Машина бачин буван аьркинсса куц

Машина бачин буван аьркинсса куц

Машина бачин буван аьркинсса куц

Аллагь Тааьланал ﷻ аьрщи ляхъан дуркун, инсантал ляхъан бувссар ва аьрщарай ялапар хъананшиврул. Ахиратраву талихI буминнавух хьуншиврул оьрму цукун бутан аьркинссаривгу Аллагьнал ﷻ лахьхьин бувссар. МухIаммад Идавсил e бувчIин бувссар цумур тагьардануву ци дуллан аьркинссарив, амма цIанасса чIумал лагмасса техникалул ва машинарттал чIявушиврул цIаний дуссарив, ягу водительтурал ургъил бакъашиврул цIаний дуссарив, хъинну чIярусса аварияртту хъанай дур.

Мунин бувну, Кьуръандалийн ва Идавсил ﷺ суннатрайн бувну, автомобиль ишла баврил, бачин баврил адабирттая бусанну, иншаАллагь ﷻ . Цинявппагу водительтуран кIулну бикIан аьркинссар, цалва баччи бакъашиврул цIаний хъунмасса бала хьун бюхъайшиву, ва мунихсса жаваб ва дунияллий дакъасса, ахиратравугу дикIантIишиву. Машина бачин байминнаву чIявусса бур мудан чуннив анаварсса, рахIатну бачин къабюхълахъиссагу. ЦIанасса чIумал лас акъа лирчIсса хъами ва ятинсса оьрчIру чIяву шаврил хъунмур аьйгу миннайри. Аллагь Тааьла ﷻ Кьуръанналуву тIий ур (мяъна): «Вил ялун оьккимур бияврил аьй вийра дуссар» (сура ан-Нисаъ, аят 79). «Зуйн бала бивхьурча, му зулва аьмаллал цIанийри бивсса» (сура аш-Шура, аят 30). Мунин бувну, жува адаб дурурччуну бикIарча, Аллагьнал ﷻ жува балардаща буруччинтIиссару. Мукунсса чIумал Аллагьнал ﷻ жуйнма бала гьан буварчагу, му ахиратраву рахIматну лякъинтIиссар, муних жаваб дулунгу къабагьантIиссар. Ва макьалалуву машина бачин баврил адабирттая бусанну. Гай адабру биттур дурма, Аллагьнал ﷻ оьмунища уруччинтIиссар, иншааллагь.

1. Машина бачин буван лахьхьайсса кIанай дуклакисса чIумал, хъинну хъуннасса къулагъас дуван аьркинссар. Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Аллагьнал ﷻ лагъ цидунугу ца даву дуллай ухьурча, Аллагьнан ﷻ мунал му даву камилну, щаллуну дурну ччиссар» (Байгьакьи).

2. Водительнал буржри цинярдагу машина бачин баврил низамру биттур дуллан. Идавсгу ﷺ жухьва буслай ур, ци-дунугу ца санятраха зий ухьурча, мунивусса низам биттур дуван аьркиншиву. Ми низамру биттур къадурнан Аллагьнал ﷻ хьхьичI жаваб дулун багьантIиссар.

3. Мудан чаклин ивссуну икIан хIарачат буварча хъинссар. Водитель – хъинну нигьачIийсса санятри. Мунин бувну, ххуллий ивчIан чичру духьурча, чаклин ивссуну икIаву хъинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса муъминчури мудан чаклин ивссуну икIантIисса» (Ибну Мажагь, ХIаким). Бусала бур, ца салихIсса муъминчу ивкIшиву, ца хьхьуну арулцIалийла чаклин ивссусса, икъавссуна ивчIаврия нигьачIий. Инсан ивссуну уссаксса, гьарзатраву Аллагьнал ﷻ кабакьаву ва барачатшиву дикIантIиссар.

4. Рульданух щяикIаннин, хъинну хIисав ларсун, хъирив лавну, машина цукун зий бурив ххал буван аьркинссар. Зия хьусса машиналий ххуллийн уккан цукунчIав къабучIиссар.

