Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Къатта машан лавсманан гиву ялапар хъанахъисса квартирантал лякъирча, гай буккан буван ихтияр дуссарив?

ХьхьичIвасса залуннащал икьрал дурну яхъанахъисса квартирантал бивкIун, гайннал икьралданул чIунгу ларгун дакъанура, къатлул цама заллу хьуну ухьурча, гиву ялапар хъанахъисса квартирантал буккан буван цIусса залуннахь ихтияр дакъассар, гай гиву ялапар хъанай бушиву кIулну бивкIхьурчагу, кIулну къабивкIхьурчагу. Амма цIусса залуннахь квартирантал бушиву къабувсун къатта бавххуну бухьурча, Шариаьтрайн бувну мунахь ихтияр дуссар къаттагу зана бивтун арцу махъуннай тIалав дуван.

Квартирантал шариаьтрацIун дакъаркьусса икьрал дурну яхъанай бухьурча ягу икьралданул чIун дурккун духьурча, цIусса залуннахь дуссар ихтияр гайннан гания тихунмай лаякъатта къабулун.

(«ТухIфатул-МухIтаж»)

Чаклин биссаву дуллалисса чIумал ччанну личIаннин гьарзад шюршуну, ччанну чIун ларгун махъ шюшин бучIиссарив?

Чаклин биссайни шюшин аьркинсса чурххал базурду куннил хъирив ку шюшаву хъинссар, суннатссар. Ца шювшусса базу кьакьайхту гамур шюширча, му суннат биттур къабувну личIайссар. Амма мунийну чаклин биссаву зия къашайссар, циксса чIун гьарчагу чаклин биссаву хIисавссар.

(«ТухIфатул-МухIтаж»)

Адимина цамур шагьрулийн ягу шяравун яхъанан излай уну, кулпатгу гиккун бизан буллай ухьурча, щарсса мютIи хьун аьркинссарив?

Шариаьтрайн бувну, щарссанил буржри ласнащал архIал ганал увкусса кIанайн яхъанан бизаву, гиккусса яларпашин ялавайсса даражалийсса духьурчагума. Ласналгу аьркинссар щарссанин нигьачIин дакъасса цIусса кIанттайнсса ххуллугу гиккусса ялапаршингу щаллу дуван.

Мукунсса чIумал ласнал увкумур къабаву хъунмасса бунагьри. Му ишираву мютIи дакъасса щарсса аьркинмунил щаллу даву ласнай ялув бакъассар. Амма адимина ухьурча цала щарссания ласнал ихтиярду тIалав дуллай, му иш хIисав бувайссар щарсса багъишла дитавуну, му чIумалгу ласнал буржри щарсса гьарца аьркинмунил щаллу даву.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Иаьнат ат-тIалибин», «Аз-заважир аьн икьтираф аль-кабаир»)

БакIрайсса ягу чIирттаравусса чIарарду кIяла хьуну духьурча, ранг дурну ми лухIи дуван бучIиссарив?

Шафии мазгьабрал машгьурсса аьлимчу МухIаммад ибн Шигьабуддин Рамлил «Нигьаятуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Арамтуран ва хъаннин хъинссар кIяласса чIарарду ятIул ягу хъахъи даву. ЛухIисса ранг даву хIарамссар. Так дяъвилий бучIиссар лухIисса ранг дуван».

Имам Нававинал «Равзату-ТIалибин» тIисса луттираву увкуну бур: «Щар къавхьусса хъамитайпалун хIарамссар чIарарду лухIи даву. Щар хьумунин ласнал ихтияр дулурча, лухIи буван бучIиссар».

Азан (акбар) увкуну махъ салаватгу дуаьгу дуккаврил хIакъираву цукунсса далил буссар?

Азан ягу икьамат увкуманангу, му бавманангу суннатссар салават ва дуаь дуккаву. Дуаьгу вари: «Аллагьумма рабба гьазигьи-ддяъвати-ттаммати, ва-ссалатиль-каимати, ати саййидана МухIаммаданиль-василята валь-фазилятаь, вабаьасгьу макьама-ммахIмудани-ллязи вааьдтагьу».

Мунин далилнугу хъанахъиссар имам Ал-Бухарил «СахIихI» тIисса луттиравусса хIадис: «Азандалул хъирив салават ва дуаь дуккайманан Кьиямасса кьини Идавсил ﷺ шафааьт биянтIиссар».

Аьлимтурал тIимунин бувну, кIава куццуй икьаматрал хъиривгу салават ва дуаь дуккаву хъинссар.

(«ТухIфатул-МухIтаж», «СахIихI ал-Бухари», «СахIихI Муслим»)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...