ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Ва аьрщарай думур зун Заннал ляхъан дурссар» («аль-Бакьара» суралул 29-му аят). Аллагьу Тааьланал инсан ва аьламраву думур ляхъан дурну дур Цайнна тIааьт-эбадат дулланшиврул. Инсаннал мюнпатран ляхъан бувну бур хIайвант, жанаварт ва ущу-щулгъи. Дунияллий думуния инсаннаща бюхълай бур хайр ласун, дин-исламрал дазурдава укъав-ккун.

 

Жанаварт ва ущу-щулгъи Заннал махлукьат бунугу, миннува зарал бувайми литIун ихтияр дуллуну дур, мукунминнувун щак бакъа бухлахиссар шатри, къулчча кIулли ва мичIакру. Аьишатлул бувъсса хIадисраву бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: «Ххюнния щак бакъа зарал буссар, гай литIун бучIиссар «ХIарамрал» аьрщарайгума: хъатIу, итаргу, аькьраб, кIулу ва жинджрал хьусса ккаччи»» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву кIайннул ялун ххи бувну бур лухIи хъатIугу.

Диндалул аьлимтурал тIимунийн бувну, ихтияр дуссар бивчIан кIайннуха лавхьхьусса цайми жанаварт ва хIайвант, масала барцI, цIиникь ва м.ц.

ЧIявучин зарал къабувайсса жанаварт ва хIайвант литIун бучIиссар, гайннуя зарал бияврия нигь дусса чIумал. Масалларан, зарал къабуллалисса битIикьукьу дирчIан къабучIиссар.

Ибну Аьббаслуя бивну бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна мукьва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, жула́н-чIелму ва духъажари» (АхIмад, Абу Давуд).

Имам Байгьакьил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил къадагъа дирхьуна ххюва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, оьрватIи, сарда ва духъажари».

Вай хайват ва ущу-щулгъи ца агьамсса багьана бакъанува литIун ихтияр дакъассар. Мунил хIакъираву хIадисирттаву бур укунсса бусала: «Ца идавснайн битIикьукьул кьацI куссар. Ганал буюр бувссар танмихIран битIикьукьрал къатта ччуччин. Яла Заннал ﷻ ганахь увкуссар: «Аллагь хъун уллалисса (тасбихI) ца жямат ччуччав гайннувасса цаннил вийнма кьацI увкунутIий?» (Муслим).

ХIайвандалия ягу ущу-щулгъилуя инсаннан ягу ганал хъуслин зарал бухьурча, литIун ихтияр дуссар, цамур куццуй ххассал хьунсса сант дакъасса чIумал. Цамур куццуй учин, цал хIарачат бан аьркинссар ликъавтIунма дару-дарман бувну ягу цамур куццуй лихъан бан. Къабюхъарча, бивчIан бучIиссар.

Ущу-щулгъи, жанавар бивчIан багьлай бухьурча, рахIму-цIими хъама битан къабучIиссар. Масала, сагъну бунува цIараву ччуччин ихтияр дакъассар. Бигьану, анаварну, аьзият къахьунну бивчIансса куц язи дугьан аьркинссар.

 

НурмухIаммад Изудинов

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...