Суал-жаваб

Суал-жаваб

Аьрххилийсса чIумал чак цими гьантлий кутIа бувайссар?

Сапарданийсса мусульманчувнахь дуссар ихтияр мукьра ракааьт дусса чакру (ахттайн, ахттакьун ва хъатIан) кутIа бувну, кIира ракааьт дуван. КIюрххил чак ва маркIачIан чак кутIа къабувайссар.

Чак кутIа баврил шартIру:

• Аьрххи бикIан аьркинссар 84 километралуяр лахъисса.

• Сапар бикIан аьркинссар хIалалсса. (Масала, хIан машан ласун, зуна буван, ягу цамур бунагьсса иш буван най ухьурча, чак кутIа буван ихтияр дакъассар).

• Шава унува къабувну ливчIсса чак сапарданий хъирив лахълай ухьурча, му кутIа буван къабучIиссар.

• Сапар бикIан аьркинссар ца мурад, кьаст дусса. Инава чун наниссарив къакIулну, укунма гайз буллай ухьурча чак кутIа буван ихтияр дакъассар.

• Чаклил ниятраву кIицI лаган аьркинссар кутIа бувну буллай ушиву.

• Щаллуну чак буллалисса имамнал хъирив буллай ухьурча, кутIа къабувну, мукьрагу ракааьт дувайссар.

Инава нанисса кIанайн ивукун, микку мукьва гьантлуяр ххишаласса хIаллай ацIантIий ухьурча, чакру щаллуну буллан аьркинссар, сапар къурталссар. Инава гикку цуксса хIаллай личIантIиссарав мяйжанну къакIулну, хIакьину-гьунтти ачинссара тIий ухьурча, 18-ва гьантлуйн бияннин чакру кутIа буллан ихтияр дуссар.

Вай ялув чирчусса шартIру щаллу хъанай духьурча, чак кутIа баву бакъасса, сапарданийманахь дуссар ихтияр кIи-кIива чак кунницIун ку лавсун буллан. Ахттайн чак ласун шайссар ахттакьун чакличIан, ахттакьун чак ласун шайссар ахттайн чакличIан. МаркIачIан чак ласайссар хъатIан чакличIан, хъатIан чак ласун бучIиссар маркIачIан чакличIан.

КIюрххил чак цамуничIан къаласайссар, цила чIумал буван аьркинссар. Ахттакьун чак ахттайн чакличIан ласлай бухьурча, цал ахттайн чак буван аьркинссар, хъирив ахттакьун чак буван аьркинссар. Мукунма, маркIачIанмайгу цал маркIачIан чак бувайссар, хъирив муничIан лавсъсса хъатIан чак бувайссар. Цалчинмур чак буллалисса чIумал дакIниву ният дикIан аьркинссар муничIан хъиривмур чакгу ласун. Ми кIивагу чакгу куннил хъирив ку буван аьркинссар, манзил гьан къабивтун. Цалчинмур чак бувну чIун гьарча, кIилчинмур чак цила цIумал буван битайссар. Ахттайн чак ахттакьун чакличIан ягу маркIачIан чак хъатIан чакличIан ласлай ухьурча, ласлалимур чаклил чIун дуркIукун, ният дувайссар му чак махъун ласун.

(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

Лас ухьурча духIин дакъасса тIуллу дуллай ва ссаячIав кумаг бакъаний мунан бахIу буван бучIиссарив?

БахIугу, муниха лархьхьусса тIуллугу дуллалавугу бунагьссар, мукунсса иширттайн диндалуву цIакьсса къадагъа дуссар. БахIу бувайсса ва муначIан лагайсса инсан чапуршивручIан гъанссар.

Чакливу дуаь дуван бучIиссарив?

Чаклил суждалуву винма ччисса зад чIа учин, дуаь дуван ихтияр дуссар, амма так аьраб мазрай учин аьркинссар. Цамур мазрай учирча, чак зия шайссар.

Мукунма, кIюрххил чакливу «КьунутI» («Магьдина») ккалаккисса чIумалгу винма ччисса зад чIа учин бучIиссар аьраб мазрай.

(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

ИвкIусса инсаннай цаманал хьхьичI бурж ливчIун бухьурча ци буван аьркинссар?

Дунияллия гьаннин лахъан къавхьуну ливчIсса бурж лахъан аьркинссар ганая махъ лирчIсса хъуслия, ягу буржирай дуллуманахь хIалал ити учин аьркинссар. («МахIалли»)

БучIиссарив ттущалва мизитравун мюрщисса оьрчIру буцин?

ОьрчIру мизитравун занай аьдат баву хъинсса, цIа дансса ишри. Амма миннал мизитраву аьлагъужа буллай, мизит чапал буллай, чак-эбадат дуллалиминнахун бахчилан битан къабучIиссар.

Хаснува нюжмар кьини, оьрчIру мизитравун буцирча, чак буллалиминнал дяних лечлай, гъалгъа тIий битан къабучIиссар.

ХIасил, буттал чIарав авцIуну чак буван бюхъайсса оьрчI мизитравун уцин бучIиссар, акъахьурча шава кьаитарча хъинссар.

Ккаччийн ка лаярча арилла шюшин аьркинссар учаву тIайлассарив?

Ккаччил, дунгъузрал нажас лаярча – кIущалу бикIу, оьт дикIу, оь бикIу, хьурхь дикIу, ци духьурчагу арийлла шюшинссар, цал шюшайний марцIсса аьрщигу хIала дурну. ХIатта, ккаччи ххявххун щаву хьусса кIану арийлва шюшин аьркинссар. Къашювшуна хъин хьун битан къабучIиссар. Атилсса ккаччийн, дунгъузрайн кьаркьсса янда ягу ка лаярча, ягу атилсса янналийн, канийн кьавкьсса ккаччи, дунгъуз лаярча нажас шайссар, кIава куццуй шюшин ялувссар. («ГьунчIукьатIан»).

Кьавкьсса ккаччийн кьаркьсса ка лаярча, шюшин аьркиншиву дакъассар.

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...