Идавс ﷺ увсса къатта

Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум бивкIссар аьрабтурал дянив уздансса, ххаллилсса, Исмяил ва Ибрагьим Идавстурая нанисса.

 

Идавс ﷺ увссар аьрабнал дянив «Пилданул шин» тIий машгьур хьусса шинал Рабиуль-Авваль зуруй. Му шинал Аллагьу Тааьланал Цала Кьудрат ккаккан дурссар Макка ласун пиллу бувцуну увкIсса паччахI Абрагьал аьрал ппив бувну, Кяъба ххассал бувну. Му иширал хIакъиравусса «Аль-Филь» («Пил») тIисса сура буссар Кьуръандалуву.

МухIаммад Идавсил ﷻ бутта ивкIуссар арс уваннина Шамлия зана хьуну най унува. Ясриблив (Мадиналив) къашавай хьуну, дунияллия лавгссар, тикку увччунугу уссар. Му куццуй, МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн увкссар ятинну. Ганай аякьа дурссар цал ниттил Аминатлул, яла буттал буттал АьбдулмутIтIалиблул, ганал хъиривгу буттауссил АбутIалиблул.

Тарихчитурал бусаврин бувну, МухIаммад Идавс ﷺ га къатлуву яхъанай ивкIун ур Маккалия Мадиналив изаннин. Гьижра бувну махъ къатлул заллу хьуссар Идавсил ﷺ ссурахъу А́ькьил ибн АбутIалиб. Ганал бавххуссар МухIаммад ибн Юсуф ас-Сакьафин – машгьурсса халиф ХIажжажлул уссин. ЦIусса залуннал Идавсил ﷺ къатри цаламиннущал хIала дурну, цала къатри гьарта дурссар. Мунияр махъ ганийн «Ибн Юсуфлул къатри» учайсса бивкIссар. Мукунсса цIанилу кIицI ларгун дур цаппара хьхьичIазаманнул тарихчитурал луттирдавугу.

Аьббаситурал халифатрал заманнай халиф Гьарун Рашидлул ниттил – аль-Хайзураннул – мубараксса къатри машан ларсун, гания чак бувайсса кIану бувссар. Мунияр махъ тамансса шиннардил мутталий ганийн «Байт аль-Мавлид» – «Идавс ﷺ увсса къатри») – учайсса бивкIссар.

ХХ-мур ттуршукулий, Макка шагьрулул реконструкция дуллалисса чIумал Идавсил ﷺ къатри диркIсса кIанай тIивтIуссар жяматийсса библиотека «Мактаба Макка аль-Мукаррама» («Бусравсса Маккаллал библиотека»). Му сакин бувссар 1370-ку шинал Саоьдуллал паччахI Аьбдул-Аьзизлул биялалийну.

ХIакьинугу Маккалив ХIаж буван бучIайминнал хIарачат бувайссар ва бусравсса кIанттайн зиярат буван, цайнмагу барачат бияншиврул. Ва къатлул жунма дакIнин бутлатиссар хъунисса дахханашивуртту аваданшивруя ва бюхттулсса къалардая къадайдишайшиву. Ми дайдишайссар дакIмарцIшивруя ва Заннайн таваккал бутаврия. Аллагьу Тааьланал ва къатлува уккан увсса инсаннайхчIин халкь чаннайн, хъинмунийн, хIакьсса ххуллийн, аьдилшиврийн, марцIшиврийн тIайла бувссар.

 

И. Оьмаров

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...