Гьивчул мюнпат

Дунияллий ца яла машгьурмур ахъулсса хъанай бур гьивч. Ва нахIусса ахъулссаннул ватанну ккалли бувай Дянивмур Азия. Мичча му ппив хьуну бур Европанавух, Баргъбуккаваллил чулухсса хIукуматирттайх, Китайнавух, Американавух, Австралиянавух ва Африканавух.
Ингилиснал ва китайнал мазурдиву бусса бур укунсса учала: «Кьинилун ца гьивч букайма духтурначIан къаагьантIиссар». Оьрусналгу бур «Ахттайнссаннун гьивч буки – цIуцIавуртту дакъа хьунтIиссар» тIисса учала. Вай учалардал ккаккан буллай бур гьивч букаврил агьамшиву.
Духтуртурал тIимунин бувну, яла мюнпатми щюллими гьивчру бусса бур. Миннул кумаг бувайссар дукра лялиян даврин, мунияту мюрщисса оьрчIан хаснува щюллими гьивч булларча хъинссар. ЯтIулсса гьивчру лякьлун кIуссар, муниву качар ххиссар, диабет думиннан ва мюрщисса оьрчIан къахъинссар. Хъахъимур гьивч мюнпатссар печеньдалун ва сси (желчь) буккан баврин.
Дахьва мурхирая бивттусса гьивчуву чIявуссар чурххан чара бакъа аьркинсса витаминну, ретинол, бета-каротин, аскорбиновая кислота. Лахъину ябувсса, шавхьсса ягу мюрш бувсса гьивчуву витамин С хъинну чан шайссар.
Гьивчуву 70-80% щинал буссар, мунил мякьгу лиххан бувайссар.
Ттизаманнул наукалул тасттикь бувну бур гьивчуя илтIа хьун кумаг шайшиву, къюкIлин, ххюттукалул микрофлоралул цIуллушиврун, цIумулун, астмалул къашавайминнан хъиншиву, сахарный диабет шаврия буруччайшиву, онкологиялул цIуцIавурттал профилактика шайшиву, инсаннал ттурчIардин мюнпатшиву, гьивчул сокрал бакIрал ня хъуннав шаврия дуруччайшиву, гемоглобин гьаз бувайшиву.
ХIакинтурал ва диетологтурал учай: «Гьивч инсаннан чара бакъа аьркинсса продуктри, канан бучIиссар цIуллу-цIакьминнангу, къашайминнангу, атеросклероз думиннан, ттиликIрал, ччаруллал цIуцIавурттан, ттурчIал къашайшивурттан хъинссар», — куну.
ИлтIа хьун ччиминнан: дуллалияра так ца гьивч канакисса кьинирду (гьантлун 1,5 кг. – 2 кг.). Укунсса (разгрузочные дни) кьинирду дуван бучIиссар лахъсса давление думиннангу.
Гьивчуясса даруртту
15 гр. гьивчул ккирттарал ялун дутIайссар 250 гр. щаращисса щинал. Ялув кьалакьигу дирхьуну, дитияра 10 минутIрайсса. Гьантлун 3-ла дукра дукан хьхьичI 150 мл. хIачIларча хъинссар.
Ккирттаращалсса 3 гьивчул ялун ца литIра щинал дуртIуну, 15 минутIрайсса щаращи дувайссар. Гьантлун 3-ла дукра дуканнин хьхьичI вай щин хIачIларча хъинссар.
БучIиссар зулва бакIрацI бивхьусса кIараллийн гьивчул ссиркалул ца-кIива кIунтI вах учин ягу лажиндарал чIарав дишин гьивчул ссиркалий атил дурсса калихьу (салфетка).
Шяра дирну хъин къавхьуну ливчIсса (лахъи лавгсса) хъугьулунсса дарув:
3-4 хъунна къуса гьивчул ссиркалул хIала дувайссар бачIи стакан ницIавух. Гьарца хъугьу бивтари, ца-ца чяйлул къуса ва даруврал канарча хъинссар, ягу гьантлун 3-4-ла 6-ра къуса канарча хъинссар. Дарув цуппагу мудан хIала буллан аьркинссар.
Гьивчул ссирка дуртIуну дурсса клизмардал хъунххютту марцI дувайссар, бактериярду бухлаган бувайссар. Лякьа лахъайминнан (метеоризм) думиннан хъинссар дукра дуканнин хьхьичI гьивчул ссирка дуртIуну ницI канарча.
Ккарччайх чару къабакьин, кариес, парадонтоз къахьун хъинссар кьацI вилаглан гьивчул ссирка дуртIусса щинай.