип мөрәҗәгать иткән. Аллаһ Тәгалә Муса галәйһиссәләмгә вәхи иңдергән: “Фәлән тауга мен. Ул тауда мәгәрә бар. Шул мәгәрәдә син Минем дустымны күрерсең”.   Муса галәйһиссәләм бу урынга таба юнәлгән һәм...


Мөхәррәм ае һәм аның фазыйләтләре

Коръәндә “Хаҗ” сүрәсенең 32нче аятендә болай дип әйтелгән: “Шөбһә юктыр, Аллаһы Тәгаләнең хөкемнәрен хөрмәт иткән кешенең күңеле тәкъвалыктадыр”.   Чыннан да, һиҗри ел башы, изге мөхәррәм ае Раббыбыз Аллаһның шигаре. Әгәр без тәкъвалылардан булырга теләсәк, бу айны олыларга тиеш. Әмма аның...


“Россия – Ислам дөньясы” стратегик караш төркеме утырышы узды

Казанда “Россия – Ислам дөньясы” стратегик караш төркеменең утырышы узды. Чара “Россия – Ислам дөньясы: КазанФорум 2026” Халыкара икътисади форумын үткәрүгә багышланды һәм “Россия һәм Ислам дөньясы арасында хезмәттәшлек һәм үзара аңлашу нигезе буларак уртак...