НигьачIин ва мюхчаншиву

Аллагь Тааьланал инсан ляхъан увну ур исвагьисса сипатрай. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «ХIакьну, инсан ляхъан увссар камилсса суратрай». («Ат-Тин» суралул 4-мур аят).

Заннал инсаннаву дирхьуну бур рухI, буллуну бур чурххал базурду, янин – чани, вичIилун – чIу баяву. Вай иширттавугу дур Аллагь ﷻ ушиврул, Заннал кьудратрал, кIулшилул, кьувватрал лишанну. Цамур аятраву увкуну бур (мяъна): «Аьрщарай дуссар зун лишанну (аьламатру), зувурагу дуссар лишанну (аьламатру). Зун хIисав къашайрив (чIалай дакъарив?) («Аз-Зарият» суралул 20-21 аятру). Заннал жунма вай неъматру буллуну, буюр бувну бур чурх мюхчанну ябувара куну. Инсаннал буржри цала цува нигьачIин думуния уруччаву. Аллагьнал амру бувну бур (мяъна): «Зула зува литIун мабувару. Хъинбаласса давуртту дуллали, Заннан ххирассар хъинбаларду бувайми» («Аль-Бакьара» суралул 195 аят).
«Ан-Нисаъ» суралул 29-сса аятраву тIий буссар (мяъна): «…Зула зува литIун мабулларду, мяйжаннугу Аллагьнал ﷻ зуй цIими бувайссар». Вай аятирттал ккаккан буллай бур цама инсаннан ягу цала оьрмулун нигь дусса тIуллу дуллан къабучIишиву. Имам АхIмадлул луттиравусса хIадисраву бувсун бур ца асхIабнал дяркъусса хьхьуну гъуслу буван (чурх шюшин) багьлай бунува таяммум (аьрщарай иссаву) бувну имамну кIюрххил чак бувшиву. Яла ганал бувсун бур Идавсихь ﷺ цала мукунсса тIул дуршиву: «Дяркъусса хьхьуниву чурх шюширча нава къашавай хьуну ивчIаврия нигь дия. Ттун дакIнин багьуна «… Зула зува литIун мабулларду…» тIисса аят. Мунияту на таяммумгу бувну чак бувссия», - увкуну бур асхIабнал. Идавсил ﷺ пишгу куну ссихI къадурккун дур. Цаппараннал цала цIуллусагъшиврун зарал хьун, сайки жандалуцIа хьун бюхъайсса тIуллу дувай: лахъсса кIанттайн лахъай, сурат рищуншиврул ратIнил зуманив бацIай, парашютращал тIанк учай, жура-журасса аттракционнай буклан бикIай, нигьачIину машина бачин бувай. Чуври дусса мукунсса тIуркIурдал дазу-зума?
Имам ИбнХIажар ал-Гьайтамил «ТухIфатулМухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «НигьачIин лагьсса, мюхчаншиву ларайсса тIуркIулул сант магьирну кIулманан бучIиссар му тIуркIулий уклан». Имам Бужайрамил «ШархIулМангьаж» тIисса луттираву увкуну бур: «Магьирну уккан кIулманахь дуссар ихтияр нигьачIисса тIуркIулий уклан, амма хатIалий ивчIарча, бунагькарну ккаллиссар, цанчирча яла агьаммур шартI – саламатшивури». Цама инсан нигьачIисса тагьарданувун утаврия тIурча, масала, гьузун лахьхьиншиврул куртIсса щинавун утаву кунма ягу машиналий «шашкардай» буккаву кунма – ми щак бакъа бунагьсса тIуллу хъанахъиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Бусурманчунахь ихтияр дакъассар цама бусурманчу нигьал уллан» (Абу Давуд)
АЬБДУЛЛАГЬ АЬБДУЛКАРИМОВ