Суал-жаваб

Суал-жаваб

ХIатталлив дуаь даврил хIакъиравусса хIадис буссарив?

Имам Муслимлул «СахIихI» тIисса луттираву укунсса хIадис бур: «Сулайман ибн Бурайдал бувсун бур цала буттая (Бурайда ибн ХIусайблуя) бавмур: «МухIаммад Идавсил ﷺ лахьхьин бувуна гьаттардичIан бувкIукун учин аьркинмур: «Ас-саляму аьля агьли-ддияри мин-аль-муъ-минина ва мин-аль-муслимина. Ва инн́а ин-ша́а-Лла́гьу бикум ля́хIикьун. Асъалю-Ллагьа́ ляна́ ва ля-кумуль-а́ьфия».

Дуаьлул мяъна: «Ссалам зун, муъминсса ва бусурмансса хIатталлул агьали. Щак бакъа, жугу зул хъирив гьанссару, Аллагьнан ﷻ ччан бивкIукун. На Аллагьнахь ﷻ жунмагу, зунгу тIайлабацIу (цIими) чIа тIий ура!»

Ва хIадисрава кIул хъанай бур хIатталлив бувччуминнахьхьун ссалам булунгу, гайннаха ххуйсса дуаь дувангу бучIишиву, му МухIаммад Идавсил ﷺ ссуналувасса даву душиву.

 

 

 

Жяматрайн бала-апатIру биян ссал байссар?

Ца хIадисраву увкуну бур: «Вай задру булларча, ттул умматрал ялун баларду биянтIиссар:

  • Бусурманнал (жяматрал) хъуслилсса бувайма миннуя цаннагу ласлай ухьурча;
  • Аманатран (ядуван) кьадиртмур цанна дитлай бухьурча;
  • Закат булаву ялув дирхьусса, захIматсса аьчIану ккалли дулларча;
  • Адимина цала щарссаних вичIи дихьлай, ниттийн мютIи къахъанарча;
  • Инсан цала дуснаха хIурмат буллай, буттайн адав къадулларча;
  • Мизитирттаву чIу лахъ бувну гъалгъа тIурча (бястру ягу дунияллул ихтилатру буллай);
  • Яла оьккими бакIчиталну битларча;
  • Инсаннаясса нигьал цIаний мунаха хIурмат булларча;
  • ХIантту хIачIларча;
  • Арамтурал сунттул янна лахларча;
  • Балайчитал сий думийну ккалли булларча;
  • ХьхьичIава бивкIминнайн (буттал буттахъайн) нааьнарду дулларча, аьйрду ришларча» (Тирмизи).

 

 

 

ХIатталлив Кьуръан буккаву ва накьлу хьусса гъанчунаха цадакьа баву диндалуву ххуйсса даву душиврун цукунсса хIучча, далил буссар?

Имам Абу Давудлул луттиравусса хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Зула дянива лавгсса (ивкIусса) инсаннал ялув «Ясин» буккияра». «Ясин» Кьуръандалул сура бухьувкун, мяйжан хъанай бур ивкIусса инсаннал ялув Кьуръан буккин бучIишиву.

Имам аль-Бухарил «СахIихIраву» бур укунсса хIадис: «Ца инсан ИдавсичIан ﷺ увкIун цIувххуна: ‘‘Ттул нину хар-хавар бакъа накьлу хьунни. Ттул пикрилий, бюхълай бивкIссания ганил цадакьа буванссия. Ниттил цIания на цадакьа буварча, ганийн ва ттуйн чири биянтIиссарив?’’ Идавсил ﷺ увкуна: ‘‘БиянтIиссар!’’»

 

 

 

«Ца пулансса иш хьурча, на Исламрава укканна (ягу цамур дин кьамул данна)» кусса ният дурсса инсан цуну каллиссар?

Бусурмансса инсаннал нанижат дуварча «пулансса иш хьурча на чапурчура», ягу «на хачпарасра» ягу «на жугьутIиял диндалул инсанна», ягу «на бусурманчу акъара» куну, му инсан гацIана Исламрава увккун, чапурчу шайссар, цанчирча та-унугу чапур хьун ччисса ният – мугу чапуршивур. Мукунсса тIул дурманан пашмангу хьуну, шагьадат дуртун цалла иман цIудуккан дуван аьркинссар.

Ялув чивчусса махъру укунма хIазран, хъярчиран увкуну бивкIун, диндалува уккансса ният дакIниву къадиркIхьурча, му бусурманну личIайссар, амма хъунмасса бунагь бувману ккаллиссар, тавба дуван аьркинссар.

(«Аль-Азкар», «ТухIфатул-мухIтаж»)

 

 

 

Нину-бутта ливтIукун гайннайсса буржру оьрчIайн лахъайссарив?

Жула диндалийн бувну, ниттил ягу буттал бурж оьрчIайн къалахъайссар. Бурж бусса инсан ивкIукун, ганал бурж лахъан аьркинссар махъ лирчIсса хъуслия. Бурж лахъан диялсса хъус лирчIун дакъахьурча, буржлий дуллуманахь ихтияр дакъассар оьрчIая тIалав дуллан.

Аммарив варистурахь ихтияр дуссар ниттил ягу буттал бурж цайнма ласун, Аллагьнал ﷻ хьхьичI гай марцIну бацIаншиврул.

ХIадисраву бувсун бур бурж кьабивтун ивкIусса инсанyаха МухIаммад Идавсил ﷺ дуаь къадуруна, куну. Так цаманал ганал бурж цайнма ласайхту Идавсил ﷺ дуаьгу дурну, жаназалул чак бувссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Мавагьиб аль-жалил», «Аль-Мугъни ли Ибн аль-Кьудама», «СахIихI аль-Бухари»)

 

 

 

Азан (акбар) увкуну махъ дуккайсса дуаь дуккаврил хIакъираву цукунсса далил буссар?

Акбар увкуманангу, му бавманангу суннатссар хасъсса дуаь дуккаву. Мунин далилнугу хъанахъиссар имам аль-Бухарил «СахIихI» тIисса луттиравусса хIадис: «Азандалул хъирив укунсса дуаь дуккайманан Кьиямасса кьини ттул шафааьт биянтIиссар: «Аллагьумма Рабба гьазигьи-ддяъвати-ттаммати, ва-ссалатиль-каимати, ати саййидана МухIаммаданиль-василята валь-фазилятаь, вабаьасгьу макьама-ммахIмудани-ллязи вааьдтагьу»

(«ТухIфатул-МухIтаж», «СахIихI аль-Бухари»)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...