Суал-жаваб

Суал-жаваб

Таджвид ссайн учайссар?

Таджвид – Кьуръан тIайлану буккин лахьхьин бувайсса элмулийн учайссар. Му элму лахьхьингу аьркинссар дурккусса, ххуйну кIулсса муаьлимная. Таджвид къакIулну Кьуръан ккалай айишин къабучIиссар.

(Имам Навави. «Тибьян»)

 

 

 

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан?

Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар, хIарамссар.

Мизитраву щябикIан бучIиссар ччимур куццуй: чIирайн ттиликIну, чулий, ягу лякьалавай утту бивхьуну, ччанну ита бавкьуну.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «ХIашияту-Ширвани», «Ал-Мажмуъ»)

 

 

 

Бала-апатI ялун бивсса чIумал дуккайсса дуаь дуссарив?

Мусиват, бала-апатI бивсса чIумал ва дуаь дуккайссар:

اِنَّا لِلهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ. اَللَّهُمَّ أَجِرْنِى فِى مُصِيبَتِى وَأَخْلِفْ لِى خَيْرًا مِنْهَا

 

«Инна ли-Ллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма ажирни фи мусибати ва ахлиф ли хайран мингьа».

Мяъна: «ХIакьну, жула Зал Аллагьри ﷻ, ва АллагьначIанну ﷻ жува зана бикIантIисса. Я Аллагь, ва мусибат ттун чирину тIайла бацIан бува ва ххуймунин кIура баян бува».

 

 

 

 

Ссапарданийн увккун чак кутIа бувманал ва цанничIан ца чак лавсманал чакру хIисавссарив, ачIи ххуллия махъунай зана икIан багьарча?

81 километралуяр лахъисса сапарданий кутIану ягу цанничIан ца лавсун бувсса чакру хIисавссар, нанисса кIанттайн къаивну махъунай зана икIан багьарчагу.

ХъатIан чак маркIачIанмуничIан лавсун, кIивагу чак ссапарданий бувну бивкIхьурча, ми цIунил буллан аьркиншиву дакъассар, махъунай зана икIан багьарчагу, сайки хъатIан чаклил чIун дучIаннин шавай иярчагу.

МаркIачIан чак хъатIанмуничIан лавсун, ссапарданий ми цавагу къабувну бивкIун, хъатIан чаклил чIун дучIаннин махъунай ачинсса хIукму буварча, кIивагу чак цила-цила чIумал буван аьркинссар. Агана ва ишираву махъунай ачинсса хIукму хъатIан бивзун махъ буварча, маркIачан чак хъирив лахъайссар, муниву бунагьгу бакъассар, хъатIан чакгу цила чIумал бувайссар. Укунмасса хIукму буссар ахттайн ва ахттакьун чаклил хIакъиравугу.

(«Мингьажу-ТIалибин», «ТухIфатул-МухIтаж», «Мугънил-МухIтаж»)

 

 

 

БакIрайсса ягу чIирттаравусса чIарарду кIяла хьуну духьурча, ранг дурну ми лухIи дуван бучIиссарив?

Машгьурсса аьлимчу МухIаммад ибн Шигьабуддин Рамлил «Нигьаятуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Арамтуран ва хъаннин хъинссар (ссуннатссар) кIяласса чIарарду ятIул ягу хъахъи даву. ЛухIисса ранг даву хIарамссар. Так дяъвилий бучIиссар лухIисса ранг дуван».

Имам Нававинал «Равзату-ТIалибин» тIисса луттираву увкуну бур: «Щар къавхьусса хъамитайпалун хIарамссар чIарарду лухIи даву. Щар хьумунин ласнал ихтияр дулурча, лухIи буван бучIиссар».

 

 

 

ИвкIусса инсаннахлу ХIаж буван бучIиссарив, ганал васият (аманат) бувну къабивкIхьурча?

ИвкIусса инсаннахлу фаризасса ХIаж ва Оьмра буван бучIиссар, аманат къабивкIхьурчагу. Ссуннатсса ХIаж тIурча, васият къабивкIхьурча къабувайссар.

(«ТухIфатул мухIтаж»)

 

 

БучIиссарив лякьлуву оьрчI бусса хъамитайпалун щябивкIун чак буллан, лавай бизан духтурнал ихтияр дуллай бакъахьурча?

Лякьлуву оьрчI бусса хъамитайпалухь духтурнал ччаннай бацIан къабучIиссар учирча (оьрчIан зарал къахьуншиврул), мунин бучIиссар щябивкIун чак буллан, цанчирча, лякьлувусса оьрчIан нигьачIинсса тIуллу дуллан къабучIиссар.

(«ХIашиятул-Жамал», «Ал-ашбахI ва-нназаир»)

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...