ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Ва аьрщарай думур зун Заннал ляхъан дурссар» («аль-Бакьара» суралул 29-му аят). Аллагьу Тааьланал инсан ва аьламраву думур ляхъан дурну дур Цайнна тIааьт-эбадат дулланшиврул. Инсаннал мюнпатран ляхъан бувну бур хIайвант, жанаварт ва ущу-щулгъи. Дунияллий думуния инсаннаща бюхълай бур хайр ласун, дин-исламрал дазурдава укъав-ккун.

 

Жанаварт ва ущу-щулгъи Заннал махлукьат бунугу, миннува зарал бувайми литIун ихтияр дуллуну дур, мукунминнувун щак бакъа бухлахиссар шатри, къулчча кIулли ва мичIакру. Аьишатлул бувъсса хIадисраву бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: «Ххюнния щак бакъа зарал буссар, гай литIун бучIиссар «ХIарамрал» аьрщарайгума: хъатIу, итаргу, аькьраб, кIулу ва жинджрал хьусса ккаччи»» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву кIайннул ялун ххи бувну бур лухIи хъатIугу.

Диндалул аьлимтурал тIимунийн бувну, ихтияр дуссар бивчIан кIайннуха лавхьхьусса цайми жанаварт ва хIайвант, масала барцI, цIиникь ва м.ц.

ЧIявучин зарал къабувайсса жанаварт ва хIайвант литIун бучIиссар, гайннуя зарал бияврия нигь дусса чIумал. Масалларан, зарал къабуллалисса битIикьукьу дирчIан къабучIиссар.

Ибну Аьббаслуя бивну бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна мукьва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, жула́н-чIелму ва духъажари» (АхIмад, Абу Давуд).

Имам Байгьакьил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил къадагъа дирхьуна ххюва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, оьрватIи, сарда ва духъажари».

Вай хайват ва ущу-щулгъи ца агьамсса багьана бакъанува литIун ихтияр дакъассар. Мунил хIакъираву хIадисирттаву бур укунсса бусала: «Ца идавснайн битIикьукьул кьацI куссар. Ганал буюр бувссар танмихIран битIикьукьрал къатта ччуччин. Яла Заннал ﷻ ганахь увкуссар: «Аллагь хъун уллалисса (тасбихI) ца жямат ччуччав гайннувасса цаннил вийнма кьацI увкунутIий?» (Муслим).

ХIайвандалия ягу ущу-щулгъилуя инсаннан ягу ганал хъуслин зарал бухьурча, литIун ихтияр дуссар, цамур куццуй ххассал хьунсса сант дакъасса чIумал. Цамур куццуй учин, цал хIарачат бан аьркинссар ликъавтIунма дару-дарман бувну ягу цамур куццуй лихъан бан. Къабюхъарча, бивчIан бучIиссар.

Ущу-щулгъи, жанавар бивчIан багьлай бухьурча, рахIму-цIими хъама битан къабучIиссар. Масала, сагъну бунува цIараву ччуччин ихтияр дакъассар. Бигьану, анаварну, аьзият къахьунну бивчIансса куц язи дугьан аьркинссар.

 

НурмухIаммад Изудинов

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...