5. Машиналий щяикIайний «Бисмиллагьи-р-рахIмани-ррахIим» увкуну, шамилва сура «аль-Кьадр» (инна анзальнагьу) бувккуну хъинссар. Му сура шамийлва бувккуну машиналий щяивкIма, иншааллагь, цIуллуну махъунай зана икIантIиссар.

6. Машиналий, автобусрай, ягу цамур транспортрай щяикIайсса чIумал урчIамур ччан хьхьичI лавсун щяикIан хIарачат буван аьркинссар. Идавсил ﷺ циняв давуртту урчIамур чулуха айивхьуну дувайсса диркIссар.

7. Машина къур бувайнигу «Бисмиллагьи-р-рахIмани-ррахIим» учин аьркинссар. «Бисмиллагь» къаувкуну дайдирхьусса даврий Аллагьнал ﷻ барачат къабишайссар», – увкуссар жула Идавсил e. (Абу Давуд, Насаи, Ибну Мажагь).

8. Машиналий щяикIайний дакIниву Аллагьнайн ﷻ щукру буван аьркинссар винма буллусса неъматрах: вилва гуж ишла къабувну, инавагу, вилла кьайгу анаварну аьркиннийн диян дувайсса. Яла ва дуаь дуккайссар: «Бисмиллягьи, альхIамдулиллягьи, субхIана-л-лязи саххара ляна гьаза, ва ма кунна лагьу мукьринина, ва инна иля раббина лямункьалибун» Яла шамийлва учайссар: «АльхIамдулиллягь», «Аллагьу акбар», «СубхIаналлагь». Хъирив учайссар: «СубхIанака, ля илягьа илля анта, кьад залямту нафси фагъфир ли». Архсса, лахъисса сапарданий уккайний ва дуаь дурккуну хъинссар: «Аллагьумма инни асъалука фи сафари гьаза аль-бирра ва-ттакьва ва мина-ль-аьмали ма тарза. Аллагьумма гьаввин аьлайна сафарана гьаза ва-тIви лана-льбуъда. Аллагьумма анта-с-сахIибу фи-с-сафари валь-халифату фильагьли. Аллагьумма асхIибна фи сафарина фахлифна фи агьлина. Аллагьумма инни аоьзу бика мин ваъсаи-с-сафари ва каабатиль манзари ва суиль-мункьаляби филь мали валь агьли валь валади». Бюхълай бухьурча ва дуаьгу дуккинссар: «Бисмиллягьи Аллагьу акбар, ва ля хIавля ва ля кьуввата илля биллягьи-ль-аьлийи-ль-аьзим. Ма шааллагьу кана, ва ма лям яшаъ лям якун. Аллагьумма анталь-хIамилю аьля-з-загьри вальмустааьну аьля-ль-умури».

9. НигьачIийсса кIанттайх машина анаварну бачин буллан, цайминнаяр хьхьичIун буккан буллан къабучIиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Анаваршиву – щяйтIаннуятури, паракьатшиву – Аллагьнаятури ﷻ ». (ат-Тирмизи). Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагьнан ﷻ ххирассар цалва лагъартуннал гьарзат пикри бувну, паракьатну дуллалаву» (аль-Бухари). Анавар увккун, машина щийнбунугу ягу ссайн-бунугу щун буварча, мунихсса щалла аьй рульданухманайри, жавабгу ва дунияллий дакъасса, ахиратравугу дулун багьантIиссар.

10. Рульданух нанисса чIумал Аллагь ﷻ кIицI лаган хIарачат буллан аьркинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Аллагь ﷻ уссар Цува кIицI лагайманащал». (Байгьакьи, ибну ХIиббан, ибну Мажагь).

11. Ххуллу нигьачIаву дусса бухьурча, Шариаьтрайн бувну мунийх машина бачин буван къабучIиссар, хIарамссар.

12. БакI баххана бувайсса, увччу увайсса зад хIарчIун ягу дуркуну ухьурча, цукунчIав рульданух щяикIан къабучIиссар, циксса чансса хIачIарчагу. Увччу хьуну унува машина щун буварча, халкьуннал ва Аллагь Тааьланал ﷻ хьхьичI жаваб дулун багьантIиссар.

