Идавс ﷺ увсса къатта

Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум бивкIссар аьрабтурал дянив уздансса, ххаллилсса, Исмяил ва Ибрагьим Идавстурая нанисса.

 

Идавс ﷺ увссар аьрабнал дянив «Пилданул шин» тIий машгьур хьусса шинал Рабиуль-Авваль зуруй. Му шинал Аллагьу Тааьланал Цала Кьудрат ккаккан дурссар Макка ласун пиллу бувцуну увкIсса паччахI Абрагьал аьрал ппив бувну, Кяъба ххассал бувну. Му иширал хIакъиравусса «Аль-Филь» («Пил») тIисса сура буссар Кьуръандалуву.

МухIаммад Идавсил ﷻ бутта ивкIуссар арс уваннина Шамлия зана хьуну най унува. Ясриблив (Мадиналив) къашавай хьуну, дунияллия лавгссар, тикку увччунугу уссар. Му куццуй, МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн увкссар ятинну. Ганай аякьа дурссар цал ниттил Аминатлул, яла буттал буттал АьбдулмутIтIалиблул, ганал хъиривгу буттауссил АбутIалиблул.

Тарихчитурал бусаврин бувну, МухIаммад Идавс ﷺ га къатлуву яхъанай ивкIун ур Маккалия Мадиналив изаннин. Гьижра бувну махъ къатлул заллу хьуссар Идавсил ﷺ ссурахъу А́ькьил ибн АбутIалиб. Ганал бавххуссар МухIаммад ибн Юсуф ас-Сакьафин – машгьурсса халиф ХIажжажлул уссин. ЦIусса залуннал Идавсил ﷺ къатри цаламиннущал хIала дурну, цала къатри гьарта дурссар. Мунияр махъ ганийн «Ибн Юсуфлул къатри» учайсса бивкIссар. Мукунсса цIанилу кIицI ларгун дур цаппара хьхьичIазаманнул тарихчитурал луттирдавугу.

Аьббаситурал халифатрал заманнай халиф Гьарун Рашидлул ниттил – аль-Хайзураннул – мубараксса къатри машан ларсун, гания чак бувайсса кIану бувссар. Мунияр махъ тамансса шиннардил мутталий ганийн «Байт аль-Мавлид» – «Идавс ﷺ увсса къатри») – учайсса бивкIссар.

ХХ-мур ттуршукулий, Макка шагьрулул реконструкция дуллалисса чIумал Идавсил ﷺ къатри диркIсса кIанай тIивтIуссар жяматийсса библиотека «Мактаба Макка аль-Мукаррама» («Бусравсса Маккаллал библиотека»). Му сакин бувссар 1370-ку шинал Саоьдуллал паччахI Аьбдул-Аьзизлул биялалийну.

ХIакьинугу Маккалив ХIаж буван бучIайминнал хIарачат бувайссар ва бусравсса кIанттайн зиярат буван, цайнмагу барачат бияншиврул. Ва къатлул жунма дакIнин бутлатиссар хъунисса дахханашивуртту аваданшивруя ва бюхттулсса къалардая къадайдишайшиву. Ми дайдишайссар дакIмарцIшивруя ва Заннайн таваккал бутаврия. Аллагьу Тааьланал ва къатлува уккан увсса инсаннайхчIин халкь чаннайн, хъинмунийн, хIакьсса ххуллийн, аьдилшиврийн, марцIшиврийн тIайла бувссар.

 

И. Оьмаров

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...