Амир Гъази-Кьаландар ибн Султан ХIайдар

Амир Гъази-Кьаландар ибн Султан ХIайдар

Амир Гъази-Кьаландар ибн Султан ХIайдар

Лаккуй диндалул цIанийсса дяъвирду гъазаватру байбивхьуния шинмай жанну дуллусса хъинну чIявусса гъазийтал бивкIун бур. Амма миннал чIявуминнал чичрурду, тарихру бакъа хьуну бур, лакрал халкьуннан ми чIявуми хъамагу бивтун бур.

Дагьусттаннайн бувкIсса гъазитураву яла Ислам тIитIи дакьин дурма, яла чIявусса халкь бусурман бувма хъанай ур ГъазиКьаландар. Ва цала аьралуннищал увкIун ур Гъумукун. Шикку ванал цалчин цIакь дурну дур хIypa хьусса ислам. Яла бусурман къархьуну лирчIун диркIсса лакрал шяраваллаву бусурманшиву гьаз дуллай занай ивкIун ур. Халкьуннал бусласиминнухь вичIи диширча, ца укунсса бусалагу бур. Кьаландардул Гъумучату дилмажталгу бучIан бувну, циняв Ккуллал лагма-ялттусса мюрщи щархъая шаншама вакил тIайла уккияра куну, баян бувну бур. Ялтту арив бувкIун бур циняв щархъава кIяла чIиртту. Гъази-Кьаландардул гайннахь бусурманнал динналия бувсун бур. «Агар зу муний рязину бухьурча, хIакьинуния тинмай зу МухIаммад Идавсил ﷺ умматру», – увкуну бур. «Бусурман дин кьамул дуркун, зу мизитгу буван аьркинссар, га мизитраву гьарца нюжмар кьини мукьцIалуннаяр чан акъасса адиминал чакгу буллан аьркинссар», – куну бур. Мизит бувангу цIанасса шяравалу дусса кIанай къулайсса кIану ккаккан бувну бур. Гьарца цIусса кIанайн ивзманал хъу-лухччигу цахьра-цахьра личIантIишивугу бувсун бур. Яла Гъази-Кьаландардул цайрасса кIяласса яннагу ккаккан дурну, куну бур: «Укунсса янна лаххайсса диркIссар МухIаммад идавсилгу e, утти зухьхьунгу укунсса янна лахлан ихтияр дуллалиссар».

Цавува цала маслихIатгу бувну, къужрал куну бур: «КIяла чухъри лахлан ихтияр дулаврин хъунмасса барчаллагь, амма вай зунттал хъачIбакIайх ми яннардаву занан захIмат хъананссархха, ми ччяни чапалгу хъананссар», – куну. Ахиргу циняв маслихIатрайн бувкIун бур кIяла яннарду лахлан ччиманал лахлан, къаччиманалгу къалахлан. Гъази-Кьаландар мяйжаннугу Гъумучату Ккулув увкIун ивкIшиву тасттикь буллай бур укунсса масалдаралгу: хIакьинусса кьинигу Ккуллал шяраву бур Кьаландархъул тIисса халкьгу, КIяла чухъри тIисса тухумгу. Гъази-Кьаландар лакрал виртталгу архIал бувцуну, дяъвирду, гъазаватру буллай Дагъусттаннал цаймигу миллатирттаву Ислам цIакь дуллай ва дачин дуллай ивкIун ур. Мунияр махъ Дагъусттаннал зунттаву цала багьайкун Ислам цIакь хьанан диркIун дур. ЧIявусса Дагъусттаннал халкь муния махъ бусурман хьуну бур. Щалвагу Дагъусттаннал ялув, цала гьалмахтураятусса Шамхал тIисса адиминагу ивтун, шамхалтурал хIукуматгу мунал дирхьуссар тIий бур. Гъази-Кьаландар ивкIуну ур Гъумук ва шиккува увччунугу ур.

АЬЙШАТ ХIАЖИЕВАЛ ЛУТТИРАВА

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...