Суал-жаваб

БитIикьукьри литIлан бучIиссарив?

Инсаннан зарал къабувайсса, къатраву якъашайсса, инсантал бакъасса кIанттавусса хъунисса битIикьукьри литIлан къабучиIссар, цанчирча миннуя инсаннан цукунчIавсса зарал къабияйнутIий.

Мюрщисса, инсаннан зарал бувайсса битIикьукьри литIлан ихтияр дуссар, ливтIунугу хъинссар, цанчирча мукунсса битIикьукьри инсаннал къатраву бикIайнутIий, миннуя заралгу бияйнутIий.

(«Фатава Аль-Курди»)

Бунагьсса кьасттирай бавхIусса ссапарданий чакру кутIа буллан ихтияр дуссарив?

Чакру кутIа буллан ягу кунничIан ку ласлан бучIиссар так хIалалсса ссапарданийманан. ХIарамсса, бунагьсса ссапарданийманан диндалувусса бигьашиннарду ишла дуллан къабучIиссар. Масала, цурк буван, хIан даххан ва м.ц. нанисса инсаннахь ихтияр дакъассар чакру кутIа буллан.

ХIалалсса кьасттиращал шавату увкманал ссапарданий унува цамур пикри хьуну, аьрххилул кьаст даххана хьуну бунагьссаннун кIура даярча, мичча айивхьуну мунангу къабучIиссар чакру кутIа буллан.

Мува куццуй, бунагьсса кьасттиращал байбивхьусса ссапарданул пикри баххана хьуну, хIалалмунийн кIура даярча, мичча айивхьуну чакру кутIа буллан ихтияр дуссар, му кIанттавату сапарданул ахирданий бияннин кIанттайн 81 километралуяр лахъисса ххуллу ливчIун бухьурча.

ХIалалсса кьасттирай наниманал ссапарданий бунагь буварча, мунийну чакру кутIа баврин къадагъа къадишайссар, гава куццуй кутIа буллан бучIиссар.

(«Мугъниль-мухIтаж»)

Ттухьхьунна ядуван дуллусса арцуя харж дан бучIиссарив?

Ядуван дуллусса (аманат) арцу дуруччаву – бусурманчунал буржри. Миннува ларсмургу махъуннай дишин аьркинссар. Зуйнна аманат дурмунил чулухунмай хъинну личIлулшиву дуван аьркинссар, цанчирча, щялмахъ бусаву ва хиянатшиву – мунапикьнал (лажинлякъул) лишаннури.

(«Мугънил МухIтаж»)

Лякьлуву бярч бусса оьл баххан бучIиссарив?

Лякьлуву бусса хIайван баххан ихтияр дуссар, амма мунил цIаний багьа гьаз буллан ягу кIива хIайван кунма хIисав бувну, лахъсса багьа бихьлан къабучIиссар. Мукунма, къабучIиссар ца оьлну ккалли бувну, амма чIун дирукун бувсса бярч баххул цанма ласун тIисса икьрал дуван.

(«Мугъниль-мухIтаж»)

Бусурманчунал гьав кьиблалийн дурургун дакъахьурча ци буван аьркинссар?

Бусурманчунал гьав дикIан аьркинссар Кьиблалул чулиннай дурургун, кьиблалия хъиннура тиху-шихуннай дурургсса гьаттаву уччин къабучIиссар. КъабучIиссар жаназа гьаттаву кьиблалийн ттиликIну, лякьа лавай ягу лякьа лувну дишин.

Вай шартIру щаллу къадурну увччуманал гьав дирххун, цIуницIа тIайлану уччин аьркинссар, жаназа аьллай дайдишинсса чIун ларгун дакъахьурча. Тамансса чIун ларгун духьурча, гьав ппив къадувайссар, дусса куццуй кьадитайссар.

(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

Диндалийн къабагьайсса дунияллул иширттая мизитраву гъалгъа тIун бучIиссарив?

Мизитраву буллалисса гъалгъа дунияллул иширттая бунугу, цуппа хIарамсса бакъахьурча, бучIиссар. Амма мукунсса ихтилатру так чара бакъасса бикIан аьркинссар. Щялмахъ, ссуг дусса, миву чак-эбадат дуллалиминнахун, дарс лахьлахьиминнахун бахчинсса гъалгъарду буллан къабучIиссар.

Имам ан-Нававинал «аль-Мажмуъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «Мизитраву дунияллул ихтилат буван бучIиссар. Сайки хъяхъаву дувангу бучIиссар, хъиннува лахъсса чIуний къадуварча». Вай махъру тасттикь буллай ур имам ан-Навави Жабир-асхIабнаятусса хIадисрайну: «КIюрххил чак бувну махъ МухIаммад Идавс ﷺ усса кIанайва щяивкIун, баргъ гьаз хьуннин зикри буллай, эбадат дуллай щяикIайва. АсхIабталлив му чIумал цала хьхьичIвасса, Ислам кьамул дуваннинсса оьрмулул ишру дакIнин бичлай, хъяй бикIайва. Идавсилгу ﷺ миннахгу уруглай пиш учайва» (Муслим).

ХIасил:

Шикку чивчумунива бувчIлай бур агьаммур къулагъас мизитраву чаклих, эбадатрах дикIан аьркиншиву. БачIвасса, аьркин бакъасса ихтилатру баврия мурахасну бикIан аьркиншиву, амма бунагь бакъассар.