Ттуршра шинава уттава увма
Узайр идавсил бусала
Бюхъайссарив инсан ивкIуну, ттуршра шинава уттава хьун? Вих хьун захIматсса иш бур. Аммарив Аллагьнаща ﷻ буван къашайсса цичIав бакъассар. 100 шинава сагъ увсса идавсная бувсун бур Кьуръандалуву.
Узайр – Исраиллул наслулувасса идавс, Аллагьнал ﷻ Мусан гьан бувсса луттирайн – Тавратрайн бувну халкь диндалийн кIункIу буллай ивкIмари. Узайрдул чIа увкумур Аллагьнал чара бакъа биттур байва тIар, мунияту, хъин дан къашайсса азарду хьуми ганачIан дуаь дува учин бучIайсса бивкIссар. Миски-гъаривнай, къашайшалтрай цIими бувну, кумаг бувну, цала багъравасса ахъулссагу дуллуну хIурмат-аякьа дувайсса диркIссар. ЧIявуну Узайрдул пикрирду бувайсса бивкIссар дуниял-аьламрая, бувгьусса хъувардава мурхьру ххяххан бувну, гайннуй жура-журасса ахъулсса хьун дувайсса Аллагьнал ﷻ кьудратрая.
Кьуръандалуву «аль-Бакьара» тIисса суралул 259-сса аятраву бувсун бур Узайр идавс уттава увсса куц (мяъна): «Ва бусалалул пикри бува: леркьсса шяраваллил чIарах наниманал увкуну бур: "Ва шяраваллил агьлу ливтIуну махъ Аллагьнал ﷻ цукунни уттава бувантIисса?" Яла Заннал га ттуршра шинайсса ивчIан увну ур. Уттава айхту цIувххуну бур: "Ина шикку цуксса хIаллай уссияв?" Ганал чIумул аьдад кIул къахъанай увкуну бур: "Бюхъай ца гьантта ягу мунияр чансса хьуну бикIан". Аллагьнал ﷻ бувсун бур га ттуршра шинал мутталий гикку ивкIшиву. Яла Заннал ганал къулагъас дурну дур цамургу аьламатшиврух: "Ургу вила дуки-хIачIиялух: гайннун цичIав къавхьунни. Ургу вила ттуккух – ттурчIардил бакIуйн кIура бавсса. Жу му мукун буварду, вин бувчIиншиврул Жуща ивкIума сагъ уван шайшиву, ва цайми халкьуннангу мисалну хьуншиврул. Ургу ттурчIардих, Жу гай цачIун дурну, дикI дишин дуллалисса куц. Микку ганан Аллагь Тааьланал кьудрат кIул хьуну увкуссар: "Ттун кIулли гьарзадрал ялув гуж бума Аллагь ﷻ ушиву!"» (тафсир «аль-Мунтагьаб).
Ва бусала балжину бувчIин бувну бур «Идавстурал тарих» тIисса луттираву. Бухтанасар тIисса паччахI дачIи дуниялгу ппив дурну Вавилоннайн зана ивкIун нанисса чIумал ганал ясир бувссар нину-ппу ливтIуну ливчIсса ятинтал. Гайннавух ивкIссар Узайргу. Га ивкIссар хъинну аькьлу, пагьму бусса, Таврат буккин кIулсса оьрчI. Бухтанасаар ивчIаннин Узайр Вавилоннай ливчIссар, яла ватандалийн зана хьун бювхъуссар. Сант дирияйхту га авчуссар шавай ттуккуй буртти. Тигр неххал чIаравсса шяраваллил эяллачIа авцIукун, гикку цаягу сагъсса инсан къалявкъуссар – мукун ппив хьуну диркIссар шяравалу. Гикку ахъулссагу дуркуну, къюмайтIутIул щингу хIарчIун, лирчIми цащала ларсъссар. «Аллагьнал ﷻ вай гьарзад уттара цукун дуванавав?» - тIисса пикри хьуссар. Ттуккугу бавхIуну, игьалаган утту ивхьусса кIанай шанан ивкIссар. Микку Аллагьнал ﷻ ганава рухI ларсун, ттуршра шинава зана диртссар. Заннал кьудратрайну ганал чурххан цичIав къавхьуну, бивкIсса куццуй яхьуссар, цаягу инсаннан ягу жанаварданун щуркIал къавхьуну. Ттуршра шинава Аллагьнал ﷻ ганал бакIравун рухI духхан дурну, щалва чурх уттава хъанахъисса куц чIалачIи бувссар.
Жабраил малаик увкIун Узайрдухь цIувххуссар: «Вил шикку цими гьантта хьур?» Бургъихгу урувгун ганал увкуссар: «Ца гьантта ягу мунияр чансса». Га шану лавгссар кIюрххил, чантI увкуссар ахттая махъ. «Ина ттуршра шин дунни шанай», - увкуну, Жабраиллул ттуккух ургу увкуссар. Ттукку уттава бувну, гава кIанай бавхIуну ккавкссар, ахъулсса ва хIачIиягу зия къархьуну ляркъуссар, дахьра ца-кIира ссят ларгсса кунна.
Ттуршра шинал хьхьичI куннасса куц дусса Узайр увкIссар цала шяравун. Гикку га щинчIав къаувчIуссар. Цала къатта къалякъайхту, 120 шинавусса, сукку хьун къахъанай лирчIсса къарихь цIувххуссар: «Узайр ва шяраву яхъанай ияв?» - куну. «Уссия. Амма га щинчIав къаккавккун ттуршра шинни», - увкуссар къарил. «Нара Узайр!», - баян бувссар идавснал. Га щялмахъ буслай акъашиву тасттикь баншиврул къарил увкуссар: «Инава Узайр ухьурча, Заннахь миннат бува ттул яруннин чани зана хьуннав куну. Узайрдул дуаьртту кьамулссияхха». Идавснал дуаьгу дурну, ганил яруннайх ках увкуссар. Гассят чани бувкIун, яру хъин хьуссар. «Дизуча, заназу», - увкуссар Узайрдул. Къари дирзун, дирину занан диркIссар. Га мяйжаннугу Узайр идавс ушиву бувчIуссар.
Къарил Узайр ﷺ увцуссар цала гъан-маччами яхъанахъисса махIлалийн, бувсъссар гайннахь ххарисса хавар. Щала шяраваллил агьали идавс зана икIаврия ххари хьуссар.
Муния тихунайгу Узайр идавс Тавратрайн бувну ялапаргу хъанай, цайми халкьгу диндалул ххуллийн кIункIу буллай ивкIссар.
АхIмад МухIаммадов