Хъус лякъаву бигьа баймур

Хъус лякъаву бигьа баймур

Дунияллул неъматру, хъус-хъиншиву лякъинсса гъира – му хъанай дур инсаннал хасиятрал тIабиаьтравусса лишан. Муниву цичIав оьккиссагу бакъар, хIалалсса ххуллий ляхълай ва хIарамсса кIанттайн харж дуллай акъахьурча. Ялунгума, Кьуръандалуву кIицI лавгун бур маэшат гьарта-гьарза бувайсса куц-кьяйдарду.

 

Бусанну гайннувасса цаппараннуя:

  1. ДакIнихтуну тавба даву, бувсса бунагьирттая пашман шаву.

Тавба дуллалима бунагьирттая марцI шайссар. Тавба сававну мунайн тамансса неъматру ликкайссар – дунияллийсса оьрмулуву ва ахиратлул къатлуву. Кьуръандалуву бувсун бур Аллагьнал ﷻ багъишла битайшиву дакIнихтуну тавба дурну ЗанначIан кIура бавми, миннан ссаврунная буллугъсса гъараллу лачIун дувантIишиву, дулунтIишиву хъус ва оьрму чIюлу буллалисса оьрчIру, багъру ва нехру. («НухI» суралул 10-12 аятру).

  1. Аллагьная нигьа бувсун бикIаву.

Заннаясса нигь – му Аллагь ﷻ тачIав хъама къаитавури. Аллагь ﷻ мудан дакIнивума нигьа усайссар бунагьсса тIул даврия. Занная нигь душиву – ахиратлул оьрмулунсса яла хъинмур луртанни увкуну бур. Мукунсса нигь шайссар дунияллул маэшат гьарза шаврил сававну. «ДакIниву Аллагьная ﷻ нигь думанан гьарца захIматшиврува уккансса ххуллу тIитIинтIиссар, хьул бакъасса чулуха хъус-маэшатгу булунтIиссар» («ТIалакь» суралул 2-3 аятирттал мяъна).

 

  1. Заннайн щукру баву.

Лагънал щукру чIявуну буллалиссаксса гьарза шайссар мунансса неъматру. Му Заннал хъунмасса цIимири. Мунил хIакъираву Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Заннал баян бувссар: “Зу щукрулий бикIарча, На зун хъиннува чIявусса неъматру булунна. Щукру къабулларча – Ттул танмихI цIакьссар”» («Ибрагьим» суралул 7-му аят).

 

  1. Хъинбалалул ххуллийсса харжлугъ.

Хъинмунил ххуллий арцу, хъус харж даврил кIункIу дувайссар барачатшиву. Муниятури учайсса цадакьалул хъус чан къадувайссарча, чIяру дувайссар, куну. «Заннан ччан бикIарча Цала лагътурал маэшат гьарза бувайссар, ччан бикIарча чан бувайссар. ТIайлашиврул ва хъинбалалул ххуллий зу харж дурмур зана дикIантIиссар…», – увкуну бур «Сабаъ» суралул 39-му аятраву.

 

  1. Кулпат баву

Кулпат бавугу шайссар хъус-маэшат гьарза шаврил сававну. Магьар бивхьуну ца кулпатну хьусса адиминан ва хъамитайпалун Заннал булайссар неъматру. «Ан-Нур» суралул 32-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Зуна баврия ва му мурдалсса тIулданучIан гъан шаврия мюхчанну бикIан инсантуран кумаг бувара. Щарсса къадурцусса арамтал ва щар къавхьусса хъами магьар бивхьуну цачIун булувара. Мискиншиврул цIаний кулпат баврия махъунмай махъанарди. ХIакьну, цала ас-ламус буруччин ччиманан Аллагьнал ﷻ дулунтIиссар хъус-хъиншиву».

 

Шамил Кьурбанов

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...