Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман галимнәренең уйлап табулары

Мөселман дөньясында, аеруча Исламның Алтын дәверендә һәм шулай ук Госманлы империясе һәм Бөек Могол империясе кебек дәүләтләрдә ясалган фәнни уйлап табулар, ачышлар һәм фәнни казанышлар күп булган.

 

Исламның Алтын дәвере мәдәни, икътисади һәм фәнни чәчәк ату чоры булган, аны гадәттә 780 елдан 1258 елга кадәр (монгол һөҗүменә кадәр) дип исәплиләр, кайбер галимнәр алтын чорның ахырын XV яки XVI гасырда дип саныйлар.

Исламның Алтын дәвере Габбасилар хәлифе д (786—809) идарә иткән чорда Багдадта Акыл Йорты фәнни академиясе оештырылу белән башланган, анда төрле мәдәни килеп чыгышка ия булган, дөньяның төрле почмакларыннан килгән галимнәргә дөньяның барлык классик белемнәрен җыю һәм гарәп теленә тәрҗемә итү бурычы йөкләнгән, бу исә фәннең төрле өлкәләренең үсешен башлаган. Ислам дөньясындагы фән һәм технология хәзерге һәм элеккеге цивилизацияләрнең, шул исәптән Фарсы, Һиндстан һәм Юнан-Рум антик чорының белемнәрен һәм технологияләрен үзләштергән һәм саклаган, шул ук вакытта күпсанлы яхшыртулар, инновацияләр һәм уйлап табулар керткән.

Химик матдәләрне классификацияләү: Җәбир ибн Хәйян (язмалары 850—950 еллар тирәсендә башкарылган) һәм Мөхәммәд ибн Зәкәрия ар-Разинеке (865—925 еллар) дип саналган материалларда, химик матдәләрнең иң иртә билгеле классификацияләре тупланган.

Димәшк корычы: Димәшк кылычлары беренче тапкыр Якын Көнчыгышта Һиндстаннан килүче вутц-корычтан ясала.

Металлларның күкерт-терекөмеш үзара катнашуы теориясе: беренче тапкыр «Сирр аль-халик» хезмәтендә (750—850 еллар тирәсе) чагыла. Бу теория псевдо-Аполлоний Тианский һәм Джабирун ибн Хайянныкы (язмалары 850—950 еллар тирәсендә) дип исәпләнгән хезмәтләрдә расланган. Күкерт һәм терекөмеш хезмәттәшлеге теориясе XVIII гасырга кадәр металллар составының барлык теорияләренең нигезендә кала.

Кургашын глазурь: иң борынгы кургашын каплам, күрәсең, VIII гасырда Габбаси Ирагында / Месопотамиядә ясалган. Бүгенге көнгә табылган иң борынгы фрагментлар Багдадтан төньякта 80 километр ераклыктагы Самәрраэ сараенда табылган.

 

2026-04-01 (Шәүвәл 1446 ел.) №4.


Олы Кибәче авылында балалар арасында мөәззиннәр бәйгесе үтте

Саба районы Олы Кибәче авылында дүртенче тапкыр мөәззиннәр бәйгесе үтте. Анда 5 яшьтән 16 яшькә кадәрге малайлар катнашты. Бәйге шушы авылда 30 елга якын имам ярдәмчесе булган, авылның дини тормышында актив катнашкан Рафаэль Шәрәфиев истәлегенә багышлап үткәрелә. Быел анда Саба районының Олы...


Дельфиннар турында кызыклы мәгълүмат

Дельфиннарның акыллы җан ияләре булуы турында бик күп материал язылган, әмма шуңа да карамастан, алар галимнәрне һаман да гаҗәпләндерә. Күптән түгел генә билгеле булганча, дельфиннар, кешеләр кебек үк, «эш коралы» кулланалар. Австралиянең Яңа Көньяк Уэльс Университеты галимнәре...


Мәрҗани мәчетендә Халыкара Әл-Кодүс көнен билгеләп үттеләр

Рамазан-шәриф аеның соңгы җомгасында, бөтен дөньяда Халыкара Әл-Кодүс көне билгеләп үтелә, әлеге чараларда мөселман өммәте Фәләстыйн халкына теләктәшлек белдерә һәм киң җәмәгатьчелекнең игътибарын Фәләстыйн мәсьәләләренә юнәлтә. Мәрҗани мәчетендә бу уңайдан шулай ук чара узды. Фәләстыйн халкына...


Иң бай сәхабәләрнең берсе - Габдерахман ибн Ауф тәрҗемәи хәле

Габдерахман ибн Ауфның тарихы (Аллаһы аңардан разый булсын) аның бизнес-стратегиясен ача, ул үзенең тырышлыгы белән гаять зур байлыкка ирешә.    Габдеррахман ибн Ауф ислам динен кабул иткән иң беренче мөселманнарның берсе була. Ул үзе исән вакытта ук җәннәт белән шатландырылган ун...


Теләче районында мөселманнар очрашуы

Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, Татарстан Мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин Рамазан аенда республика районнарында халык белән очрашулар алып барды. Мөфти белән очрашуларга җирле мөселманнар һәм мәхәллә халкы гына түгел, төрле дәрәҗәдәге җитәкчеләр, хәйриячеләр, иганәчеләр, активистлар,...