КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай. Кумаг къахьурча, ахирданийгу яржа бияй бувчIултрайн, пал дутайсса ва луттирдавун бургайсса инсантурайн.

 

Пал дутаву

Пал дутаву цукунсса кьяйдалий дулларчагу, хъанахъиссар инсан кьякьлухун ивхьуну ганая шагьи ласунсса ягу ганал щалвагу оьрму пасат бансса кьасттирай дуллалисса даву. Пал дутаврил гьанугу, ислам дучIаннин хьхьичIра диркIсса аьдатрури. МухIаммад Идавс ﷺ увкIун махъ мий цинярдагу аьдатру батIул хьуссар. ХьхьичIава заманнайн аьрабнаву му иш хъинну машгьурну бивкIссар. Гайннаву бивкIссар пал дуртун бакъа дяъвилийн ягу сапарданийн къабуккайссагу. Миннал аьдат диркIссар бувгьусса чIелму ссавнийн итабавкьуну, га куямур чулинмай леххарча, шаппа бацIайсса. БивкIссар чIатIаракI риртун пал дутайсса инсанталгу.

 

КьюлтIмур кIул шайссарив?

Гьарца бусурманчувнан кIулссар жуйнма бучIантIимур Аллагьу Тааьланал жува ляхъан баннинма чивчуну бушиву. Му чичру щищачIав даххана дан къашайссар, бучIантIимур кIулсса икIу, къакIулсса икIу.

БучIантIимур кIул бан цачIара думур хъус харж дан хIадурссагу бур жулва инсантал. Мунил цIаний дин кьадитан аьркинссар учирчагума, муния махъунмай къахьунсса кунма чIалан бикIай.

Бити кIулну бикIан цайнма ялун бучIантIимур, ци хайрди муния бусса? Оьккисса бухьурча, му баххана бан щища шайссар? Жунма ялун бучIантIмур кIулшивруя пайда бивкIссания, Аллагьнал ﷻ жунма му кIул банссия.

 

Кашфу

Жулва хьхьичI бакъамур чIалачIаврийн аьраб мазрай учайссар кашфу, куну. Му кашфугу дикIайссар кIива журалул: илагьийсса ва щяйтIанийсса. Илагьийсса кашфу так Аллагьнаятури ﷻ дикIайсса. Мунил мяънагу, Аллагьнал Цана ххирасса лагънан загьир бан бюхъайссар цайминная кьюлтIмур, хьхьичIва хьусса бикIу, ялун бучIантIисса бикIу. Илагьийсса кашфу дусса инсаннал цалчинмур шартIгу хъанахъиссар истикьамат дусса, аьдилсса икIаву. Истикьамат учайссар Аллагьнал ﷻ бува кумур биттур буллай, мабара кумур къабуллай икIаврийн. Мукунсса инсаннал дакъа марцIсса кашфу къадикIайссар, духьурчагу душиву ккаккан къабайссар, хаснува, цала кашфу арцу лякъин ишла къадайссар.

ЩяйтIанийсса кашфу тIурча, му хъанахъиссар щяйтIантрал лахьхьин дуллалисса кашфу. Миннул ттуршуннива ца зад тIайлану бусан бюхъайссар.

ЦIанасса чIумал Аллагьнал ﷻ неъматрайну, къашай хьуманаща духтурначIан – агьали хъин булланшиврул чIярусса шиннардий институтругу бувккуну зузисса халкьунначIан гьан хъанай бур.

 

Хьусса ишру

Ца шяраву хъамитайпа ларгун диркIун дур пал дутайсса, бувчIайсса щарссаничIан, гьашину ХIажлив гьан бучIирив, къабучIирив тIисса суалданущал. «Вил оьттуву ххуй дакъасса цIуцIаву дур, мунияту кIира шинай чун бунугу лагаврия нигьачIин дур», - куну бур бувчIул. Чара бухлавгсса хъамитайпалул чIярусса арцугу харж дурну анализру дуллай, духтуртурайх лечлай диркIун дур. Амма духтуртурал цукунчIавсса цIуцIаву дакъар, куну шардай гьан дурну дур. Гания махъ ацIрахъул шиннардий га щарсса сагъ-саламатну дунура, бувчIай щарссанил махъру дакIний, нигьа буслай хIаж къабувна лирчIун дур.

Цамургу щарссанихь «луттиравун ургайсса» инсаннал увкуну бур ина вила ласнал ниттин къаххирану бура, ганил вин чIявусса ккаккан бан тIий бур, куну. Мунияр махъ га щарсса нервардал цIуцIаву хьуну, хъинну къашай хьуну дур.

Цавай жагьилтал лавгун бивкIун бур бувчIучIан цалва къатта бавцусса цурку кIул ансса кьасттирай. Цалва щак бусса инсантурал цIарду бувсун бур бувчIухь. Ганалгу гайннувасса ца цIа увкуну, ванал бавцуну бур куну бур. Яла гай жагьилтурал му адимина увгьуну, атлан, аькьуба дуллан бивкIун бур. ЯхI бухлавгсса пакьирнангу мукIру хьун багьну бур цала къабувсса цурк баву бакIрайн лавсун. Чансса замана лавгукун, гайннал къатлува дарцусса хъус дахлай ивкIун, кIул хьуну ур мяйжаннугусса цурку. Му цувагу ивкIун ур гайннал дакIний-мазрайвагу акъасса адимина. Вана укун бувчIул «гьунарданийну» гай жагьилтал начливун бувтун, цала автсса инсаннахь багъишла бити, ялтту учIу тIутIи бувну бур.

