Суал-жаваб

Суал-жаваб

ХIатталлив дуаь даврил хIакъиравусса хIадис буссарив?

Имам Муслимлул «СахIихI» тIисса луттираву укунсса хIадис бур: «Сулайман ибн Бурайдал бувсун бур цала буттая (Бурайда ибн ХIусайблуя) бавмур: «МухIаммад Идавсил ﷺ лахьхьин бувуна гьаттардичIан бувкIукун учин аьркинмур: «Ас-саляму аьля агьли-ддияри мин-аль-муъ-минина ва мин-аль-муслимина. Ва инн́а ин-ша́а-Лла́гьу бикум ля́хIикьун. Асъалю-Ллагьа́ ляна́ ва ля-кумуль-а́ьфия».

Дуаьлул мяъна: «Ссалам зун, муъминсса ва бусурмансса хIатталлул агьали. Щак бакъа, жугу зул хъирив гьанссару, Аллагьнан ﷻ ччан бивкIукун. На Аллагьнахь ﷻ жунмагу, зунгу тIайлабацIу (цIими) чIа тIий ура!»

Ва хIадисрава кIул хъанай бур хIатталлив бувччуминнахьхьун ссалам булунгу, гайннаха ххуйсса дуаь дувангу бучIишиву, му МухIаммад Идавсил ﷺ ссуналувасса даву душиву.

 

 

 

Жяматрайн бала-апатIру биян ссал байссар?

Ца хIадисраву увкуну бур: «Вай задру булларча, ттул умматрал ялун баларду биянтIиссар:

  • Бусурманнал (жяматрал) хъуслилсса бувайма миннуя цаннагу ласлай ухьурча;
  • Аманатран (ядуван) кьадиртмур цанна дитлай бухьурча;
  • Закат булаву ялув дирхьусса, захIматсса аьчIану ккалли дулларча;
  • Адимина цала щарссаних вичIи дихьлай, ниттийн мютIи къахъанарча;
  • Инсан цала дуснаха хIурмат буллай, буттайн адав къадулларча;
  • Мизитирттаву чIу лахъ бувну гъалгъа тIурча (бястру ягу дунияллул ихтилатру буллай);
  • Яла оьккими бакIчиталну битларча;
  • Инсаннаясса нигьал цIаний мунаха хIурмат булларча;
  • ХIантту хIачIларча;
  • Арамтурал сунттул янна лахларча;
  • Балайчитал сий думийну ккалли булларча;
  • ХьхьичIава бивкIминнайн (буттал буттахъайн) нааьнарду дулларча, аьйрду ришларча» (Тирмизи).

 

 

 

ХIатталлив Кьуръан буккаву ва накьлу хьусса гъанчунаха цадакьа баву диндалуву ххуйсса даву душиврун цукунсса хIучча, далил буссар?

Имам Абу Давудлул луттиравусса хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Зула дянива лавгсса (ивкIусса) инсаннал ялув «Ясин» буккияра». «Ясин» Кьуръандалул сура бухьувкун, мяйжан хъанай бур ивкIусса инсаннал ялув Кьуръан буккин бучIишиву.

Имам аль-Бухарил «СахIихIраву» бур укунсса хIадис: «Ца инсан ИдавсичIан ﷺ увкIун цIувххуна: ‘‘Ттул нину хар-хавар бакъа накьлу хьунни. Ттул пикрилий, бюхълай бивкIссания ганил цадакьа буванссия. Ниттил цIания на цадакьа буварча, ганийн ва ттуйн чири биянтIиссарив?’’ Идавсил ﷺ увкуна: ‘‘БиянтIиссар!’’»

 

 

 

«Ца пулансса иш хьурча, на Исламрава укканна (ягу цамур дин кьамул данна)» кусса ният дурсса инсан цуну каллиссар?

Бусурмансса инсаннал нанижат дуварча «пулансса иш хьурча на чапурчура», ягу «на хачпарасра» ягу «на жугьутIиял диндалул инсанна», ягу «на бусурманчу акъара» куну, му инсан гацIана Исламрава увккун, чапурчу шайссар, цанчирча та-унугу чапур хьун ччисса ният – мугу чапуршивур. Мукунсса тIул дурманан пашмангу хьуну, шагьадат дуртун цалла иман цIудуккан дуван аьркинссар.

Ялув чивчусса махъру укунма хIазран, хъярчиран увкуну бивкIун, диндалува уккансса ният дакIниву къадиркIхьурча, му бусурманну личIайссар, амма хъунмасса бунагь бувману ккаллиссар, тавба дуван аьркинссар.

(«Аль-Азкар», «ТухIфатул-мухIтаж»)

 

 

 

Нину-бутта ливтIукун гайннайсса буржру оьрчIайн лахъайссарив?

Жула диндалийн бувну, ниттил ягу буттал бурж оьрчIайн къалахъайссар. Бурж бусса инсан ивкIукун, ганал бурж лахъан аьркинссар махъ лирчIсса хъуслия. Бурж лахъан диялсса хъус лирчIун дакъахьурча, буржлий дуллуманахь ихтияр дакъассар оьрчIая тIалав дуллан.

Аммарив варистурахь ихтияр дуссар ниттил ягу буттал бурж цайнма ласун, Аллагьнал ﷻ хьхьичI гай марцIну бацIаншиврул.

ХIадисраву бувсун бур бурж кьабивтун ивкIусса инсанyаха МухIаммад Идавсил ﷺ дуаь къадуруна, куну. Так цаманал ганал бурж цайнма ласайхту Идавсил ﷺ дуаьгу дурну, жаназалул чак бувссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Мавагьиб аль-жалил», «Аль-Мугъни ли Ибн аль-Кьудама», «СахIихI аль-Бухари»)

 

 

 

Азан (акбар) увкуну махъ дуккайсса дуаь дуккаврил хIакъираву цукунсса далил буссар?

Акбар увкуманангу, му бавманангу суннатссар хасъсса дуаь дуккаву. Мунин далилнугу хъанахъиссар имам аль-Бухарил «СахIихI» тIисса луттиравусса хIадис: «Азандалул хъирив укунсса дуаь дуккайманан Кьиямасса кьини ттул шафааьт биянтIиссар: «Аллагьумма Рабба гьазигьи-ддяъвати-ттаммати, ва-ссалатиль-каимати, ати саййидана МухIаммаданиль-василята валь-фазилятаь, вабаьасгьу макьама-ммахIмудани-ллязи вааьдтагьу»

(«ТухIфатул-МухIтаж», «СахIихI аль-Бухари»)

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа ﷻ кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...


Байран барча хьуннав!

Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу! Ххирасса уссурвал ва ссурвал! ДакIнийхтуну барча тIий ура жула ялун нанисса мубараксса Зумаритавал кьини – зумалул, дуаьрдал, эбадатрал, марцIсса тавбалул ва рувхIанийсса дахханашивурттал вибувцIусса Рамазан зурул ахир дуллалисса...