Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Хъамитайпа бур ласнал цищал магьар личIи бунни (цIа рутаву) тIий, ласрив ур щарсса личIи къадав тIий. Цуманайнни вих хьун аьркинсса?

Мукунсса ишираву щарссанил тIимур тасттикь бансса бардулт бухьурча, ганил тIимур хIисавравун ласайссар, ласнал тIимур кьамул къабайссар.

Щарссанил бардулт бакъахьурча, ласнал хъа байссар, яла ганал тIимур кьамул байссар. Лас хъа бан рязи къахьурча, хъа баврил ихтияр щарссанихьхьун дулайссар.

Укунсса хIукмулун хIуччанугу хъанахъиссар хIадис: «Цаламур бацIан бан ччиманал бардулт буцин аьркинссар, ганал тIимунийн инкар буллалиманал хъа бан аьркинссар».

Аммарив, щарссанил учирча ласнал цихьва цIа рутаврил махъру увкунни ягу кIия салихIсса инсаннал му иширая бувсунни куну, ганин къабучIиссар лас цичIана гъан хьун итан, цанчирча, ганил тIимунийн бувну гайннал дянив магьар бакъассар.

(«Аль-маджмуъ шархI аль-Мугьаззаб)

 

 

 

Къуръан-хIадисраву цIарду кIицI ларгсса малаиктал цумири?

Кьуръандалуву ва МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву кIицI лавгун бур вай малаиктал:

  1. Джибрил (Жабраил) – Аллагьнал ﷺ вахIъю (илгьам) инсантурачIан лавсун учIайма.
  2. Микаил – дуниял-аьламравусса хъус-ризкьилул ялув ивтма.
  3. Исрафил – Кьиямасса кьини дучIаврил лишан – сур бищунтIима.
  4. Израил (Малакул-мавт) – ажал бивминнал рухIру ласайма.

Вай мукьагу яла хъуними малаикталли.

  1. Мункар ва Накир – гьаттаву инсаннахь суал бувайми.
  2. Ракьиб ва Аьтид – мудан гьарца инсаннащал архIал бикIайсса, хъинмургу оьмургу чичлачисса малаиктал.
  3. Малик – дужжагьрай каялувшиву дуллалима.
  4. Ризван – Алжаннуй каялувшиву дуллалима.
  5. Забаният – дужжагьраву аьзав дуллалисса малаиктал.
  6. Хазанатул жаннат – Алжаннавусса малаиктал.
  7. ХIамалатул аьрш – Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмунива яла хъунмур – Аьрш ларсун нанисса малаиктал.

Вай бакъассагу, ссавру ва аьрщи малаиктурал дурцIуну дуссар, гайннул аьдад-ккалгу, гьунардугу, хIакьмургу так Аллагьнан ﷻ кIулссар.

(«ФатхIул аьллам»)

 

 

БучIиссарив ссапарданийсса чIумал чак кутIа бан, хьхьичI авцIусса имам кутIа бувну буллай уссарив ягу щаллуну буллалиссарив къакIулхьурча?

ХьхьичI авцIуну чак буллалисса имам ссапарданий ушиву къакIулхьурча ягу щак бухьурча, ганал хъирив буллалиманан кутIа бансса ният дан къабучIиссар. Мукунсса ишираву мукьрагу ракааьт дан аьркинссар, ахиргу имам ссапарданий ивкIшиву кIул хьурчагума. Мунил багьанагу – имам чак цукун буллай уссарив къакIулшивур. Жяматраву чак кутIа бан ихтияр дуссар так имамгу кутIану буллай ушиву мяйжанну кIулсса чIумал.

(«Бушрал Карим», «ТухIфатуль-МухIтаж»)

 

 

СсихIир байсса ягу бучIантIимур бувчIайсса инсанначIан лавгманал мукьцIалва гьантлийсса чак кьамул къашайссар тIун бикIай. Буссарив мукун увкуну диндалуву?

Имам Муслимлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «СсихIир байманачIан лавгманал чак мукьцIалва гьантлий кьамул къашайссар». Имам Нававил вай махъру укун бувчIин бувну бур: «ХIадисрал мяъна – гай мукьцIалвагу гьантлий бувсса чаклия чири къашавур. Амма чакру буллангу аьркинссар, кьамул къавхьуссар тIий хъирив лахълангу аьркиншиву дакъассар».

(Имам Навави, «ШархI СахIихIу Муслим»)

 

 

Машан ларсъсса зад хъиннува лахъсса багьлун ларсшиву кIул хьурча, га зана дитан ихтияр дуссарив?

Биттур дуван аьркинсса шартIру щаллу дурну дарххусса зад махъуннай зана дитлан къабучIиссар так ххирасса багьа савав бувну, цамур аьй дакъахьурча.

Мува куццуй, дарххуманан кIул хьурча цала хъус хъиннува лагьсса багьлун дарххушиву, мунил цIаний зана даву тIалав буллан ихтияргу дакъассар.

Дахлахимунил багьа ххуйну къакIулшиврул га зана дуван ихтияр къадулайссар.

Мунин бувну, даххаймагу, ласаймагу мугъаятну, личIлулну бикIан аьркинссар маша буллалисса чIумал.

Багьлул хIакъираву щак бухьурча, бучIиссар шанма гьантлул мутталий зана дитан куну икьрал дуван (хияр аш-шартI).

(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

 

 

Чаклин къаивссуну Кьуръан буккин бучIиссарив?

Икъавссуманахь Кьуръан буккин ихтияр дуссар, так ганийн ка лаян къабучIиссар, дакIних кIулмур буккингу бучIиссар. Кьуръандалул луттирайн ка лаян бучIи шайссар так чаклин ивссукун.

Щалва чурх шюшин ялувманан (джунуб) Кьуръандалува дакIних кIулмур ккалангу къабучIиссар.

(«ФатIхIуль-Муин»)

 

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.   Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа ﷻ кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн...