Иммунитет – Заннал неъмат

Иммунитет – Заннал неъмат

 

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттал миллионнащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет. Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава 15% бивминнал иммунитет хъинну лагьсса дусса дур, дахьва 10% инсантурал дусса дур хъинну цIакьсса иммунитет, ва мукунма 10% халкьуннал му бувния шинмай хъинну лагьсса дусса дур.

 

КIинттул ва интнил дайдихьулий инсаннал чурх хъинну заэв шайссар: бявкъу-гъели шаву, авитаминоз, бургъил чани чаншиву ва м.ц. иширттал инсаннал цIуллушивруйн асар бувайссар. Мунияту, гъинттул аьркинссар иммунитетрал ялув бацIан, къашайшивурттал профилактика дуван, цIуллу-сагъшиву цIакь дуван.

Духтуртурал, медициналул аьлимтурал тIимунин бувну, цаппара гьантрайсса иммунитет «лещарча», инсан ивчIантIий ур. Иммунитетрал гьану бусса бур цила чIумал шанан утту бишавриву ва шания бизавриву ва дукра дукаврил низамраву. Ми иширттайн хъар шайсса бур иммунитетрал цIакьшиврул 50%. Иммунитетрал клеткардал чIявуми бусса бур инсаннал ххюттукалуву – 80%. Антибиотикрал даруртту бувкусса чIумал инсаннал иммунитет кIилийну чан шайсса бур. Иммунитет цIакь буван чара бакъа аьркинссар витамин D.

 

Иммунитетран зарал буваймур:

  • Дунияллул экология зия шаву;
  • Бактериярду, вирусру гужлан шаву;
  • Заралсса хасиятру (хIан хIа-чIаву, къалиян учаву ва м.ц.);
  • Оьрмулул низам;
  • Муданмасса стресс;
  • Витаминну биялну бакъашиву;
  • Чурххайн хъиннува гуж бутаву;
  • Шанул, дукралул низам дакъашиву;
  • Дигьалагру дакъашиву;
  • Антибиотикру ва цайми даруртту чIяву баву;
  • Мудан щябивкIсса, суккушин чансса даврий зузаву, физкультура, спорт дакъашиву.

 

Иммунитет хьхьара хьувкун ганища къашайссар чурххавун дурхсса инфекциярду кIул дуван, инсан къашавай шайссар. Хъиннува гужсса иммунитет бусса чIумалгу заралсса клеткардащал архIал ганил литIун бувайссар чурххан чара бакъа аьркинмигу. Мукунсса чIумал сукку хьун бюхъайссар артритру, ревматизм, склероз ва цаймигу азарду.

 

Заэвсса иммунитетрал лишанну:

  • ЧIяруну шяра, грипп, ОРЗ, ОРВИ дияву;
  • Гьутрурдал къашайшивуртту лахъи лаглагаву;
  • БакI цIуцIаву, чурххал базурдаву къювурду дуллалаву;
  • Бурчуй лал дарцIусса пицIурду шаву;
  • Бурчуй, михьирттай грибок шаву;
  • ЛОР-базурдал, ччарулал къашайшивуртту гьарза шаву;
  • Щаву дирукун оьтту бацIан буван захIмат шаву, щавурду лахъину хъин къахъанахъаву;
  • Мудан шанан ччисса хIал бушиву, шану лавхъун махъгу бигьа къалавгсса куннасса тагьар душиву;
  • Шану къабиллалаву;
  • Мюрш бивкIун ца даврий къулагас дуван, хIисав ласун къахъанахъаву.

Саняткартурал тIимунин бувну, гьарца инсаннан аьркинссар иммунитет хьхьара хьун къабитанмур буллан. Мунивугу цичIав ляличIисса бакъассар: так тIайлану оьрмулул низам дугьанни аьркинсса. Му цурдагу ца-кIива гьантлул дянив цIакь дуван къашайссар.

 

Дукия. Канан аьркинссар мюнпатсса дукра: дикI, ахъулсса, ахънилсса.

Витаминну. Духтуртурахь цIув-ххуну, хъиривлаявуртту дурну ххал бувайссар цуми витаминну биялну бакъарив.

Физкультура. Спортрал инсаннал чурх кьянкьа бувайссар, гуж (энергия) бучIайссар, оьттуву кислород чIяву шайссар, шанашаву ва дукралух тамахI ххуй шайссар. Спортзалданувун занансса сант дакъаминнан бучIиссар чанма-чанну кьинилун дачIиссятрай гьавалий сайр буван, кIюрххил лечаван, турникирттал ва брусьярдал дустал хьун.

Кьинилул низам. Инсаннал чурх тивтал буну бикIаншиврул хъинну агьамссар кьинилул низам. Чанма-чанну мяйра ссятрай шану лахъан аьркинссар. Утту бишиннин чIавахьултту тIивтIуну къатлувун марцIсса гьава буххан баву хъинссар ягу бюхълай бухьурча чIавахьултту тIивтIунма кьабитайссар.

Чурх сасан баву. Духтурнащал маслихIатгу ккавккун, чурх сасан булларча хъинссар: дюхлулсса щинавун бучIлан, дюхлуйх гайз буллан ва м. ц. Хаснува, оьрчIру мюрщину бунува тIайлану сасан булларча, чанну къашавай хъанантIиссар.

Психикалул тагьар. Иммунитет чан шаврил агьамсса тахсир стрессрай буссар. Ххаришиврул, хъяхъаврил, талихIрал инсаннал чурххаву хьун дувайссар иммунитет цIакь дувайсса реакциярду, хаснува – дофамин. Мудан пашмансса гьавасру бусса, буруккинттарайсса оьрму бутлатисса инсан ччяни хъунав шайссар, мунал иммунитетгу хьхьарассар. ЦIуллушиврул ца агьамсса шартI – ялун ци биярчагу муниву ххуймур хIисав хьуну, щукру бувансса кIану лякъин кIулшивур.

 

Наида Аьлиева

 

 

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...