Цимилли дукра дукан аьркинсса?

Цимилли дукра дукан аьркинсса?

Цимилли дукра дукан аьркинсса?

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Жува мукунсса миллатру, так ккашил шайхту дакъа дукра къадукайсса, кананисса чIумалгу буччиннин къадукайсса» (Сиратуль-ХIалабия).

 

 

Ва хIадисрал жунма бувчIин буллалиссар ккашил къавхьуссаксса дукра канан, чIяру дуллан къааьркиншиву. Ккашил хьуннин бацIан аьркинссар. Дукра лялияйссар 3-5 ссятрава. Муксса чIун ларгун махъ ккашил хьурча дукан бучIиссар, амма хъиннура чIяру дан къабучIишиву хъама мабитари. Укунсса низамрай дукайманал цала чурххал цIуллушиву дуруччинтIиссар, ттизаманнул медициналулгу му иш тасттикь бувну бур.

Исрапшиву даврил хIакъираву Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Исрапшиву – му винна ччан диркIмур дукавур» (Ибну Мажагь).

«Тасгьи́луль-маа́ьни» тIисса луттираву чивчуну бур: «Аькьлукартурал ва хьхьичIавасса хIакинтурал учайсса бивкIссар дукра кIива гьантлий шамилла дуркуну хъинссар куну. Цайминнал увкуну бур гьантлун цал, маркIачIан чIумал дукан аьркинссар куну. Бур цаппара аьлимтал, кIюрххил ва гьанттайннай дукарчагу зарал бакъассар тIисса».

«Куну́зу си́хIат» тIисса луттираву машгьурсса хIакьин МухIаммад Туниси чичлай ур: «Дукра мукьра-ххюра ссятрава лялияйнугу, мунияр махъ гассят канан къааьркинссар. Цайми базурдан кунна лякьлунгу дигьалагру аьркинссар. Мунияту дукра цал дуркуну кIилчин дуканнин чанна чанну арулла ссят гьан аьркинссар. Хъунасса инсаннал кьинилун кIийлла дуркуну щаллу хьурча хъинссар – кIюрххил ва баргъ гьан ца-кIира ссятрал хьхьичI. Хьхьурай дукра канан къааьркинссар, му хъинну агьамсса ишри.

КIюрххилсса куклусса дукан аьркинссар, хаснува аькьлулул, бакIрал даву дувайминнан.

Чурх буклакисса жагьилтуран ва мюрщисса оьрчIан кIирагу дукра дукаврил дянив ци-дунугу куклусса (десерт) ягу ахъулсса дукан бучIиссар.

Гьанттайннай дукра дуркуну, утту бишиннин шанна-мукьра ссят гьан аьркинссар, акъахьурча цIуллу-сагъшиврун заралссар».

Ибн Си́нал учайсса бивкIссар: «Лякьлувусса дукра лялияннин цамур дукаврия личIлулну бикIи».

Машгьурсса хIакин ХIарис бин Кьалдатлухь цIувхуну бивкIссар: «Дарман ссаву буссар?» – куну. «Ккашилшивруву», – увкуссар аьлимчунал.

Жува буру кьинилун шамилла-мукьилла дукра дукайсса аьдат дусса заманнаву. Жунма аьркинссар жула чурх вардиш буллан кьинилун кIилла канансса тагьарданин бияннин – мури цIуллушиву дуруччин яла хъинмур дарман.

 

Бусала

Кисра ханначIан (перснал паччахI) бувкIун бур мукьа дурккучу-хIакин: Римнавасса, Иракьнавасса, Индиянавасса ва Суданнавасса. ПаччахIнал гайннахь цIувххуну бур: «Бусияра циняв азардая, цIуцIавурттая хъин байсса дарман ссаву буссар?» Иракьнал аькьлукарнал куну бур: «Мукунсса дарман буссар кIюрххицIунмай дачIраххюттуйн гъелисса щинал шанма хху учавриву». Римнал хIакиннал увкуну бур: «Мукунсса дарманну хьунтIиссар гьарца кьини чансса кресс-салат (хIаббу-ррашад) дукаву». Индияналманал укунсса маслихIат бувну бур: «Дарман буссар гьарца кьини мироболондалул (ихлыжик) шанма ккукку букавриву». Суданнал хIакьин пахъ агьну ивкун ур, цува гайннава яла аькьлукарма унува. «Ина ци бусанна?» – цIувххуну бур ханнал. «Ттул паччахI, дачIраххюттуйн гъелисса щин хIачIларча, цIуму заэв шайссар, ччаруллал лагмасса аьгъушиву ччурччуну гай ялавай шайссар; кресс-салатрал холерикшиврул темперамент бачин байссар; мироболондалул меланхоликшиврул темперамент бачин байссар». Кисра-ханнал цIувххуну бур: «Туну ина ци маслихIат банна?» Аькьлукарнал увкуну бур: «Ттул паччахI, циняв цIуцIавурттаясса дарман – ккашил къавхьунува дукра къадукаву, канакисса чIумалгу уччиннин къадукаву. Укунсса низам дугьарча, ина царагу азарданул къаугьантIиссара, так бивкIу къахIисавну», – куну. Гайми хIакинталгу ганащал рязи хьуну бур.

Ца аькьлукарнал увкуну бур: «Гьаттардивуминнахь цIуххирча, зу ссал литIун бувру куну, гайннал жаваб дулунссия буччиннин дукаврил ва дукра чIяру даврил бувунну, куну».

ХIакиншиврул элмулул аьлимтурал увкуну бур: «Цал архIал жура-журасса дукра мадукара, лякьлун гай лялиян дан захIмат шайссар. Мадукара винма тамахI бакъасса дукра. Ккашил зия дурмур хъин дан шайссар ца кIапIикI харж дурну, буччиннин канакаврил зия дурмур хъин даншиврул ттуршра диргьам харж дан багьантIиссар. Хъинну шахьан къадурсса дикI мадукара, цурдагу хъинну хIунку дува, бигьану лялияншиврул. Ккарччаща хIунку дан къашайсса дукра лякьлущагу лялиян дан къашайссар, мунияту вищара ккухIин къашаймур мадукара».

 

МухIаммад Дибиров

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...