ОьрчIру тарбия бавривусса 5 гъалатI
ОьрчIру тарбия бавривусса 5 гъалатI
Авлад – жунма Аллагьнал ﷻ буллусса хъунмасса неъматри. Гайннаясса ххаришиву дакъасса, лайкьну тарбия баврихлу нитти-буттахъан чиригу шайссар. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «ОьрчIру багьайкун тарбия баву хъинссар, гьарца кьини мискинтуран бачIи ссахI цадакьалул булавунияр» (Тирмизи, ХIаким)
Аммарив, хIайп, гьарца инсаннал цала оьрчIан къадулай ганал хасиятрайн ххуйсса асар биян бансса тарбия: цавай хъиннува кьянкьану, вайми хъиннува кIукIлуну.
Тарбиялух багьайкунсса къулагъас дуван, уздансса инсан хъуна ан, оьрмулухун хIайп тIунсса гъалатIру личин къабитаншиврул ци бан аьркинссар?
ХIакьину кIицI лаганна жагьилсса нитти-буттан къулагъас дан аьркинсса ххюва агьамсса гъалатI.
Гьужум
Цуксса духIан къашайсса хасият дусса оьрчI ухьурчагу, нигь дутаврия ва аьйрду рищаврия мюнпат къахьунтIиссар. «Ина мукунсса тIул циван дав, вин нач дакъарив?» – укунсса ва ваниха лавхьхьусса махъру мудан баллалисса оьрчIал психикалун хъунмасса зарал шайссар. Хъуна шайхту халкьуннавух хIала акъасса, лавкьусса инсан шайссар.
ЦIанасса чIумалгу укунсса тарбиялул низам чIявуми нитти-буттал ишла дувай. Мудан дяъвай, аьйрду дуллай аьдат хьусса оьрчIаву гъира лещайссар, аьркинсса кIанай бажар къабикIайссар.
Щак бакъа, оьрчIан бувчIин бан аьркинссар биттур дан аьркинсса низам къадуруччирча танмихI бантIишиву. Амма гьарца шаттирал бакIрах буттах ва ниттих уруглай, гайннал ци учинавав тIий аьдат бан къабучIиссар.
Къадагъарду хъиннура чIярусса дикIан къааьркинссар, акъахьурча оьрчIан цувагу жяматрал, кулпатрал ца бутIану къачIалантIиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Зула оьрчIаха хIурмат бувара ва гайннан лайкьсса тарбия дулара». (Ибн Мажагь)
Хъиннува ялув бацIаву
Ца-цавай нитти-буттахъул хъиннува цала оьрчIа́л ялув бацIай, гьарца бизлазисса шаттирах хъирив ялугьий. Ччаврил ва аякьалулгу инсан зия увайссар, гай хъиннура гуж хьусса чIумал. Мукун оьрчIан къалахьхьинтIиссар чийн къаувккун цайнува цувасса инсан хьун. Гайннан лахьхьин бан аьркинссар иш багьсса чIумал пикри бувну тIайласса хIукму буван. ОьрчIру хъиннува къума буллан, гужрай зуламур бацIан буллан къабучIиссар.
Къулагъас чан даву
Ва бур цIанасса заманнай чIявуми нитти-буттал ита бакьайсса гъалатI. Муданма зуласса буллай, оьрчIахнияр телефондалух къулагъас гьарза дуллай, соцсетирдавун багьлавгсса инсантурал цала оьрчIа́н дулун аьркинсса чIун дацлациссар.
ОьрчIан чара бакъассар нитти-буттахъащалсса хIалашиву, цIакьсса дахIаву. Му чIумалли ганаву ххуйсса хасият хIасул хьунтIисса. Гайннащал тIуркIу буллан, буккин-чичин лахьхьин буллан аьркинссар. Дирисса, зузисса, бажар бусса оьрчI хьуну ччарча, компьютердахун ва телефоннахун къабивчуну, тарбиялухсса къулагъас чан дан къабучIиссар. Акъахьурча, оьрчIал цивппа аьркин бакъасса, ялгъузсса инсанталну ккалли байссар.
ЦIа къадаву
Цумур оьрмулувусса бухьурчагу, оьрчIан чара бакъа аьркинссар нитти-буттал хъинсса махъ учаву, цIа даву. Хъун дакъасса даву дарчагу, гайннал дакI тIитIин дансса ца-кIива нахIусса махъ увкуну хъинссар. Мукун оьрчIру мукьахгу хъинсса тIуллу дуллан гьуз учайссар. ОьрчIру – Аллагьнал ﷻ марцIну ляхъан бувну бур, гай чапал къахьуншиврул ххуйсса даву дурсса чIумал цIа дуллан аьркинссар.
Аммарив, гайннаву дакъасса хасият кIицI ларгун цIа дуллан къабучIиссар, гьарца ишираву яла хъинмур – дянивалу бугьавур.
Арцуйн аьдат баву
Нитти-буттахъал цанма оьрчIру хъинну ххирашиврул мюрщи-нияцIа арцу дуллай вардиш бувай. Школалийн къазаназисса оьрчIан арцу къадуллуну, ссайгъат пишкаш бувну, ххуйсса тIуллу дурнутIий дуллуссар куну бувчIин бувну хъинссар. Мукун гайннал дакIниву личIантIиссар бувсса хъинбала зана бикIайшиву. Арцу ва ссайгъатру булавунияр оьрчIан зула чIун дуллуну хъинссар.
