Кьуръандалуву кIицI лавгсса жугьутI

Кьуръандалуву кIицI лавгсса жугьутI

Бану Кайнука тIисса кьабилалучIан ца бурттигьу увкIун, баян бувну бур: «Мадиналив увкIунни аьрабнал Идавс!» – куну. Му чIумал ХIусайн ибн Салам – сий дусса жугьутIиял аьлимчу, раввин – ца мурхьирал мицIлий щяивкIун ивкIун ур. Му хавар баяйхту ХIусайннул бюхттулсса чIуний: «Аллагьу акбар! Аллагьу акбар», – куну бур. Мурхьирал лув щябивкIсса хъамитайпа махIаттал хьуну бур: «Заннал ﷻ ина тIайла ацIан уваннав! Валлагь ина ва хаварданул ххари увунна, Муса идавс увкIсса хаварданулнияр!»

ХIусайн ибн Салам ивкIун ур жугьутIиял диндалул луттирду бувккусса, элму дусса инсан. Мунан кIулну бивкIун бур чIал къавхьуну махъа-махъма Идавс ﷺ уккантIишиву. ХIусайн мугьлат бакъа хIадуршингу дурну МухIаммад ИдавсичIан ﷺ лавгун ур. Ганахьхьун цаппара суаллу буллуну, цала хьхьичI мяйжаннугу Аллагьнал ﷻ идавс ушиву мукIру хьуну ур. ЖугьутIиял диндалий ивкIсса ХIусайн бусурманшивугу кьамул дурну, Идавсил ﷺ асхIаб хьуну ур. Идавсил ﷺ ганан Аьбдуллагь тIисса цIагу дирзун дур. Ганал Ислам кьамул дувайхту, мунал щала кулпатгу бусурман хьуну бур.

Аьбдуллагь ибн Салам гьуртту хьуссар УхIуд зунттучIасса талатавриву, жугьутIиял Бану Надир ва Бану Кьурайза тIисса кьабилардащалсса дяъвирдаву. Миннал хъами ва оьрчIру бусурманнал канихьхьун ясирну бувкIсса чIумал Аьбдуллагь ивкIссар гай буруччаврилсса ва гайннай аякьа даврилсса буллай. Оьмар-асхIаб халифсса заманнай Аьбдуллагь ибн Салам гьуртту хьуссар Байтул-Мукьаддас (Иерусалим) канихьхьун ласавриву ва 642-ку шинал Нагьаванд шагьрулучIа хьусса дяъвилуву. Оьсман-асхIаб ивчIан ччими ганал къатрал лагма лавгсса чIумал Аьбдуллагь ивкIссар Аьлищал ва ганал арсваращал архIал халифнал чулух талай. Аьбдуллагь кIицI лавгун уссар Кьуръандалуву. «Шуаьра» суралул 197-мур аятраву МухIаммад Идавсил ﷺ оьвчаву кьамул къадурминнахь увкуну бур (мяъна): «Тайннан къагьассарив та инсан Бану Исраилтурал (жугьутIиял) аьлимтуран кIулсса ушиву?» Ва аятрал мяъна дурчIин дуллай Ибну Аьббаслул увкуну бур: «Шикку кIицI лавсса инсан – жугьутIиял аьлимчу Аьбдуллагь ибн Саламри. Ва аят ливкссар ганал Ислам кьамул дувайхту».

Кьуръан бувчIин бувайсса элмулул аьлимтурал – имам ТIабарил ва Мужагьидлул тIимунин бувну, «Ар-Раъд» суралул 43-мур аятравугу Аьбдуллагь ибн Салам кIицI лавгун ур (мяъна): «Вих бакъаминнал учай: “Ина идавс акъара”. Миннахь уча: “Ттул ва зул дянив барашин дуллай Луттирал элму дусса инсантал бушиву гьассар”». Шикку кIицI лавгсса Луттирал элму кIулсса инсан Аьбдуллагь ибн Саламри ﷺ увкуну бур. Бюхттулсса асхIаб Аьбдуллагь ибн Саламлул t ва дуниял кьадиртссар Мадиналив, Муаьвия халифну усса чIумал.

ДАВУД РАМАЗАНОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...