Суал-жаваб

Суал-жаваб

Таджвид ссайн учайссар?

Таджвид – Кьуръан тIайлану буккин лахьхьин бувайсса элмулийн учайссар. Му элму лахьхьингу аьркинссар дурккусса, ххуйну кIулсса муаьлимная. Таджвид къакIулну Кьуръан ккалай айишин къабучIиссар.

(Имам Навави. «Тибьян»)

 

 

 

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан?

Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар, хIарамссар.

Мизитраву щябикIан бучIиссар ччимур куццуй: чIирайн ттиликIну, чулий, ягу лякьалавай утту бивхьуну, ччанну ита бавкьуну.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «ХIашияту-Ширвани», «Ал-Мажмуъ»)

 

 

 

Бала-апатI ялун бивсса чIумал дуккайсса дуаь дуссарив?

Мусиват, бала-апатI бивсса чIумал ва дуаь дуккайссар:

اِنَّا لِلهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ. اَللَّهُمَّ أَجِرْنِى فِى مُصِيبَتِى وَأَخْلِفْ لِى خَيْرًا مِنْهَا

 

«Инна ли-Ллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма ажирни фи мусибати ва ахлиф ли хайран мингьа».

Мяъна: «ХIакьну, жула Зал Аллагьри ﷻ, ва АллагьначIанну ﷻ жува зана бикIантIисса. Я Аллагь, ва мусибат ттун чирину тIайла бацIан бува ва ххуймунин кIура баян бува».

 

 

 

 

Ссапарданийн увккун чак кутIа бувманал ва цанничIан ца чак лавсманал чакру хIисавссарив, ачIи ххуллия махъунай зана икIан багьарча?

81 километралуяр лахъисса сапарданий кутIану ягу цанничIан ца лавсун бувсса чакру хIисавссар, нанисса кIанттайн къаивну махъунай зана икIан багьарчагу.

ХъатIан чак маркIачIанмуничIан лавсун, кIивагу чак ссапарданий бувну бивкIхьурча, ми цIунил буллан аьркиншиву дакъассар, махъунай зана икIан багьарчагу, сайки хъатIан чаклил чIун дучIаннин шавай иярчагу.

МаркIачIан чак хъатIанмуничIан лавсун, ссапарданий ми цавагу къабувну бивкIун, хъатIан чаклил чIун дучIаннин махъунай ачинсса хIукму буварча, кIивагу чак цила-цила чIумал буван аьркинссар. Агана ва ишираву махъунай ачинсса хIукму хъатIан бивзун махъ буварча, маркIачан чак хъирив лахъайссар, муниву бунагьгу бакъассар, хъатIан чакгу цила чIумал бувайссар. Укунмасса хIукму буссар ахттайн ва ахттакьун чаклил хIакъиравугу.

(«Мингьажу-ТIалибин», «ТухIфатул-МухIтаж», «Мугънил-МухIтаж»)

 

 

 

БакIрайсса ягу чIирттаравусса чIарарду кIяла хьуну духьурча, ранг дурну ми лухIи дуван бучIиссарив?

Машгьурсса аьлимчу МухIаммад ибн Шигьабуддин Рамлил «Нигьаятуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Арамтуран ва хъаннин хъинссар (ссуннатссар) кIяласса чIарарду ятIул ягу хъахъи даву. ЛухIисса ранг даву хIарамссар. Так дяъвилий бучIиссар лухIисса ранг дуван».

Имам Нававинал «Равзату-ТIалибин» тIисса луттираву увкуну бур: «Щар къавхьусса хъамитайпалун хIарамссар чIарарду лухIи даву. Щар хьумунин ласнал ихтияр дулурча, лухIи буван бучIиссар».

 

 

 

ИвкIусса инсаннахлу ХIаж буван бучIиссарив, ганал васият (аманат) бувну къабивкIхьурча?

ИвкIусса инсаннахлу фаризасса ХIаж ва Оьмра буван бучIиссар, аманат къабивкIхьурчагу. Ссуннатсса ХIаж тIурча, васият къабивкIхьурча къабувайссар.

(«ТухIфатул мухIтаж»)

 

 

БучIиссарив лякьлуву оьрчI бусса хъамитайпалун щябивкIун чак буллан, лавай бизан духтурнал ихтияр дуллай бакъахьурча?

Лякьлуву оьрчI бусса хъамитайпалухь духтурнал ччаннай бацIан къабучIиссар учирча (оьрчIан зарал къахьуншиврул), мунин бучIиссар щябивкIун чак буллан, цанчирча, лякьлувусса оьрчIан нигьачIинсса тIуллу дуллан къабучIиссар.

(«ХIашиятул-Жамал», «Ал-ашбахI ва-нназаир»)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...