Хъуншиву зана дуванма

Хъуншиву зана дуванма

Имам Ал-­Бухаринал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «На идавс­ну гьан аврил ва Кьиямасса кьини дучIаву вай кIивагу кIиссураха лархьхьуссар», – куну. Мунийну ххирасса Идавсил ﷺ жунма бувчIин буллалиссар Кьиямасса кьини хъинну гъан хьуну душиву. Жува му кьинилин хIадур хьуншиврул Аллагь Тааьланал Цалва цIимилийну га кьинилул лишанну, аьламатру кIул дурну дур. Гай лишанная дарсгу ларсун, Кьиямасса кьини дучIаннин хIадур хьунсса аьмаллу байма мяйжаннугу аькьлу буману икIантIиссар. Мукунма, талихI бакъаману хьунтIиссар хъинсса аьмаллугу бакъа, бунагьругу буллай, ссайн умудрай уссарив цанмавагу къакIулсса инсан.

 

Жула Идавсил ﷺ Имам Магьдинал цIанил хIакъираву увкуссар: «Ганал цIа ттул цIаниха лархьхьусса дикIантиссар, ганал буттал цIагу ттул буттал цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар». Ва хIадисрайну жунма бувчIлай бур ганал цIа Аьбдуллагьлул арс МухIаммад дикIантIишиву. «Магьди» хъанахъиссар ганал ялунцIа, мунил мяънагу – «халкь тIайласса ххуллийн кIура баян бувайма» тIиссар.

Имам Магьди икIантIиссар Идавсил ﷺ тухумравасса. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Имам Магьди ттул тухумравасса, ФатIиматлул наслулиясса икIантIиссар». Цамур хIадисраву увкуну бур: «Кьиямасса кьини къадучIантIиссар аьрабнал ялув ттул тухумравасса инсаннал каялувшиву къадурссаксса, ганал цIагу ттул цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар». Мукунма цамургу хIадис бур: «Аьрщарай сситтугъуншиву ва аьдлу бакъашиву ппив хьунтIиссар, му чIумал Аллагьнал аьрщарай тIайлашиву дацIан дувансса инсан гьан увантIиссар, ганал цIагу ттул цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар».

«Кьиямасса кьинилул аьламатру» тIисса луттираву МухIаддис ДахIлавинал чивчуну бур: «Имам Магьди загьир хьунтIиссар Маккалив, ХIажлив Кяъбалул лагма тIаваф дуллалиса чIумал га увчIинтIиссар Ибрагьимлул макьамрал ва Хажаруль-Асвадрал лагмасса арамтуран, гайннал ганайн мютIишиврул икьрал дувантIиссар. Му хъунмасса иш хьунтIисса шинал, ХIажлил хьхьичIсса рамазан зуруй баргъ ва барз бугьантIиссар (затмение). Халкьуннал Имам Магьдинайн кьутIи дурсса чIумал ссаврунная ца чIу баянтIиссар: «Вана Аллагьнал ﷻ гьан увма, зу ванах вичIигу дирхьуну ванайн мютIи хьияра» – тIисса. Му чIумал имам Магьдинан оьрмулул 40-лла шин дикIантIиссар. Га икIантIиссар бюхттулсса чурх бусса, ганал чаннасса лажиндарах урувгукун, Идавсил ﷺ ххирасса лажин дакIнин дагьлантIиссар. Ккарччив дикIантIиссар кIяласса, пар-пар тIисса, урчIамур чIаврай лухIисса кIунтI бикIантIиссар. ЧIири бикIантIиссар ццунсса. Лажиндарал ранг дикIантIиссар аьрабнаха лархьхьусса. Ганай кIира кIяласса лаххия ларххун дикIантIиссар.

Имам Магьди ачинтIиссар Идавсил ﷺ ххуллу бувгьуну. Ганал циняв хъама бивтсса суннарду цIу буккан бувантIиссар ва аьркин бакъасса бидъаьртту бухлаган бувантIиссар. Ганал щаллагу дунияллий каялувшиву дантIиссар, Сулайман идавсил кунна. Цинявппа къанчру лекьан бантIиссар. Бусурманнал хъуншиву зана хьунтIиссар, аьрщарай аьдлу-низам, талихI-ххаришиву дацIан дувантIиссар. Имам Магьдинал заманнай ссаврунная барачатсса гъараллу лачIлай, аьрщарай буллугъсса бакIлахъру ххяхлантIиссар. Инсаннал аьрщарай ца муд (600 гр.) лачIал бугьарча, 420 кило бакIлахърулул ласунтIиссар.

БухлагантIиссар риба, зуна, аьракьи хIачIаву. Халкьуннал оьрму лахъисса, цукунчIавсса нигьачIин дакъасса бикIантIиссар. Имам Магьдинал чIумал дикIантIиссар тачIав къадиркIсса хъиншивуртту. Уттаваминнан ччантIиссар Аллагь Тааьланал ливтIуми бизан бувну, махIатталсса хъиншивурттал ва аьдлулул дурцIусса дуниял ккаккан.

