Халкь нигьай бишаву – хъун бунагь

Халкь нигьай бишаву – хъун бунагь

Халкь нигьай бишаву – хъун бунагь

Махъсса ппурттуву гьарза хьуну бур телефондалувух оьвкуну, пулансса идаралий бомба буссар тIий, ягу хьхьувай лахъсса чIу бусса машинарттай занай ягу цамур куццуй халкь нигьал буллалисса ишру. Ххал банну мукунсса иширттал хIакъираву жула диндалуву цукунсса хIукму бурив.

 

Исламрал жуйнма буюр бувну бур лагмаминнай цIими, рахIму буллан, паракьатшиву, дакьаву дуруччин. Жула чулуха цайминнан я мукъуйну, я канийну зарал буван ихтияр дуллуну дакъар.

Шафии мазгьабрал цIа дурксса аьлимчу Ибну ХIажар Гьайтамил «Зава́жир» тIисса луттираву чивчуну бур бусурман ццаххандарал баву, нигьай бишаву – хъуни бунагьирттавасса, хIарамсса тIул душиву, муния чанссавагу зарал бухьурча.

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:

  • «Бусурманчу ццаххандарал уллан къабучIиссар» (Абу Давуд, Тирмизи́, АхIмад).
  • «Зу бусурмансса инсан ццаххандарал маувари. Нигь дутаву – хъунмасса зулмур» (Аль-Базза́р, ТIабара́ни).
  • «Агьамсса багьана бакъанува нигь дутанну бусурманчунах урувгма Аллагьнал ﷻ Кьиямасса кьини нигьал увантIиссар» (ТIабара́ни).
  • «Бусурманчу нигьа усан увма Кьиямасса кьинилул ццаххандарая ххассал къаувантIиссар» (ТIабара́ни).
  • «Винма ххирамур диндалул уссурварангу ччан къабивкIманал иман камил къахьунтIиссар» (Аль-Буха́ри).
  • «Сайки хъярчиран дайлсса, мицI бусса зад инсаннайн дурган дурманайн Аллагьнал ﷻ нааьна хьунтIиссар» (Муслим).
  • «Яла чIявуми халкь Алжаннавун буххантIиссар цала иминсса, хIалимсса, салихIсса аьмал-хасият сававну». (Тирмизи, ХIа́ким)

Машгьурсса аьлимчу, муфассир (Кьуръандалул мяъна дурчIин дувайма) КьуртIуби тIий ур: «Бусурманчунан аьркинссар инсаннащал ихтилат хIалимну, аьчухну буллан, га ци диндалул ухьурчагу. Аллагьналгу ﷻ Мусайн  ва Гьаруннуйн  амру бувну бивкIссар Фиръаьвннущал иминну ихтилат бувара куну».

Аьлимтурал бувчIин бувну бур кIай хIадисру так бусурманнащалсса арардаву бакъасса, бусурман бакъаминнащалгу ишла буван аьркиншиву, жувагу Мусаяр  ва Гьаруннуяр  ххуйссагу бакъахьукун, жущалва ихтилат буллалими Фиръаьвннуяр оьккиссагу бакъахьувкун.

ХIакьину машгьур хьусса, халкьуннаву нигь дутлатисса, духIин дакъасса ишру МухIаммад Идавсил ﷺ ккаккан бувсса ххуллийн къаршисса, муттаэсса бур, диндалуву миннуй къадагъа дуссар. Бунагьрал кIушивугу хъуннассар, ганил хIасил кIуссаксса. Мукунсса тIуллу дуллалиминнайн Заннал танмихI биянтIиссар, хаснува школардай бомбарду буссар тIий, дуклаки оьрчIру ццаххандарал буллалиминнан.

 

Муслим Аьбдуллаев

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...