Кьуръан ва математика

Кьуръан ва математика

Жунма Кьуръандалия ци кIулну бур? БувчIлачIиссарив жунма Аллагьнал ﷻ луттиравусса, 1400-лийсса шиннардил мутталий халкь хIайран буллалисса мяъналул, хIикматшиврул куртIшиву? Ваниву бумуний махIаттал хъанай бур хIакьинусса кьинигу жура-журасса элмурдал аьлимтал. Кьуръандалуву чивчумур щялмахъшиву тасттикь буван щищачIав къавхьуссар, хьунгу къабюхъайссар. КъахьунтIишиву барашинна дурну дур Аллагь Тааьланал: «Пикри къабуллалиссарив Кьуръандалуву бумунил хIакьираву? Му Аллагьнал ﷻ гьан бувсса къабивкIссания, муниву чIявусса кунницIун ку бакъавкьусса задру лякъинтIиссия» (Ан-Нисаъ» суралул 82-мур аятрал мяъна).

Бачияра ласуннуча яла кутIамур Кьуръандалул сура «Аль-Кавсар». Ххал дуванну цукунсса караматшивуртту дурив ваниву. Шанма аятрая хьусса суралувугу дур тамансса караматру. Математикалул чулуха ласурча, ванива махIатталсса хIасиллу кIул дуван бюхълай бур. «Аль-Кавсар» суралуву бур цинугу 10 махъ. Цалчинмур аятраву дур 10 хIарп, кIилчинмуниву – 10 хIарп ва шамулчинмунивугу 10 хIарп. Суралуву яла чIявуну хьуна дакьлакьисса хIарп дур «алиф», му тикрал хъанай дур 10-лла. Цал дакъа хьуна къадакьлакьисса хIарпру 10 дур.

Шаннагу аят къуртал хъанай дур «ра» хIарпирайну. «Ра» хъанахъиссар аьраб алфавитрал 10- мур хIарп. Кьуръандалуву «ра» хIарпирайну къуртал хъанахъисса сурардугу цинугу 10 буссар. «Аль-Кавсар» суралуву бувсун бур Кьурбан-байрандалул кьинилуя. Мугу хъанахъиссар бусурман календарьданул ЗульхIижжа зурул 10-сса кьини. Вайксса аьламатру дур шанма ххуттая сакин бувсса яла кутIамур суралуву, гайминнуву укунсса аьжаившинну циксса духьунссар?! Мукунма, махIатталсса математикалул саргъуншивуртту цаймигу тамансса дур. «Явм» тIисса махъ аьрабрай «кьини» тIиссар. Ва махъ Кьуръандалулву 365- ва тикрал хъанай бур, шинавусса гьантрал ккалданущал архIалну. «Барз» (аьрабрай «шагьр») тIисса махъ ласурча, му хьуна бакьлай бур 12-ва – шинаву 12 барз бур. Барз аьрщарал лагма буккайсса 27-гьантлул мутталий. Кьуръандалуву «Кьамар» («Барз») тIисса махъ 27-ва хьуна бакьлай бур. «Малаик» тIисса махъ бур 88-ва кIицI лавгун, ва мукунма «щяйтIан» тIисса махъгу 88-ва. «Дуниял» тIисса махъ 115-ва хьуна бакьлай бур, ва мукунма 115-ва бур «ахират» тIисса махъгу. Оьрму (аьабрай «алхIаят») кIицI лавгун бур 145-ва, бивкIугу («ал-мавт») мукунма 145-ва.

«Адимина» (аьрабрай «ражул») кусса махъ Кьуръандалуву чивчуну бур 24- ва, му ва куццуй, хъамитайпагу (аьрабрай «имраъа») 24-ва кIицI лавгун бур. Аллагьнал ﷻ увкуну бур (мяъна): «Ттул лагъначIан (МухIаммад ИдавсичIан e) гьан бувсса Кьуръандалуву чивчумуний щак тIий бухьурча, ласун бухьхьияра ганивусса цумур-бунугу суралуха лавхьхьусса цавагу сура (гукун пасихIсса насихIатру ва элму дусса). («Ал-Бакьара» суралул 23- мур аятрал мяъна).

АБУМУСЛИМ МУСАЕВ

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...