Истикьама, мяърипат, инсап

Истикьама, мяърипат, инсап

25-мур бакI

 

Истикьама

 

Истикьама – нафсирал хасиятирттая ва аьдатирттая арх шаву ва мудан тIайламур ххуллийх ачавури. Ттул оьрчIрув, зугу бикIияра ашкарамунийн ва кьюлтIмунийн вихминнащал, истикьамалул кьюкьлувун буххияра – му караматирттаяр лахъсса даражари.

ДакIний битияра, истикьамалул камил дувайссар Аллагьнаясса ﷻ нигь. Истикьама – инсаншиврул хасият дуруччаврийн вила нафс кIункIу бавури. Муния бувсун бур Кьуръандалуву (мяъна): «Халкьуннай цIими бува, хъинмур буллан буюр буллалу, аьвамтурая арх хьу» («Аль-Аъраф» тIисса суралул 199-мур аят).

Мюрщиминнан бутта хьу, хъуниминнан арс хьу. Заннал ххуллийн халкь кIункIу бува аькьилну, хIикматрайну ва исвагьисса насихIатрайну; бястгу бува так хъинсса махъру ишла буллай. КIукIлуну икIу, халкьуннащал ихтилат бува гайннал даража хIисавравун лавсун, ххуйну бувчIинсса мазрай. Му чIумал умуд буссар Аллагьнал ﷻ вияту вихшаласса, мюхчансса инсан увну, вин кумагран муъминталгу булаврийн. Истикьамартал ххуттава мауккав, инава Аллагьнал ﷻ макрулия ххассал уваншиврийн хьул мабишав, цанчирча, му яла кьюлтIмур ишри.

Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «ХIакьну, "Жул зал Аллагьри" – тIий, гьарца ишираву цIакьну тIайламур ххуллу бувгьуну бивкIминнан бивкIулул лахIза бучIайхту, малаиктал бувкIун, учайссар: «"Нигьа мабусари, пашман машари, зунма буллусса Алжаннуя ххаришиву дувара"» («Фуссилат» тIисса суралул 30-мур аят). «ЦIакьну тIайламур ххуллу бувгьуну…» тIисса мукъурттил мяънагу – бусурманчунал цала дуваймур дакIнихтуну, Аллагьнахлуну ﷻ дуллай, шариаьтрал тIалавшиндарайн бувну Заннайн тIааьт-эбадат дуллалавур. Абу-Бакр ас-Сиддикьлул бувсун бур вайннул мяънагу – так Аллагьнайн ﷻ бакъа щийнчIав икрам къабавури куну. Оьмардул кIай махъру бувчIин бувну бур укун: цулкIри кунма хIилларду къадуллай, тIайласса ххуллийх бачин аьркинссар, шариаьтрал ххуттава ти-шинмай къахъанай.

Идавсил ﷺ увкуссар: «ТIайласса ххуллу бугьияра, яла зуща муниясса чирилул аьдад-ккал дуван къахьунтIиссар. КIулну бикIияра, диндалуву яла хъинмур даву – чакри, так камилсса бусурманчуналли мудан чаклин ивссуну икIан хIарачат бувайсса».

Ялагу кIулну икIу: диндалуву тIайласса ххуллу бугьаву – лахъсса, циняв иширттал камилшивруйн биян бувайсса даражалийн гьаз баймурди. Му даражалийн гьаз шайссар так бюхттулсса инсантал. Мунин хIуччану буцинну ца щейхнаясса бусала. Ганан Идавс ﷺ макIра ккавккун ур. Щейхнал цIувххуну бур: «Я Расулуллагь, бувсун бур «Гьуд» тIисса сура ликкан бувсса чIумал ина "бакI кIяла хьунни" увкушиву. Га суралувасса ссал кIяла бувуна вил бакI: идавстураясса хавардал бувнав ягу миллатру гьалак бавриясса бусалардал?» Идавсил ﷺ увкуну бур: «Ми цавайннулвагу къабувнача, "Вихьва амру бувсса кьяйдалий тIайласса ххуллу бугьи!" тIисса Аллагьнал ﷻ мукъурттил бувуна!».

 

 

 

26-мур бакI

 

Мяърипат (духIин)

 

КIулшияра, бусурмантал, мяърипатрай оьрму бувтманал шагьиднал оьрму бувтссар. Цанчирча, халкьуннащал авкьуну ялапар шаву – идавстурал ва лархъсса даражалийн бивсса салихIинтурал (сиддикьтурал) хасиятри. КIукIлума, хIалимма ва халкьуннащал куклума Аллагьнал ﷻ дужжагьрал цIаран хIарам увссар. Мунияту МухIаммад Идавс ﷺ хъинну хIалимсса инсан ивкIссар. АсхIабтурал дунияллул оьрмулия ихтилат байбишайхту, Идавсгу ﷺ хIала уххайсса ивкIссар, абадлиймур оьрмулия (ахиратрая) ихтилат буллалинигу мукуна хIала уххайсса ивкIссар, дукралия гъалгъа бувайнигу Идавс ﷺ ихтилатрацIун акьайсса ивкIссар.

