Дукра дукаврил адав

Дукра дукаврил адав

Дукра дукаврил адав

Имам Гъазалил «ИхIъя Оьлуму-д-дин» тIисса луттираву бувсун бур дукра дукаврил адавру шанма бутIуйх дачIлай душиву: кананнинсса, канакисса чIумалсса ва дуркуну махъсса.

Дукра канай байбишиннисса адавру дуссар арулла журасса.

 

ХIалалшиву

Дукра дикIан аьркинссар хIалалсса ххуллий тIалав дурсса. Жула диндалул ца агьамсса тIалавшинна – жула хъус: янна, дукия, къатта – хIалалсса дикIаву. Хаснува цIанасса заманнай, хIалал ва хIарам хIала дурхсса чIумал мунихсса къулагъас хъиннура хъуннасса дикIан аьркинссар.

Аллагьнал ﷻ жуйнма буюр бувну бур марцIсса, хIалалсса дукия дукаврил хIакъираву. Кьуръандалуву чивчуну бур (мяъна): «Зунна Аллагьнал ﷻ нясив дурмунива марцIмур дукияра, щукрулий бикIияра, зува мяйжаннугу вихну бухьурча» («аль-Бакьара» суралул 172-мур аят).

Идавсил ﷺ увкуну бур: «ХIалалсса хъус лякъаву гьарца бусурмансса инсаннал буржри» (аль-Байгьакьи).

Цамур хIадисраву увкуну бур: «МукьцIалва гьантлий так хIалалсса дукия канарча, хIараммур хIала духхан къадиртун, му инсаннал дакI Аллагьнал ﷻ нурданул дуцIин дантIиссар. Мунал дакIниву барачатрал нех дачинтIиссар, хъиннура дуниял ххирашивруя марцI хьунтIиссар» (Абу Нуаьайм).

Ибну Аьббаслул бувсун бур Иерусалимрайсса «Аль-Акьса» мизитрал ялувсса малаикнал укунсса махъру учайшиву: «ХIарамсса дукия дукайсса инсаннал бувсса аьмаллу кьамул къабувантIиссар, фаризасса би-кIу, суннатсса бикIу». Пикри бувара, жула аьмаллу – чак, закат, зума, ХIаж ва цаймигу – Аллагьнал ﷻ кьамул къабантIиссар, жува хIарамсса дукия канай бухьурча!

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса ас-хIаб Абубакрдул ца чIумал хIарчIун дур цала лагънан харжиран дуллусса накI. Яла ганал цIувххуну бур лагънахь, ци даврих дуллур вин вай накI, куну. Лагънал бувсун бур, ца инсаннахь бучIантIимур бувсунутIий дуллусса накI душиву. Му иш кIул шайхту, Абубакрдул цалва кьакьарттувун кIисри ливкIуну, кIарчI увкуну, хIарамсса накI махъуннай дуккан дурну дур, цанчирча бучIантIимур бусаву хIарамсса тIул дунутIий. Мукунна дурссар Оьмар-асхIабналгу, цанна къакIулну жямат заллусса варанттул накI хIарчIукун. АсхIабтурал мукун хъуннасса къулагъас диркIссар хIалалсса дукралух.

Машгьурсса аьлимчу Ибрагьим ибн Адгьамлул увкуссар: «МарцIсса, хIалалсса дукра канарча, суннатсса зумарду ва хьхьуниву чакру къабулларчагу, инсан эбадатраву уссар». ХIалалну хъус лякъаву агьамссар суннатсса зумарду ва цайми эбадатру давунияр.

ХьхьичIазаманнай салихIсса хъаннил цалва ласурваврахь учайсса бивкIссар: «Шардай хIарамсса хъус-арцу ларсун маучIав. Жу ккаший яхI банну, амма Дужжагьрал цIарай яхI бан къахьунссар. ЦIанасса чIумал чIявучин арамтуннал ва хъаннил личIисса къулагъас къадувай цачIанна нанисса хъуслил хIалал-хIарамшиврух.

