Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

 

Бакъа хьусса чил хIайван лявкъуманал ци бан аьркинссар?

ХIайван лявкъуманан заллу кIулну ухьурча, га чара бакъа зана битан аьркинссар.

 

Заллу къакIулсса чIумал буваймур:

Шяраваллил (ягу шагьрулул) кьатIув лякъирча вахIшисса жанавартрая цила цуппа ххассал буван бюхъайсса хIайван, бучIиссар га цащалва бувцуну, заллу лякъиннин ябуван. Цанма битансса кьасттирай буцин къабучIиссар. Мукунсса хIайван шяраваллил (ягу шагьрулул) дазурдал вив лявкъуманаща ганил заллу лякъин къабюхъарча, га хIайван цанма битан ихтияр дуссар. (Цила цуппа вахIшисса жанавартрая ххассал буван бюхъаймурну ккаллиссар гуж бусса (чу, варани ва м. ц.) ягу анаварну лихъан шайсса (бюрх ва м.ц.) хIайвант.

ВахIшисса жанавартрая ххассал хьун къабюхъайми тIурча (масала, яттил хIайван), му буцин бучIиссар шяраву лякъирчагу, шяраваллил кьатIув лякъирчагу. Шяраваллил кьатIув лявкъуманахь дуссар шанна ихтияр:

      1. Ца шинал мутталий залуннах луглан, лякъирча зана буван, къалякъирча цанма битан.
      2. ХIайван бавххуну, арцу ца шинай ядуван, заллу лякъирча, ганан дулун, къалякъирча цанна дитан.
      3. ХIайван бивххун, дикI цанна дитан, амма ца шинал мутталий заллу уккарча, хIайвандалул багьа ганан зана битан.

Шяраваллил вив хIайван лявкъуманахь ихтияр дуссар ялув чивчуминнувасса так цалчинмур ягу кIилчинмур хIукму ишла буван.

(«Мугънил-мухIтаж»)

 

 

 

ДикI шахьаннин шюшин аьркинссарив, ганий оьтту бикIайхха?

МухIаммад Аьбдуллагь аль-Журданил «ФатхIуль-аьллам» тIисса луттираву чивчуну бур: «ДикIува бувксса оьттул му шахьлахьисса щинал ранг даххана дуварчагума, мукунсса дикI дукан бучIиссар. Амма цIанасса чIумал дикIдаххултрал мунийн щин дутIай оьттуя марцI дуваншиврул. (Оьттущал хIала дурхсса щин нажас (чапалшиву) хъанахъиссар). Мунияту кIункIурдуву дишиннин дикI хъинну ялув бавцIуну шюшин аьркинссар оьттуя марцI хьуннин».

 

 

Дакъа хьусса арцу ягу цамур зад лякъиншиврул дуккайсса дуаь дуссарив?

Ибну Оьмардуясса хIадисраву бувсун бур дакъа хьусса зад лякъиншиврул ва дуаь дуккайшиву: «Аллагьумма радда з-залалати анта тагьди мина з-залалати, урдуд аьлайя з-залалатий, би эззатика ва султIаника фаиннагьа мин аътIаика ва фазлик». Мяъна: Я Аллагь! Дакъа хьумур зана Дувайма, бяйкьумий тIайла Бувайма! Вила Хъуншиврийну ва Кьудратрайну зана дува ттуща дакъа хьумур. Ина ттун дуллумургу так Вил цIимилийнурича».

Абу Каъблул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкушиву: «Баргъ гьаз хъанахъисса чIумал ва баргъ лаглагисса чIумал арилва сура «Аз-зухIа» бувккуманан дакъа хьумур лякъинтIиссар ва ганачIату щилчIав цичIав къадацинтIиссар». Укун чивчуну бур «Хавасул-Кьуръан» тIисса луттираву.

Цайми аьлимтурал увкуну бур, ци-дунугу дакъа хьуманал нюжмар кьини зухIа чаклил мяйра ракааьтгу дурну, арилва сура «Аз-зухIа» буккирча, Аллагьнал ﷻ мунан дакъа хьумур зана дувантIиссар, куну.

 

 

Инсаннай бахIу бувну бушиву цукун кIул буван шайссар?

БахIу баву, бувайсса инсантурачIан лагаву хъунмасса бунагьри. Мукун бувну бивкIхьурча, тавба дуван аьркинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву бувсун бур бахIу баву хъун бунагь бушиву.

БахIулул лишанну:

      • Инсан цакуну аххана хъанай, цичIав бакъанува дяъван, иллан икIаву.
      • Кьуръандалул аятирттах вичIи дишин къаччишиву.
      • Цувалу къатлуву ацIан нигьа усаву.
      • Адимина цала щарссанищал ягу хъамитайпа цила ласнащал цачIун хьун къаччишиву.
      • ДакIнивун нигь, ццах, дард, буруккин багьаву, хаснува ахттакьун чIун дуркIукун.
      • Хьхьурай нигьа усансса макIру ккаккаву.

Вай лишанну дусса инсаннал чIявуну Кьуръан ккалан, ккалаккиманах вичIи дихьлан аьркинссар. Хаснува, сура «Аль-ФатихIа», «аль-Бакьара», «аятуль-Курси», «Кьулгьу», «Фалакь», «Нас» чIявуну буккирча хъинссар. Ялагу, вай сурарду щинал ялув бувккуну, гай щин хIачIарча, дукра дувайни ишла дуварча, чурххайх дутIирча хъинссар.

 

 

Анализ дуван оьтту ласурча, чаклин биссаву зия шайссарив?

Имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, оьтту ласаврийну чаклин биссаву зия къашайссар.

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...