Вай бакъассагу, чIявусса вайннуяр цукссагу хъунисса баларду бивсса цаймигу ишругу хьуссар бувчIултрал хъяврин бувсса агьалинан. Мигу хъанахъиссар так ва дунияллийсса захIматшивуртту. Ахиратлуву миннал бакрачIан бучIантIимуния Идавсил ﷺ увкуссар: ««БувчIултрачIан лавгун, гайннал бувсмунин вих хьусса инсан Аллагьнал ﷻ МухIаммад Идавсийн ﷺ гьан бувмуния марцIссар, бусурманнал умматрава акъар, мунал бувсса аьмалгу мукьцIалва гьантлий кьамул къабайссар», - куну. Цамур хIадисраву увкуну бур: «БувчIухь ци-бунугу цIувххусса инсаннал тавбу мукьцIалва гьантлий кьамул къадайссар, ганал увкумунин вих хьума чапуршиврувун агьайссар». БувчIултрачIангу лавгун, гайннал бувсмунийн вих къавхьусса инсаннал хIакъираву МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «БувчIултрахь ци-бунугу цIувххуманал чак мукьцIалва гьантлий кьамул къабайссар, бувсмунийн вих къахьурчагума», - куну.

ЧIявучин бувчIултрачIан лагайми бур хъами, цивппагу арамтурая кьюлтIну гьан хIарачат буллан бикIай. Жунма аьркинссар жула хъаннин, ссурваран, ниттихъан, душваран бувчIин бан бувчIултрачIан занан къабучIишиву ва мукунсса кIанттавун лагаврия буруччин аьркинссар цукун буруччирчагу.

 

ХIасил

Цири бантIисса бала ялун бивсса бусурманчувнал? Инсаннал оьрмулуву хьуна дакьайсса захIматшивуртту бюхъайссар мюнпат бусса дикIангу, Аллагьнаятусса ﷻ танмихIну лякъингу. Мукунсса захIматшивуртту ялун дирсса чIумал хьхьичIва-хьхьичI бусурманчувнал ххуйну пикри бувну, миннул савав цавура, цалва аьмал-хасиятраву ххал дан, аьркинссар. Пикри бан аьркинссар, нава Аллагьу Тааьланайн цуксса мютIину ура, циксса бунагьру буллай ура, куну. Мукунма, цалва лагма-ялтту буминнахгу къулагъас дан аьркинссар. КуртIну къулагъас дурсса чIумал мунан цалва лагма-ялттуминнаву лякъинтIиссар цаярва ххуйссагу, цаярва оьккиссагу. Жулва оьрму мукунссар. Амма хъунмур къулагас цаярва оьккиминнах ва заэвминнах дикIан аьркинссар, му чIумал мунан цала тагьар оьккисса дакъашиву бувчIуну, Аллагьнайн ﷻ щукру бан аьркиншиву чIалантIиссар. Жулва буржри цинявппа Заннал ﷻ буллусса неъматирттах щукругу бувну, захIматшивурттаву ссавургу дан. Ссавур даврил мурадгу хъанахъиссар инсаннан цалва заэвшиву, хIакьиршиву, гьарзадрал ялув гуж бума так Аллагь ﷻ ушиву кIул шаву. Мукун бивкIссания, щинчIав къабагьантIиссия бувчIултрачIан ва ссихIирчитурачIан занан, гайнналгу халкь хъяврин къабулланссия. Инсаннайн цукунсса захIматшиву ялун диярчагу, га дакI дарцIуну икIан аьркинссар гьарзад Аллагьнал ﷻ чичрулийну хъанай бушиву.

Махъсса ппурттуву бувчIулт ва ссихIирчитал хъинну чIяву хьуну бур, амма миннаяр ацIлийну чIявусса бур гайнначIан занан ччимигу. Бала ялун бивсса чIумал ци банссарив къакIулну насранийтурал килисардава ларсъсса щин хIачIлачIисса бусурмангума бикIай, гай щинал цивппа хъин бансса ххай. Ягъарин, циванни жува ляхъангу бувсса, литIунгу бантIисса Аллагьу Тааьланайн кIура къабаян, жулла аьмал-хасият ххуймур чулиннай кIура даян къадан. Циняв баларду бияйсса бунагьирттал цIанийри. Аллагьнал ﷻ Кьуръандалуву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ инсантурая цавагу неъмат махъунмай къаласайссар, гай цивппа бунагьру баврийну баххана къавхьуссаксса» (сура ар-Раъд, аят 11). Мунияту, жуйнна цукунсса захIматшивуртту диярчагу, ххассалшиву Аллагьнахь ﷻ чIа тIун аьркинссару.

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


Байран барча хьуннав!

Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу! Ххирасса уссурвал ва ссурвал! ДакIнийхтуну барча тIий ура жула ялун нанисса мубараксса Зумаритавал кьини – зумалул, дуаьрдал, эбадатрал, марцIсса тавбалул ва рувхIанийсса дахханашивурттал вибувцIусса Рамазан зурул ахир дуллалисса...