13. Рульданух чIивисса оьрчI, ягу машина бачин буван къакIулсса инсан цукунчIав щяитан къабучIиссар.

14. Ца-цавай жагьилтал бикIай машиналул рульданух «хъярчру» буллай, машина инсаннайн нани бувну, щавайсса чIумал бацIан буллай. Мукунсса хъярчру буллан Шариаьтраву рухса бакъассар. ХIадисраву увкуну бур: «Малаиктурал нааьна дайссар цаманайн ярагъ бурган бувманайн».

15. Гъаравух машина анаварну бачин буллан къабучIиссар, бярдавасса чапалсса чIентIру лагма-ялттуминнайн къабагьаншиврул.

16. Машиналул кьатIув лирчусса, цайминнахун дахчин бюхъайсса кьай ганий дишин къабучIиссар.

17. ЧIявусса инсантал заназисса кIанттай машина хъунмасса хIаллай кьабитан къабучIиссар, гайннахун бахчинтIий бухьурча. Муния инсантуран зарал биян бюхъайссар: цу-унугу анаварсса, агьамсса масъалартту щаллу буван чIал хьун бюхъайссар, ягу духтур къашайшалачIан чIумуй къаиян бюхъайссар. Винма хьуну къаччимур гайминнан буллан къабучIиссар. Жула МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Зул Иман камил къахьунтIиссар, зунма хьуну ччимур зулва диндалул уссурваврангу хьуну ччан къабивкIссаксса». (аль-Бухари).

18. Школардал, мадрасарттал, азарханардал, цайми инсантал бавтIсса идарарттал чIарах нанисса чIумал аьркиншиву дакъанура сигнал дуллан къабучIиссар, хаснува хьхьувай, халкь шанашисса чIумал. Шариаьтрайн бувну халкьуннахун ахчилан, винна бигьашиву дурну гаманан захIматшиву дуван къабучIиссар.

19. ЦIанасса чIумал ца-цавай бикIай куннан-ку хьуна бавкьукун, дяххуллий машинардугу бацIан бувну ихтилат буллай. Шариаьтрал жуятува тIалав буллай бур ххуллийн дагьну, заназиминнахун дахчилачимур дукьан, хIатта къяртта, чару, ццац дикIу, дяххуллий машина бацIан баврия гъалгъавагу бакъар. «ХIакьсса муъминчу мури, цал канища ва мазраща цайми бусурман бурувччусса», – увкуну бур Бухарил ва Муслимлул бувцусса хIадисраву.

20. Бюхъавай ххуллий хьуна авкьусса мусафир машиналий щяивтун, ганан аьркиннийн иян увну хъинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Бусурманчунан ца ишираву кумаг бувайманая Кьиямасса Кьини Аллагьнал ﷻ ца захIматшиву яла гьан дувантIиссар» (Муслим, Абудавуд, ат-Тирмизи). КъабучIиссар машиналуву цуппалусса хъамитайпа щябитан, мунищал архIал махIрам акъахьурча. ТIабаранил бувцусса хIадисраву бур: «Адамина ва хъамитайпа цивппалу цачIун хьурча, миннащал шамулчинмурну щяйтIан бикIайссар», – тIий.

21. Чув-бунугу бацIан бувсса машиналийн цакуну зущава машина щурча, ганил заллу учIаннин ацIан аьркинссар. Ялугьий ацIан бюхълай бакъахьурча, вилва телефондалул номер ва адрес чивчусса чагъар кьабитан аьркинссар, ва виятува бивсса заралгу арцуйну ягу цамур куццуй лахъан аьркинссар. Жула Идавсил ﷺ увкуссар: «Цайминнан зарал биян мабаванна, винма бивмуничIагу ссавур дува». (ДарукьутIни, ибну Мажагь).

22. Машиналуву Кьуръандалул аятру чивчусса чагъар бишаву хъинссар. Амма миннуя личIисса кумаг къабиянтIиссар, шикку чирчусса адабру биттур къадулларча. Аллагьнал ﷻ жунма кумаг буваннав, жуява бала-апатIру арх буваннав. Амин!

КьурамухIаммад Рамазановлул луттирава

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...