ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Ва аьрщарай думур зун Заннал ляхъан дурссар» («аль-Бакьара» суралул 29-му аят). Аллагьу Тааьланал инсан ва аьламраву думур ляхъан дурну дур Цайнна тIааьт-эбадат дулланшиврул. Инсаннал мюнпатран ляхъан бувну бур хIайвант, жанаварт ва ущу-щулгъи. Дунияллий думуния инсаннаща бюхълай бур хайр ласун, дин-исламрал дазурдава укъав-ккун.

 

Жанаварт ва ущу-щулгъи Заннал махлукьат бунугу, миннува зарал бувайми литIун ихтияр дуллуну дур, мукунминнувун щак бакъа бухлахиссар шатри, къулчча кIулли ва мичIакру. Аьишатлул бувъсса хIадисраву бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: «Ххюнния щак бакъа зарал буссар, гай литIун бучIиссар «ХIарамрал» аьрщарайгума: хъатIу, итаргу, аькьраб, кIулу ва жинджрал хьусса ккаччи»» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву кIайннул ялун ххи бувну бур лухIи хъатIугу.

Диндалул аьлимтурал тIимунийн бувну, ихтияр дуссар бивчIан кIайннуха лавхьхьусса цайми жанаварт ва хIайвант, масала барцI, цIиникь ва м.ц.

ЧIявучин зарал къабувайсса жанаварт ва хIайвант литIун бучIиссар, гайннуя зарал бияврия нигь дусса чIумал. Масалларан, зарал къабуллалисса битIикьукьу дирчIан къабучIиссар.

Ибну Аьббаслуя бивну бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна мукьва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, жула́н-чIелму ва духъажари» (АхIмад, Абу Давуд).

Имам Байгьакьил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил къадагъа дирхьуна ххюва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, оьрватIи, сарда ва духъажари».

Вай хайват ва ущу-щулгъи ца агьамсса багьана бакъанува литIун ихтияр дакъассар. Мунил хIакъираву хIадисирттаву бур укунсса бусала: «Ца идавснайн битIикьукьул кьацI куссар. Ганал буюр бувссар танмихIран битIикьукьрал къатта ччуччин. Яла Заннал ﷻ ганахь увкуссар: «Аллагь хъун уллалисса (тасбихI) ца жямат ччуччав гайннувасса цаннил вийнма кьацI увкунутIий?» (Муслим).

ХIайвандалия ягу ущу-щулгъилуя инсаннан ягу ганал хъуслин зарал бухьурча, литIун ихтияр дуссар, цамур куццуй ххассал хьунсса сант дакъасса чIумал. Цамур куццуй учин, цал хIарачат бан аьркинссар ликъавтIунма дару-дарман бувну ягу цамур куццуй лихъан бан. Къабюхъарча, бивчIан бучIиссар.

Ущу-щулгъи, жанавар бивчIан багьлай бухьурча, рахIму-цIими хъама битан къабучIиссар. Масала, сагъну бунува цIараву ччуччин ихтияр дакъассар. Бигьану, анаварну, аьзият къахьунну бивчIансса куц язи дугьан аьркинссар.

 

НурмухIаммад Изудинов

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...