ТАРБИЯ
ТАРБИЯ

КIирисса ччатI
Дахьва пачлива бувксса ччатIуя касак биттун ганийн ка тIиртIусса Рамазаннул кIисса кIирисса ччатIул ччуччин бувну бур. Рамазаннул ниттил мудан ччатI цила шахьайсса бивкIун бур, вайннал къатлуву тучандалия лавсъсса ччатI къабукайсса бивкIур бур. Цуппагу иникьаллул личIи-личIисса сортру хIала дурну, витгу бувтIуну бувайсса бивкIун бур. КутIану учин, Рамазаннун дадал бувсса ччатI хъинну ххирасса бивкIун бур.
ХIакьинугу кIирисса ччатIул кьункьал Рамазан кухнилувун кIункIу увну ур. Хъиннува кIирисса ччатIуя парча битлай унува, ччурччусса ка хъит дурну, ччатI щяв багьну бур. Ганил лагма аьгъусса ттангъагу хьуну дур. Рамазан кухнилувух тиху-шихунай лихълан ивкIун ур, ниттил танмихI къабуван нигьа увсун. Му чIумал оьрчIал бакIравун ца пикри бувххун бур. Ганал чIивима уссу тамур къатлуву цала мюрщи машинардащал тIуркIу тIий ивкIун ур. Рамазан левчуна тивун лавгун, уссу каниха увгьуну, кухнилувун увцуну, щяв багьсса ччатIул чIарав щяивтун ур, хьхьичIун игрушкардугу дирчуну. Цувагу цамур къатлувун лавгун ур.
«Ва цири?!» - кьатIату зана хьусса нину кухнилувун дурххун дур. Щяв багьсса ччатIул чIарав пишгу тIий машинардаха зий ивкIун ур чIивитIу. Рамазан кухнилувун увкIун: «Вагь, мунал уттигу ччатI щяв бувтрив?». «Уттигу» кусса мукъул Рамазан ашкара увну ур. Ниттин муссят гьарзад бувчIуну, хъунама арснал къинттуллухун хъат лаян дурну дур. Мукунсса танмихI Рамазаннун хъиннува оь бизлай бивкIун бур. «Ци тахсирди ттуй хьусса, цакуну ччатI щяв багьаву хъунмасса баларив?!» - цала пикрирдавух лавгсса Рамазан дадал чIунил чантI учин увну ур:
– Акъахьу хьхьичIа! – увкуну. Ниттин Рамазан чIалай ивкIун ур вяйливсса, чIявукIулсса къавкъинну. Рамазаннухь цIуххирча, ганан хъиннува гужсса танмихI буллай бивкIун бур. СсихI къадурккун кухнилува бачIвасса хъун къатлувун лавгун ур. МаркIачIан чIун диркIун дур. Рамазаннун ччай бивкIун бур цIан лавгсса къатлуву цувалу щяивкIун, щинчIав къаккакканну хъювсул уккан. «Циванни чIивитIун гьарзад бучIисса, ссахчIав танмихI къабувайсса?
Ттун къабучIиссарив чанссавагу вяйлиллан», - тIий ивкIун ур цахьва цува. Му чIумал дада бувкIун, оьрчI ххирагу увну увкуну бур: – ЧIивима уссийн къабутлай, тIайлану бувсъссания цичIав бакъая. Вин танмихI ччатI щяв бувтIунтIий бакъарча, хIилла дувансса кьаст дурнутIийри. Амма ина дурсса хIиллалул вил аьй хъиннура хъунна дурунни. Ярч вин щил лахьхьин буври мукун хIилларду дуллан? Микку Рамазаннун бувчIуну бур хьусса хатIа бакIрайн ласун аьркиншиву, хIиллакаршиву ахиргу ашкара хьунтIишиву. ОьрчIал ниттихьхьун ва цахьхьунма цала махъ буллуну бур ххишала мукунсса тIуллу къадуванна куну.
МАРИЯН КЬУРБАНОВА
Шама гьалмахчу
МухIаммад ибну Оьмар Вакьиюл бувсуну бур укунсса хавар: «Ттул уссия кIия гьалмахчу, миннавасса ца уссия ХIашим тухумравасса (Идавсил ﷺ тухум). Ца ппурттуву жу гужну ризкьилул захIматсса хIалкьазиялувун багьунав.
Зума ритавал байрам дуркIун, кулпатрал тавакъюрайн бувну, оьрчIаннагу янна ласунна тIий, чивчуссия ХIашимначIан кумаграл тIалаврашиннарал чагъар. Муная ттучIан бувкIуна азарда диргьам дусса киса, мунала мугьругу бивщусса. Мува ппурттуву ттучIан бувкIуна кIилчинма гьалмахчунал чагъар, гава куццуй кумаг тIалав буллалисса. Ми арцущалсса киса на гьан бувссия муначIан, тIивагу къатIивтIунма. Кулпатраясса ва оьрчIаясса начлил ттул мадара хIал хьуна шавай зана хьун къахъанай. Махъа-махъгу занагу хьуну, миннахь гьарзад бувсъссия. Кулпатран на дурмуний дакI даркьуна. Му чIумал, ттул гьалмахчу ХIашим ттучIан увкIуна мува цала мугьру бивщусса кисагу лавсуну. МахIатталну: «Ва ци ишри, бувчIин бува?», – куна. Иширах бургарча, ттул чагъар бувкIний, ХIашимлул ттун кумагран цала махъа-махъсса арцугу гьан дурну, жул шамилчинма гьалмахчуначIан, кумаг бува тIисса чагъар гьан бувну бивкIун бур. Таналгу, цачIара арцу дакъатIий, ттухь дула увкуну, гьан дурну диркIун дур. Му ппурттуву жу ми азарда диргьам шандарчIуссия. Му иш хIукуматрал хъунама МаъмуннучIан бивну, жун шамуннангу кIи-кIиазарда динар (мусил ашрапиртту) гьан бувуна, ттул кулпатраннив азарва динар гьан бувуна.
Бусурманнал календарьданува