 

Имам Магьдинал лишанну

Имам Магьдинал дикIантIиссар Идавсил ﷺ халат, тур ва байрахъ. Ганал ялув ххют дуллалисса ттурлу дикIантIиссар. Ссаврунная оьвчинтIиссар: «Вана Аллагьнал ﷺ гьан увсса Имам Магьди, зу ванал хъирив бачи!», – куну. Вай махъру увкусса чIумал га ттуруллува ца ка дурккун Имам Магьдинал чулиннай ишара дантIиссар.

Имам Магьдинал кьаркьсса аьрщарай кьаркьсса къяртта дугьантIиссар, гания мурхь ххявххун, щюллисса чIапIив хьунтIиссар.

Халкьуннал ганая имамшиврул далиллу, лишанну тIалав буллантIиссар. Микку Имам Магьдинал ссавнийх левххун нанисса лелуххуйн кIисса тIайла бувну, га лелуххи ссавния щяв бутантIиссар.

Ялагу ссавния ца чIу баянтIиссар: «Я инсантал, Аллагьнал ﷻ зуяту мунапикьтурал зулму яла гьан бувунни. Зул ялувгу ивтунни МухIаммад Идавсил ﷺ умматравасса яла лайкьма, хъинма. Зу ганачIан Маккалив батIияра. Га Имам Магьдири, ганал цIагу Аьбдуллагьлул арс МухIаммадри». Баргъ буккай чулуха шанма гьантлий чIалантIиссар чIявусса пуркIу (ца-цавай аьлимтурал тIимунин бувну арулва гьантлий). Сириянавусса Хараса тIисса шяравалу аьрщаравун дюркьун гьантIиссар.

 

Имам Магьди укканнин хьунтIисса питнарду

Сириянаву уккантIиссар Суфьяни тIисса цIа дусса Язидлул арс Халидлул тухумравасса, бюхттулсса чурх бусса ца адимина. Ганал лажиндарай дикIантIиссар оьцIалу (оспа) цIуцIаврил ттангъри, яруннай кIяласса ттангъри дикIантIиссар. Га уккантIиссар Дамаскрал чулухсса Ябис тIисса ратIнива.

Суфьяни ивчIаншиврул ганайн данди уккантIиссар Дамаск шагьрулул хъунама, амма ганал хъунмасса байрахъ ва гуж ккаккайхту нигьа увсун махъунай зана хьунтIиссар. Суфьяни уххантIиссар Дамаскравун 360 бурттигьунащал, ва ца зурул дянив ганал аьрал 30-азаруннайн биянтIиссар. Ганал цалва аьрал Иракьнавун Загьра тIисса шагьрулийн гьан бувантIиссар, гикку гайннал 100 азара инсан ивчIантIиссар. Яла гай ххяххантIиссар Куфа шагьрулин. Гикку гайннал 60-азара инсан ивчIантIиссар. Мукунма, Суфьянинал гьан бантIиссар цалва аьрал Мадиналив. Гикку шанма гьанттагу бувну, гай Маккалив бачинтIиссар. Байда тIисса кIанайн бивукун, Аллагь Тааьланал Жабраил малаикнайн амру бантIиссар гай аьрал аьрщарая бат бува куну. Жабраиллул гай аьрщаравун бюкьан бувну, кIия инсан акъа цучIав ххассал къахьунтIиссар. Гай СуфьяниначIан лавгун, хьумур бусантIиссар. Му чIумал Суфьянинал дакIнивун гужсса нигь дагьантIиссар. Имам Магьди увккукун, ганал ца мурхьирал лув Суфьяни ивчIантIиссар.

Имам СуютIинал чивчусса «Аль-Гьави» тIисса луттираву увкуну бур: «Имам Магьди къауккантIиссар фитнардал чIун дуркIун, хIараммунин хIалалмур тIун къабивкIссаксса».

ХIакьинусса кьини жунма чIалай бур дунияллий гьарзад бакIракъутталий кIура даллай душиву: оьмур баврия дакI дуллай бур, хъиншиву, иминшиву хIурашивуну чIалачIи дурну дур.

Хъунасса аьлимчу Ибну ХIажар Аль-Гьайтаминал чивчуссар Имам Магьдинал лишанная бусласисса лу. Ва луттиравусса ца хIадисраву увкуну бур: «Бусурманнал дянив фитна хьунтIиссар. Га фитна ца чулух паракьат шайхту, цамур чулух байбихьлантIиссар. Мукун бикIантIиссар, ссаврунная ца чIу баяннин: «Зул амир (бакIчи) Имам Магьдири», – увкусса.

Пикри барча ва хIадисраву жухьва Идавсил ﷺ бувсмур хIакьину бусурманнал хIукуматирттаву хъанай чIалай бур. Цал байбивхьунни Египетнаву, яла Тунис, Кувейт, БахIрайн, Иордания, Иран, Марокко, Джибути, Алжир, Иракь, Йемен. КIа хIадисравугу увкуну бурхха: «Ца чулух паракьат шайхту, цамур чулух гьаз хьунтIиссар», - куну.

 

АхIмад МухIаммадов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...