Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

 

Бакъа хьусса чил хIайван лявкъуманал ци бан аьркинссар?

ХIайван лявкъуманан заллу кIулну ухьурча, га чара бакъа зана битан аьркинссар.

 

Заллу къакIулсса чIумал буваймур:

Шяраваллил (ягу шагьрулул) кьатIув лякъирча вахIшисса жанавартрая цила цуппа ххассал буван бюхъайсса хIайван, бучIиссар га цащалва бувцуну, заллу лякъиннин ябуван. Цанма битансса кьасттирай буцин къабучIиссар. Мукунсса хIайван шяраваллил (ягу шагьрулул) дазурдал вив лявкъуманаща ганил заллу лякъин къабюхъарча, га хIайван цанма битан ихтияр дуссар. (Цила цуппа вахIшисса жанавартрая ххассал буван бюхъаймурну ккаллиссар гуж бусса (чу, варани ва м. ц.) ягу анаварну лихъан шайсса (бюрх ва м.ц.) хIайвант.

ВахIшисса жанавартрая ххассал хьун къабюхъайми тIурча (масала, яттил хIайван), му буцин бучIиссар шяраву лякъирчагу, шяраваллил кьатIув лякъирчагу. Шяраваллил кьатIув лявкъуманахь дуссар шанна ихтияр:

      1. Ца шинал мутталий залуннах луглан, лякъирча зана буван, къалякъирча цанма битан.
      2. ХIайван бавххуну, арцу ца шинай ядуван, заллу лякъирча, ганан дулун, къалякъирча цанна дитан.
      3. ХIайван бивххун, дикI цанна дитан, амма ца шинал мутталий заллу уккарча, хIайвандалул багьа ганан зана битан.

Шяраваллил вив хIайван лявкъуманахь ихтияр дуссар ялув чивчуминнувасса так цалчинмур ягу кIилчинмур хIукму ишла буван.

(«Мугънил-мухIтаж»)

 

 

 

ДикI шахьаннин шюшин аьркинссарив, ганий оьтту бикIайхха?

МухIаммад Аьбдуллагь аль-Журданил «ФатхIуль-аьллам» тIисса луттираву чивчуну бур: «ДикIува бувксса оьттул му шахьлахьисса щинал ранг даххана дуварчагума, мукунсса дикI дукан бучIиссар. Амма цIанасса чIумал дикIдаххултрал мунийн щин дутIай оьттуя марцI дуваншиврул. (Оьттущал хIала дурхсса щин нажас (чапалшиву) хъанахъиссар). Мунияту кIункIурдуву дишиннин дикI хъинну ялув бавцIуну шюшин аьркинссар оьттуя марцI хьуннин».

 

 

Дакъа хьусса арцу ягу цамур зад лякъиншиврул дуккайсса дуаь дуссарив?

Ибну Оьмардуясса хIадисраву бувсун бур дакъа хьусса зад лякъиншиврул ва дуаь дуккайшиву: «Аллагьумма радда з-залалати анта тагьди мина з-залалати, урдуд аьлайя з-залалатий, би эззатика ва султIаника фаиннагьа мин аътIаика ва фазлик». Мяъна: Я Аллагь! Дакъа хьумур зана Дувайма, бяйкьумий тIайла Бувайма! Вила Хъуншиврийну ва Кьудратрайну зана дува ттуща дакъа хьумур. Ина ттун дуллумургу так Вил цIимилийнурича».

Абу Каъблул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкушиву: «Баргъ гьаз хъанахъисса чIумал ва баргъ лаглагисса чIумал арилва сура «Аз-зухIа» бувккуманан дакъа хьумур лякъинтIиссар ва ганачIату щилчIав цичIав къадацинтIиссар». Укун чивчуну бур «Хавасул-Кьуръан» тIисса луттираву.

Цайми аьлимтурал увкуну бур, ци-дунугу дакъа хьуманал нюжмар кьини зухIа чаклил мяйра ракааьтгу дурну, арилва сура «Аз-зухIа» буккирча, Аллагьнал ﷻ мунан дакъа хьумур зана дувантIиссар, куну.

 

 

Инсаннай бахIу бувну бушиву цукун кIул буван шайссар?

БахIу баву, бувайсса инсантурачIан лагаву хъунмасса бунагьри. Мукун бувну бивкIхьурча, тавба дуван аьркинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву бувсун бур бахIу баву хъун бунагь бушиву.

БахIулул лишанну:

      • Инсан цакуну аххана хъанай, цичIав бакъанува дяъван, иллан икIаву.
      • Кьуръандалул аятирттах вичIи дишин къаччишиву.
      • Цувалу къатлуву ацIан нигьа усаву.
      • Адимина цала щарссанищал ягу хъамитайпа цила ласнащал цачIун хьун къаччишиву.
      • ДакIнивун нигь, ццах, дард, буруккин багьаву, хаснува ахттакьун чIун дуркIукун.
      • Хьхьурай нигьа усансса макIру ккаккаву.

Вай лишанну дусса инсаннал чIявуну Кьуръан ккалан, ккалаккиманах вичIи дихьлан аьркинссар. Хаснува, сура «Аль-ФатихIа», «аль-Бакьара», «аятуль-Курси», «Кьулгьу», «Фалакь», «Нас» чIявуну буккирча хъинссар. Ялагу, вай сурарду щинал ялув бувккуну, гай щин хIачIарча, дукра дувайни ишла дуварча, чурххайх дутIирча хъинссар.

 

 

Анализ дуван оьтту ласурча, чаклин биссаву зия шайссарив?

Имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, оьтту ласаврийну чаклин биссаву зия къашайссар.

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...