 

Кару шюшаву

Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Дукра дуканнин кару шюшавриву барачат буссар» (Тирмизи). «Дукра дуканнин ва дукайхту кару шюшаврил мискиншиву арх дайссар, му циняв идавстурал суннатгур» (ТIабрани).

Дукра дуканнин кару шюшайхту ликъархьуну хъинссар, цанчирча калихьулий микробру бикIайнутIий. Дукра дуркуну махъ кару шюгу шюршуну, лирхьуну кьакьан дайссар.

 

Щяв супра бутаву

Анаслул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавс ﷺ тачIав столданух къащяивкIссар» (Бухари). Цамуниву увкуну бур: «Дукра ларсун бучIайхту Идавсил ﷺ гай щяв дишайва» (АхIмад). Вай хIадисру бувчIин буллай Имам Гъазалил чивчуну бур: «Дукра столданух щябивкIун дукан къабучIиссар ягу бунагьссар къаучинну, цанчирча муний къадагъа дирхьусса хIадисру жучIанма бивну бакъар. Аммарив щяв супра бувтун щябикIаврил жунма аьрххи-ссапар дакIнин бутлатиссар. Мукун щябикIайминнан дакIнин багьантIиссар жува бушиву ва дунияллия ахиратравунсса ссапарданий».

Имам Гъазалил ялагу увкуну бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ заманнай къадиркIссар мукьра зад: стол, кIурчIлу, калихьу ва буччиннин дукра дукаву». Мукун бунугу, шикку кIицI ларгсса шанна зад ишла давриву бунагь бакъассар, Кьуръандалийн ва Сунналийн муттаэшиву дакъассар, так дукра чIяву даву личIаннин. Лякьазарашиву диндалуву оьчулий ккаккан дурну дур.

 

ЩябивкIун дукра дукаву

Дукра дукайни жунма хъинссар щябикIаву Идавсия ﷺ эбрат ларсун, никирай ягу куямур ччаннай, урчамур гьаз бувну бивтун. Идавсил ﷺ увкуну бур: «На чулийн агьну дукра къадукара. На лагъра, лагъ куна щяикIара, лагънал кунна дукара» (аль-Баззар). Ва хIадисрава бувчIлай бур чулийн багьну дукра дукаву ягу хIачIия хIачIаву къахъиншиву.

 

Ният даву

Дукралух укунсса ният дурну хъинссар: «Аллагьнайн ﷻ эбадат дуллансса гуж булуншиврул канай ура», – куну. Мукун дуркусса дукрагу Заннайн эбадат даврин ккаллиссар. Ккашилну бакъанува дукра дукавугу къахъинссар, диндалул чулухагу, цIуллу-сагъшиврул чулухагу.

 

Думунийн щукру баву

Вила хьхьичI думуний гьашиву даву хъинссар, дукралийн оьккисса махъ учин къабучIиссар. Масала, къатлуву кьавкьсса ччатI бунува цамур къаласлай, бумур букан аьркинссар. Дукралул кьадру бухьурча, муниву жунма барачат буссар.

 

Ца супралухун батIаву

Ца супралухун бюхъавай чIявусса халкь цачIун хьуну хъинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Зу супралух архIал щябикIияра – зул дукралуву барачат бикIантIиссар» (Абу Давуд).

Анаслул бувсун бур Идавс ﷺ тачIав цувалу дукралух щя къаикIайва, куну. Мукунма, хIадисраву увкуну бур: «Яла хъинмур дукра – лагма чIярусса кару цачIун хьумурди» (аль-Багьакьи).

Хъамал бакъахьурча, дукралух щалва кулпат цачIун хьуну, тIааьнсса ихтилатгу буллай Заннал нясив дурмур дукияра. Мукун зул кулпатгу цIакь хьунтIиссар, къатлувун барачатгу бучIантIиссар.

 

МухIаммад Дибиров

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...