Уздансса тIул-тIабиаьт
Уздансса тIул-тIабиаьт

Идавсил ﷺ тIул-тIабиаьт, хасият Аллагьнал ﷻ ляличIину кIицI ларгун, «бюхттулсса хасият» куну кьимат бивщуну бур. Укуннасса цIа Заннал дуллуну дур Кьуръандалун.
Идавсил тIабиаьтраву бивкIссар циняв хьхьичIсса идавстурал тIабиаьтрал даражартту: НухI идавсил щукру, Ибрагьим идавсил u Заннащалсса дусшиву, Муса идавсил дакIмарцIшиву, Исмяил идавсил буллусса махъ бацIан бавриву тIайлашиву, Аюб идавсил ва Якьуб идавсил ссавур, Давуд идавсил халкь марцI бувансса хIучча лякъаву, Сулайман u ва Ися u идавстурал нач-ламус (иминшиву) ва гайми циняв идавстурал хъинсса хасиятру.
Мунил хIакъираву Кьуръандалуву Аллагьнал увкуну бур МухIаммад Идавсихь ﷺ (мяъна): «ТIайласса ххуллийх ачу хьхьичIвасса идавстурал хъирив». “ТIайласса ххуллу” тIисса мукъурттил мяънагу – Аллагь ﷻ кIул аврил ххуллу къатIиссар, цанчирча, кIул шаву хъарссар цаманал хъирив ачаврин. Мурив жула Идавсин ﷺ лайкь бакъассар. Мукунма, шикку гъалгъа шариаьтрая бакъар, МухIаммад Идавсил ﷺ шариаьтрал гайми идавстурал динну лиххан дурссар. «ТIайласса ххуллийх ачу» тIисса мукъурттил мяйжансса мяъна – гай идавстураву диркIсса хъинсса тIул-тIабиаьтру ласи тIиссар. Му куццуй, Аллагь Тааьланал МухIаммад Идавсихь ﷺ амру бувссар гай циняв идавстурал хъинсса хасиятру цачIун дува увкуну. Мукун лахъсса даражалийн къаивссар цавагу цама идавс.
Муниятури Аллагьнал ﷺ МухIаммад Идавс ﷺ кIицI лавгсса ляличIисса тIабиаьтрал заллу куну. Аьрифунтуравасса цаннал мунил хIакьираву увкуну бур: Гьарцама идавснал авуршив дуссар, Цинярда цачIунссар так МухIаммадлуву e. Идавсил ﷺ хасиятрая цIувххусса чIумал Аишатлул дуллусса жавабраву ялув чивчумунил мяъна жям дурну дур: «Ганал хасият Кьуръан бия», – увкусса. Вай мукъурттил мяънагу – Идавснаву ﷺ диркIссар Кьуръандалуву кIицI ларгсса циняв цIа дувансса хасиятру ва Кьуръандалул къадагъа дирхьумуния марцIсса ивкIссар. Цамур хIадисраву бувсун бур Аьишатлул укунсса жаваб дуллушиву: «Ина къабувккусарив Кьуръандалул аятру (мяъна): “ТалихIрайн бувкссар чакливу хIалимсса, аьркин бакъасса гъалгъарду къабувайсса, багьайсса куццуй закят булайсса, хIараммуния цала аьврат дуруччайсса халкь. Миннай аьйб рищун къашайссар. Цала мурадру цамур куццуй щаллу буллалими (чил хъаннищал) – хIалалмунил дазурдава буклакиссар. ТалихIрайн бувкссар цачIара аманатран кьадиртмур ядувайми, дурсса икьрал (кьутIи) дуруччайми, чакру цила чIумал бавриву кьянкьашиву дувайми. Миннан Фирдавс-алжан булунтIиссар, абадул-абадлий гиву бикIан” («ал-Муъминун» суралул 1-11 аятру).
Вана укунссар Идавсил ﷺ тIул-тIабиаьт». Вай аятирттах вичIи дихьлахьиминнан дакIнин бутлай бур Идавсил ﷺ узданшивруя: иман – дакIнил тIабиаьтрал аслу-гьанур; чак – чурххал тIабиаьтрал гьану; закят – хъуслил тIабиаьтрал гьану; чил хъаннищал кьирият дуруччаву; аманат дурмур дуруччаву ва буллусса махъ бугьаву. Вай аятирттаву Аллагь Тааьланал кIилва кIицI лавгун бур чак баву, мунил агьамшиврух ва куртIсса мяъналух къулагъас дуллай.
«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава