Ппухълу ва душру

Аллагьнал ляхъан бувну бур цинявппа инсантал – арамтал бикIу, хъами бикIу Заннайн икрамрай, щукрулий, эбадатрай бикIаншиврул. Аллагьнал адиминал инсан ва хъамитайпа цивппагу ляхъан бувну бур физиологиялул ва психологиялул чулуха куннаха кув къалавхьхьуну, личIиличIийну. Мукунма, личIиличIийсса бур арамтуннай ва хъанний ялув бувсса буржру ва жаваблувсса тIалавшиннарду.
Адимина – кулпатрал бакIчи хIисаврай –Заннал хьхьичI жаваблувшиву дуллай ур цаяра дакъассагу, цалва маччаминнал рувхIанийсса ва ялапар шаврил шартIру дузал даврил ялув. Кулпатраву оьрчI, ягу душ баву –Заннаясса хъуннасса бахшишну хъанахъиссар. Аммарив, хIисав шай цаппара бусурман арамтуннал дянив, кулпатраву душ бувсса чIумал рязий бакъашиву дуллалисса кIанттурдугу. Цуксса хIайпнугу, хьунабакьай душ бунни тIий бувсукун пашман хьусса буттахъул.
Мукунсса буттахъал душ бувсса чIумал оьрчI увний куннасса ххаришиву къадувай. Ххишалдаран, душ баврия пашман хьусса буттал чул бугьлай бачай маччагъанми ва дусталгу. Ялув кIицI ларгсса тарбия цукунчIав хас дакъассар дакIнихтуну дин дуллалисса инсантуран. Унгу-унгусса бусурман инсан Заннаясса гьарица бахшишрая ххари хъанан аьркинссар. Диндалул кьануннайн бувну, оьрчIан тарбия дулавугу хъанахъиссар Заннайн икрам буллалисса журардавасса цану. Душру тарбия бувсса бутта Заннал хъуннасса бахшишран лайкь увайссар. Му багьана сававну бюхъайссар буттахъул Алжаннавун буххан ва Дужагьрал цIарая буруччин. Жабир ибн Аьбдуллагьлул бусаврийн бувну, ца ппурттуву МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бивкIун бур: «Шамма душнил бутташиву дурсса, ми хъуни бувсса, тарбия бувсса инсаннах чара бакъа Алжан ялугьлай буссар», – тIисса махъру. Яла, цIувххуну бур МухIаммад Идавсихь e: «КIива душнин бутташиву дурманангу мува даража буссарив?» – куну.
Идавсил ﷺ жаваб дуллуну дур: «КIива душнин тарбия дуллусса буттангу Алжаннул къапурду тIивтIуну буссар!», – куну. (АхIмад, ал-Бухари) Мукунсса ххаришиву ва Аллагьнал ﷻ рязийшиву ялугьлай дуссар душру тарбия бувсса буттахъах. Душру дунияллийн буккайхту, нитти-буттачIан букIлай бур Аллагьнаясса бахшишну. Цалва душру ххира-ххуй буллай, миннаха аякьа дуллай бивкIсса буттахъангу хIадурну буссар Алжан. Душру баврия пашман хьуну, ми хъун баврих, тарбия баврих къулагъас къадуллай бивкIсса арамтуннан жаваб дулун багьантIиссар Кьиямасса кьини.

БувчIлай бакъар, цивппагу хъамитайпалул бувсса бунагу, чари мукунсса арамтуннаву душваврал чулухуннайсса хIусудшиву дусса. Бюхъай, ми исламрал аьдат-эбадатру дайдишиннин хьхьичIсса ххиличIлурду дикIангу. Тай чIуннардий цаппара миллатирттал дянив хъамитайпалул кьимат хъинну ялавайсса бивкIссар ва ми ссанчIав ккалли къабувайсса бивкIссар. Душру бувсса хъамитайпа кьюкьалларан бишайсса бивкIссар. ХIасил, душру баву му ниттин дакъассагу буттангу кьюкьалашиврун ккаллину диркIссар.
Му бакъассагу, Ислам дайдишиннин аьрабнал халкьуннал дянив диркIссар оьсса аьдат – цIуну дунияллийн бувксса душру аьрщараву буччайсса. Та ппурттуву буттахъал, хIатта, сагъну бунува мюрщисса душру бувччусса кIанттурду шайсса бивкIун бур. Ислам лявхъуния шиннай му аьдатрай оьсса къадагъа дирхьуну дукьан дурссар. Мукунма, Исламрал гьану бивзуния шинмай, хъамитайпа – нину, душ, кулпат хIисаврайсса цинярдагу ихтиярдал заллу хьуссар. Амма, тания шихунмайгу бусурман инсантураву хъаннил хIакъиравусса цаппарасса аьркин бакъасса пикрирду уттигу яхьуну бур. Цуксса кьурчIинугу, уттигу цаппара буттахъал душру дунияллийн ляхъаврия пашман шаврийну гьашиву къадурну, оьрмулухун ми кулпатраву санккалли къабуллайнма бикIай. Уттизаманнул обществалувугу бур жагьилсса душний цила ласнал гуж-къия дуллалисса ишру тикрал хъанай. Зулму бувну чурххан цIунцIия даву бакъассагу, учин-бусан къабитаврийну ва цаймигу иширттайну зулму буллай бур душварай. Махъсса ппурттуву, соцсетирдаву жагьилсса душварал суратру дихьлай, нигьа бусан буллай, цIиклаккисса кIанттурду цикссагу хьунни.
Гьай-гьай, мукунсса иширттавугу душру буттахъул дяъванссар тIий, миннахь бусан нигьа бувсуну бур. Цанчирча, чIявуминнал цуманай ци тахсир бурив хъирив къабивзунма, душварах вичIирагу къадирхьуну, миннай цайва тахсир буллай байбишай. Мукун, душру нигьа бусан буллай цIиклаккиминналгу язи бугьай буттахъая нигьа бусласими душру бусса кулпатру. Мукунсса кулпатру биривминнал цала тIимургу бацIан бувайссар. Буттахъал шаймур бувну цала душваврал чIарав бацIан аьркинсса чIумал, цаява арх буцан буллай ялунгума ми бяйкьин буллай бур. Цумур бухьурчагу ишираву хъирив лавну тахсирлу лякъин хIарачат буван аьркинссар. Буттахъан къабучIиссар пикри къабувну щала тахсир цалва душнийн бутлан, Исламравугу душваврал чулухуннай мукунсса бургаву лайкь дуллай бакъар. Буттахъал душваран тарбия дулун, аьркинмунил дузал буван ва му цимурцаннуя буруччин буржлувссар. Душ ниттищал бакъассагу, вихшалдарай бикIан аьркинссар буттащалгу.
Циняв арамтуннан эбратрансса бивкIссар МухIаммад Идавсил ﷺ цала душварахсса ургаву, хаснува ФатIима тIимуних, ва цуппагу дунияллийсса циняв хъаннин эбратрансса душ бивкIссар. ФатIима бувну бур МухIаммад Идавсил ﷺ цинявппа арсру ливтIуну махъ. Душ бувсса баяйхту Идавсий ﷺ хъяй, га кьякьлухун ихьлай бивкIссар цинявппа дин дакъулт. Миннал Идавсийн «абтар» - «наслу бакъу» куну цIагу дирзун дур. Амма, Хъунасса Заннал чичрулийн бувну, МухIаммад Идавсил ﷺ наслу бухкъалавгун, ФатIимайхчIин бавчуну бур. Идавсин ﷺ хъинну ххирасса бивкIун бур ФатIима. Маккалул кIичIирттавух занай Исламрайн агьали кIункIу буллалисса чIумалгу Идавсил ﷺ га цащалва буцайсса бивкIун бур. МухIаммад Идавсил ﷺ ФатIима хьуна бакьайни лувату ивзун, цува щяивкIун ивкIсса кIараллий му щябитайсса бивкIссар.
ФатIималгу бутта цичIана увкIсса чIумал, канийн ппай куну хьунагу авкьун, циламур кIанттай щяитайсса ивкIссар. Цала эбратрайну МухIаммад Идавсил ﷺ ккаккан бувссар буттахъул цалва душру ххирану, миннаха хIурматрай цукун бикIан аьркинссарив. Мунийн бувну исват хъанай бур Исламрал духлаган дуллалишиву аьркин дакъасса аьдатру ва баххана буллалишиву тIайла бакъасса пикрирду. Бюхттулсса Заннал жуятува тIалав буллалимур, жуйра ялув дурсса кьанунну, инсан талихIтирхханнарай ялапар хьуншиврулсса, тIайласса ххуллийн утаву мурадрайсса дур. Ванивур дусса Аллагьнал ﷻ ахир-хайр дакъасса аькьилшиву.
НУРМАХIАММАД ИЗУДИНОВ