8 агьамсса калима

8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.

 

  1. Шагьадат

أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ

«Ашгьаду алля́ иля́гьа илля-Лла́гьу ва ашгьаду анна МухIаммада-р-расу́лю-Ллагь»

Мяъна: «На барашинна дуллай ура (дакIдарцIуну), лагъшиву дуван лайкьсса цучIав (цукунчIавсса заллу-зал) акъашиву ца цуваллусса Аллагь акъа. Мукунна (ялагу) барашинна дуллай ура МухIаммад ﷺ – Аллагьнал ﷻ гьан увсса Идавс (Илчи) ушиврий».

Шагьадат – тавхIидрал калимари, диндалул цалчинмур ттарцI. Ванилли инсан Исламравун уххан увайсса, ванийн инкар буваймагу Исламрава увккун, чапурчунайн кIура аяйссар. Шагьадатрал кIивагу бутIа (ягу цания ца) кьамул къабувайма бусурманчуну къаккаллиссар.

 

  1. Истиа́ьза

أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

«Аоьзу би-Лля́гьи мина-ш-шайтIа́ни-р-ражи́м».

«На Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура уруччаву малъоьнсса (нааьна дирсса, Заннал цIимилуцIа хьусса) щяйтIаннуя».

Истиа́ьза дуккайссар щяйтIа-ннуя буруччиншиврул, гьарзад ляхъан дурсса Аллагь Тааьланайн лабизлай. «Аоьзу…» увкуну хъинссар чакливу «АльхIам» байбишайний, Кьуръан ккаланнин, шанан утту бишайний, чаклин биссайний, хIажатханттувун ва цаймигу чапалсса кIанттурдавун бухханнин. Сси бивзсса чIумалгу истиаьза дурккуну хъинссар.

 

  1. Басмала

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

 

«Бисми-Лля́hи-ррахIма́ни-р-рахIи́м»

Мяъна: «Ва дунияллий цинявннай цIими бишайсса, ахиратраву так иман дирхьуми (муъминтал) багъишла битайсса Заннал (Аллагьнал ﷻ) цIанищал».

Ва ххирасса калима зумух ласайссар ххуйсса, хъинсса даву дайдихьлахьисса чIумал. Ванил нанижатгу – Аллагьная ﷻ барачат бияврийн, тIайлабацIу шаврийн хьул бишавури. «Бисмиллагь» учайссар дукра кананнин, янна лаххайний, Кьуръан канил бугьайний, шания бивзукун, дарс лахьхьайний, къатлува бувккун наниний ва м.ц. Бунагьсса, оьккисса тIул дуллан наниманал «Бисмиллагь» учаву хIарамссар, сайки чапуршиврувун агьаврия нигь дуссар.

 

  1. Салават

اَللَّهُمَّ صَلِّ عَـلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَـلَى آَلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَسَلِّمْ

«Алла́гьумма салли аьля́ саййидина́ МухIаммадин ва аьля́ а́ли саййидина́ МухIаммадин ва саллим»

Мяъна: «Я Аллагь, салат-салам хьуннав МухIаммад Идавсийн ﷺ ва мунал агьлу-кулпатрайн».

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «ХIакьну, Аллагьнал ﷻ ва малаиктурал МухIаммад Идавсийн ﷺ салават дутайссар. Зугу (бусурмантал) ганайн салават дулутияра ва салам гьан булувара». («Аль-АхIзаб» тIисса суралул 56-сур аят).

Идавсилгу ﷺ увкуну бур: «ТтучIан яла гъанми, чIяруну ттуйн салават дутаймири» (Тирмизи).

Салават дутаву – ляличIисса эбадатри, му цукун, ци калималийну дутарчагу, Аллагьнал ﷻ щак бакъа кьамул дувайссар МухIаммад Идавсил ﷺ ххирашиврухлуну,.

 

  1. Истигъфар

اَسْتَغْفِرُ الله

«Астагъфиру-Лла́гь»

Мяъна: «На Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура багъишла итаву».

Истигъфар – тавбалул кутIасса жура хъанахъиссар. «Астагъфиру-Лла́гь» учайссар бунагьсса тIул хьусса чIумал. Цамур чIумалгу чIявуну учаву хъинссар, цанчирча жула бунагьру чIявуссар, жунма кIулссагу, къакIулссагу буссар. Бунагь хьусса чIумал пашман шайсса, тавба дувайсса инсантал Аллагьнан ﷻ ххирассар.

 

  1. ТасбихI

سُبْحَانَ اللهِ

«СубхIаналлагь»

Мяъна: «Аллагь ﷻ марцIссар циняр диялдакъашивурттая».

«СубхIаналлагь» учайссар ци-дунугу махIатталсса ягу исвагьисса ккарксса чIумал. Мукунма, гьарца чаклил хъиривгу 33-ва буккин ккаккан бувну буссар.

 

  1. ХIамдала

اَلْحَمْدُ للهِ

«АльхIамдулиллягь»

Мяъна: «Щукру (хIамд) Аллагьнайн ﷻ».

ХIамдала дуккайссар Аллагьнайнсса ﷻ щукрулун жунма буллусса циняв неъматирттахлу ягу ххуйсса, ххарисса иш шайхту, захIматшивурттава буккайхту.

 

  1. Такбир

اللهُ اَكْبَرُ

«Аллагьу акбар»

Мяъна: «Аллагь ﷻ яла Бюхттулмари»

Аллагь ﷻ бюхттулссар жунма кIулмунияр, пикри бувну хьхьичI дацIан дуван шаймунияр. Жула аькьлулуща Аллагьнал ﷻ бюхттулшиву щаллуну вив ласун къашайссар. «Аллагьу акбар» увкуну такбир бишайссар гьарца чаклил дайдихьулий, ва мукунма чаклил чIун дучIайхту буккайсса азандалуву. Мукунма, такбир бишайссар ххаришиву загьир дуллай. Такбир – му зикрилул ца журагу хъанахъиссар.

 

Муслим Аьлиев

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...