ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Ва аьрщарай думур зун Заннал ляхъан дурссар» («аль-Бакьара» суралул 29-му аят). Аллагьу Тааьланал инсан ва аьламраву думур ляхъан дурну дур Цайнна тIааьт-эбадат дулланшиврул. Инсаннал мюнпатран ляхъан бувну бур хIайвант, жанаварт ва ущу-щулгъи. Дунияллий думуния инсаннаща бюхълай бур хайр ласун, дин-исламрал дазурдава укъав-ккун.

 

Жанаварт ва ущу-щулгъи Заннал махлукьат бунугу, миннува зарал бувайми литIун ихтияр дуллуну дур, мукунминнувун щак бакъа бухлахиссар шатри, къулчча кIулли ва мичIакру. Аьишатлул бувъсса хIадисраву бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: «Ххюнния щак бакъа зарал буссар, гай литIун бучIиссар «ХIарамрал» аьрщарайгума: хъатIу, итаргу, аькьраб, кIулу ва жинджрал хьусса ккаччи»» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву кIайннул ялун ххи бувну бур лухIи хъатIугу.

Диндалул аьлимтурал тIимунийн бувну, ихтияр дуссар бивчIан кIайннуха лавхьхьусса цайми жанаварт ва хIайвант, масала барцI, цIиникь ва м.ц.

ЧIявучин зарал къабувайсса жанаварт ва хIайвант литIун бучIиссар, гайннуя зарал бияврия нигь дусса чIумал. Масалларан, зарал къабуллалисса битIикьукьу дирчIан къабучIиссар.

Ибну Аьббаслуя бивну бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна мукьва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, жула́н-чIелму ва духъажари» (АхIмад, Абу Давуд).

Имам Байгьакьил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил къадагъа дирхьуна ххюва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, оьрватIи, сарда ва духъажари».

Вай хайват ва ущу-щулгъи ца агьамсса багьана бакъанува литIун ихтияр дакъассар. Мунил хIакъираву хIадисирттаву бур укунсса бусала: «Ца идавснайн битIикьукьул кьацI куссар. Ганал буюр бувссар танмихIран битIикьукьрал къатта ччуччин. Яла Заннал ﷻ ганахь увкуссар: «Аллагь хъун уллалисса (тасбихI) ца жямат ччуччав гайннувасса цаннил вийнма кьацI увкунутIий?» (Муслим).

ХIайвандалия ягу ущу-щулгъилуя инсаннан ягу ганал хъуслин зарал бухьурча, литIун ихтияр дуссар, цамур куццуй ххассал хьунсса сант дакъасса чIумал. Цамур куццуй учин, цал хIарачат бан аьркинссар ликъавтIунма дару-дарман бувну ягу цамур куццуй лихъан бан. Къабюхъарча, бивчIан бучIиссар.

Ущу-щулгъи, жанавар бивчIан багьлай бухьурча, рахIму-цIими хъама битан къабучIиссар. Масала, сагъну бунува цIараву ччуччин ихтияр дакъассар. Бигьану, анаварну, аьзият къахьунну бивчIансса куц язи дугьан аьркинссар.

 

НурмухIаммад Изудинов

 

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...