Циванни маркIачIанмай кьатIув бацIан къабучIисса?

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар (мяъна): «ЦIан лакьлан диркIун, баргъ лавгун, маркIачIан бивзукун, зула оьрчIру ва ятту-гъаттара кьатIув буккан мабитару. Му чIумал щяйтIант занан бикIайссар. Аллагьнал ﷻ цIагу увкуну нузру лакьияра, мукун ларкьусса нуз щяйтIаннуща тIитIин къашайссар» (алБухари, Муслим).

Ва хIадисрал буслай бур баргъ лавгукун хъанан бикIаймуния ва жувагу жула оьрчIругу буруччиншиврул буван аьркинмуния. Диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, ва хIадисраву увкумур чара бакъа буван аьркинсса буржну ккалли бакъассар, амма цува мурахас уван ччиманал буварча хъинсса сунна ва адав хъанахъиссар. Мяйжаннугу, чIяруми духIин дакъасса тIуллу, масала, хIан хIачIаву, цурк, инсан ивчIаву, зулму баву – цIаннаву дувай. МаркIачIан чIумал инсаннавун жин буххаврил нигьачIингу дяхттанияр хъуннассар куну бур. Жин буххайсса ялагу ца ххуллу – гьагь бигьлагьисса чIун. ХIадисраву увкуну бур: «Гьагь бигьлагьисса чIумал зула кьацIлил хьхьичI ка дишара, акъахьурча инсаннавун жин буххан бюхъайссар» (Муслим).

Мукунма, жин буххан бюхъайссар хъиннува гужсса хъяхъаву ягу аьтIаву дуварча, сант дакъасса кIанай микку-тикку кIущин булларча, жиндри ялапар хъанахъисса кIанттавун агьарча. Хаснува, хIакьинусса кьини, диндалул тарбия хьхьарасса инсантуран мукунсса нигьачIин хъуннассар. «Жалалайн» тIисса Кьуръандалул тафсирдануву (бувчIин буллалисса луттираву) чивчуну бур: «Иблисран ва ганил аьралуннан зу чIалачIиссару зунма къачIалачIисса чулуха». Мунин бувну, Аллагьнал ﷻ кумаг бакъахьурча инсан гайннул макрулухьхьун бигьану ириян бюхъайссар». Аллагьнал хьхьу ва кьини ляхъан дурну дур, инсан дяхтта зий, цала иширтталсса буллай, хьхьувай игьалаглай икIаншиврул. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Заннал зун хьхьу ляхъан дурссар бигьа лаганшиврул, кьини дурссар чани бикIаншиврул. ХIакьну, муниву дуссар пикри бувну вив ласайминнансса аьламат-лишанну» («Юнус» суралул 67-мур аят). «Аллагьнал ﷻ зун хьхьу пардавну, шанашаву – дигьалагруну, кьини уттавашивуну ляхъан дурссар» («Фуркьан» суралул 47-мур аят).

Мунияту цIан ларкьуну махъ вила дин-чак, эбадат, зикри, вирд дуллай, Кьуръан ягу цайми луттирду ккалай, кулпат-оьрчIащал ихтилат, дялахъру дуллай чIун гьан дуварча хъинссар. Гьанттайн чIумал цукунссабунугу багьана хьуну къатлува кьатIув буккан бацIан багьлай бухьурча, мунил хIакъираву Идавсил ﷺ бувсса насихIатрах къулагъас дуван аьркинссар: чаклин бивссуну бикIаву, «Кьулгьу», «Фалакь», «Нас» буккаву, багьу-бизулул адав дуруччаву, аьркин бакъасса кIанттайн къалагаву, шавай зана бикIан анавар буккаву. ОьрчIангу лахьхьин дувара шаппату бувккун нанисса чIумал дуккайсса дуаьрду, азкарду, сурарду. Аллагьнал ﷻ жува оьмуния буруччиннав! Амин.

КАМИЛ МАХIАММАДОВ