Мөселман халыклары әдәбиятында Сөләйман пәйгамбәр турында
Мөселман халыклары әдәбиятында Сөләйман пәйгамбәр турында
Сөләйман пәйгамбәрнең (галәйһиссәлам) тарихы мөселман халыкларының, шәхсән төрек һәм фарсы әдәбиятында, зур урынны алып тора. Ул поэзиядә, халык шигырьләрендә, әкиятләрдә, легендаларда һәм мәкальләрдә тасвирлана. Пәйгамбәргә аерым мәснәвиләр багышлана.
Коръәндә һәм хәдисләрдә китерелгән тарихы, шулай ук христиан һәм яһүди гадәтләреннән алынган хикәяләр йөз еллар буена халык хыялында эшкәртелеп, тора-бара мөселман әбәдиятында аерылгысыз бер башлангыч ала.
Моннан тыш, әдәбиятта үз урынын алган бу юнәлеш, башка кешеләр һәм хайваннар, могҗизалар белән дә тыгыз бәйләнештә. Мәсәлән, Сәбә патшабикәсе Бәлкыйс, вәзире Әсәф, Давыд галәйһиссәлам, һөдһөд кошы, кырмыскалар, җеннәр, гыйфритләр, дию пәриләре кебек геройлар.
Әдәбиятта шулай ук Сөләйман галәйһиссәламнең кашлы йөзеге һәм таягы да аерым бер образ алган. Пәйгамбәрнең хайваннар, кошлар телен аңлавы һәм җеннәр белән идарә итүе дә төрле әсәрләрнең нигезе буларак билгеле. Ул җирдәге хакимлек һәм байлыкның символы кебек искә алынган һәм шул сәбәпле поэмаларда, хакимиятне мактаганда аларны “Сөйләмани заман” һәм “Сөләймани дәвран” (“Безнең заман Сөләйманы”) дип тасвирлаганнар.
Төрек солтаны Сөләйман I дә шигырьләрдә әлеге пәйгамбәр белән чагыштырып китерелгән. Сөләйман мөлке, хакимлек һәм Сөләйман галәйһиссәламнең куәте бөек бер гаҗәеп символ булып калган.
Сөләйман галәйһиссәлам әдәбиятта еш кына үзенең вәзире Әсәф бин Бурхия белән искә алына. Аның вәзире Бәлкыйснең тәхетен күз ачып йомганчы Йәмәннән Иерусалимга (әл-Кудс) китергән һәм ул вәзир Аллаһның исемнәрен (Исме әгъзам) белгән дип фаразлана. Шулай ук пәйгамбәр Сөләйман галәйһиссәлам үзе гаделлекне күтәрүче, ә аның сарае фәкыйрьләргә һәм мескеннәргә карата гадел суд карар чыгару урыны буларак сурәтләнә.
Моннан тыш авторлар моннан гыйбрәт алырга өндәп, Сөләйман галәйһиссәлам нинди генә зур хакимлек иясе һәм көчле булуга карамастан, бу дөньяда мәңгелеккә кала алмавын, башка мәхлуклар кебек үк бакыйлыкка күчүен искә алалар һәм һәркемгә бу тарихны укып фикерләргә, ахирәтне онытмаска өндиләр.
Сөләйман галәйһиссәламнең кошлар телен белүен һәм Бәлкыйс белән мөгамәләсе турында төрле күзлектән караганнар, һөдһөдне илче итеп җибәрүенә, кырмыскалар белән сөйләшүенә ниндидер бер символик мәгънә салырга тырышканнар.
Мәсәлән, Сөләйман галәй-һиссәламнең кашлы йөзеген җен урлап үзенең кабиләсе каршында үзен Сөләйман дип игълан итүе, “Кемнең йөзеге бар, шул Сөләйман”, дигән әйтемнең килеп чыгуына сәбәпче булган.
