Кьуръандалуву кIицI лавгсса жугьутI

Кьуръандалуву кIицI лавгсса жугьутI

Бану Кайнука тIисса кьабилалучIан ца бурттигьу увкIун, баян бувну бур: «Мадиналив увкIунни аьрабнал Идавс!» – куну. Му чIумал ХIусайн ибн Салам – сий дусса жугьутIиял аьлимчу, раввин – ца мурхьирал мицIлий щяивкIун ивкIун ур. Му хавар баяйхту ХIусайннул бюхттулсса чIуний: «Аллагьу акбар! Аллагьу акбар», – куну бур. Мурхьирал лув щябивкIсса хъамитайпа махIаттал хьуну бур: «Заннал ﷻ ина тIайла ацIан уваннав! Валлагь ина ва хаварданул ххари увунна, Муса идавс увкIсса хаварданулнияр!»

ХIусайн ибн Салам ивкIун ур жугьутIиял диндалул луттирду бувккусса, элму дусса инсан. Мунан кIулну бивкIун бур чIал къавхьуну махъа-махъма Идавс ﷺ уккантIишиву. ХIусайн мугьлат бакъа хIадуршингу дурну МухIаммад ИдавсичIан ﷺ лавгун ур. Ганахьхьун цаппара суаллу буллуну, цала хьхьичI мяйжаннугу Аллагьнал ﷻ идавс ушиву мукIру хьуну ур. ЖугьутIиял диндалий ивкIсса ХIусайн бусурманшивугу кьамул дурну, Идавсил ﷺ асхIаб хьуну ур. Идавсил ﷺ ганан Аьбдуллагь тIисса цIагу дирзун дур. Ганал Ислам кьамул дувайхту, мунал щала кулпатгу бусурман хьуну бур.

Аьбдуллагь ибн Салам гьуртту хьуссар УхIуд зунттучIасса талатавриву, жугьутIиял Бану Надир ва Бану Кьурайза тIисса кьабилардащалсса дяъвирдаву. Миннал хъами ва оьрчIру бусурманнал канихьхьун ясирну бувкIсса чIумал Аьбдуллагь ивкIссар гай буруччаврилсса ва гайннай аякьа даврилсса буллай. Оьмар-асхIаб халифсса заманнай Аьбдуллагь ибн Салам гьуртту хьуссар Байтул-Мукьаддас (Иерусалим) канихьхьун ласавриву ва 642-ку шинал Нагьаванд шагьрулучIа хьусса дяъвилуву. Оьсман-асхIаб ивчIан ччими ганал къатрал лагма лавгсса чIумал Аьбдуллагь ивкIссар Аьлищал ва ганал арсваращал архIал халифнал чулух талай. Аьбдуллагь кIицI лавгун уссар Кьуръандалуву. «Шуаьра» суралул 197-мур аятраву МухIаммад Идавсил ﷺ оьвчаву кьамул къадурминнахь увкуну бур (мяъна): «Тайннан къагьассарив та инсан Бану Исраилтурал (жугьутIиял) аьлимтуран кIулсса ушиву?» Ва аятрал мяъна дурчIин дуллай Ибну Аьббаслул увкуну бур: «Шикку кIицI лавсса инсан – жугьутIиял аьлимчу Аьбдуллагь ибн Саламри. Ва аят ливкссар ганал Ислам кьамул дувайхту».

Кьуръан бувчIин бувайсса элмулул аьлимтурал – имам ТIабарил ва Мужагьидлул тIимунин бувну, «Ар-Раъд» суралул 43-мур аятравугу Аьбдуллагь ибн Салам кIицI лавгун ур (мяъна): «Вих бакъаминнал учай: “Ина идавс акъара”. Миннахь уча: “Ттул ва зул дянив барашин дуллай Луттирал элму дусса инсантал бушиву гьассар”». Шикку кIицI лавгсса Луттирал элму кIулсса инсан Аьбдуллагь ибн Саламри ﷺ увкуну бур. Бюхттулсса асхIаб Аьбдуллагь ибн Саламлул t ва дуниял кьадиртссар Мадиналив, Муаьвия халифну усса чIумал.

ДАВУД РАМАЗАНОВ

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...