Оьмар ибн аль-ХатIтIаблул увкуну бур: «Зу хIакьину буру кIукIлушиврул ва кьянкьашиврул дянив. Идавс ﷺ цала къуллугъчитуращал, лагътуращал ва циняв асхIабтуращал хъинсса, кIукIлусса (хасиятрал), ца цIими бусса ия».

Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «Заннал цIими бишайссар иман дирхьуминнал (муъминтурай)» («аль-АхIзаб» тIисса суралул 43 аят). Цамур аятраву увкуну бур (мяъна): «ЗучIан увкIунни зула дянивасса Илчи (Идавс) ﷺ. Зуйн бала бияйхту ганангу захIмат шайссар. Зу имангу дирхьуну тIайласса ххуллийн буккан буван гъирарай уссар. Муъминтурай рахIму буваймари» («Ат-Тавба» тIисса суралул 128-мур аят). Ванил мяъна: зучIан увкIсса Идавс ﷺ зу кунасса инсанни. Аллагьнал ﷻ га цайминнаяр хъун увссар, цIимилул лаххия ларххун, зул ялув бакIчину ивтун. Идавс ﷺ зуй рахIму буллай уссар, ганал яла хьхьичIунмур мурадгу – зу бусурман шавури.

Ялув чивчумур укун бувчIин бан бюхъанссар: да аьрабтал, зучIан увкIунни Идавс ﷺ зува кунасса аьраб, зул мазрай гъалгъа тIутIисса. Ца маз бушиврул дусшиву ва дакIнил ласаву гуж дувайссар; къалмакъаллая, ххаххаврия арх бувайссар, бувцусса далиллу кьамул баву бигьа байссар. Инсан тIайласса ххуллийн уцин къашайссар танан бувчIайсса маз къакIулхьурча. Идавс ﷺ - Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмунива яла ххирама, бусравмари.

Абу Гьурайрал бувсун бур: «Идавсил ﷺ цIувххуссар Жабраил малаикнахь: "Вин цими шинни?" "Ттунна цими шин дуссарив къакIулли, амма мукьилчинмур ссавний буссар арулцIалазарда шинай цал гьаз шайсса цIуку. Ттун та цIуку ккавкссар арулцIаллий кIиазарилва», – дуллуссар жаваб Жабраиллул. Яла Идавсил ﷺ увкуссар: «Валлагьи, ттула Заннал хъуншиврийн хъа, та цIуку нара».

Адам идавс ляхъан увайхту Аллагьнал ﷺ ганал бурхIаву дирхьуссар МухIаммад Идавсил ﷺ нур. Га нурданул Адамлул ненттабакI чанна лахъан бувну бивкIссар. Идавсил ﷺ уздансса сипат ва нясав – Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмунива яла ххаллилмири. Ганал марцIсса рухI – циняв марцIсса рухIирдава яла лайкьмурди. Ганал наслу – яла ххаллилмурди. Ганал маз – яла ххуймурди. Ганайн ликкан бувсса Лу (Кьуръан) – Заннал циняв луттирдава яла ххуймурди. Ганал асхIабтал ва кулпатрал агьлу – яла ххаллилмири. Га увсса замана – яла хъинмур заманари. Ганал чанна лархъсса гьав – «Равза» – дунияллий яла хIурматмур кIанури. Ганал кIиссурттал дяния лирчусса щин – яла ххуймур щинни. «Зу имангу дирхьуну тIайласса ххуллийн буккан буван гъирарай уссар» – тIисса мукъурттил мяъна: Идавсин ﷺ гужну ччиссар зу бусурман хьуну, зула рувхIанийсса даража гьаз бувну. «Муъминтурай рахIму буваймари» - тIисса мукъурттил мяънагу: Идавсил ﷺ рахIму-цIими так муъминтурайн тIайла бувну буссар. Муниятур учайсса: гьарца ишираву хIалимшиву – цайми аьтрирдаву миск (мускус) куннассар.

 

 

 

27-мур бакI

 

Аьдилшиву (аьдлу, инсап)

 

Аьдилшиву – цала нафсирал шагьватирттайн данди уккавури

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Ца ссятрал мутталий аьдилшиву дацIан даву хъинссар ряхцIалла шинай эбадат даврияр». Муса идавс Аллагьнахь ﷻ миннат буллай ивкIссар, Фиръаьвн гьалак ува тIий. Аллагьнал ﷻ увкуссар: «Да Муса, ганал чапуршивруя ттун зарал бакъар. Ттул лагътуран тIурча, ганал аьдилшивруя хайр бур». Яла махъ Фиръаьвн зулмурду буллай ачайхту, Аллагьнал ﷻ ганан танмихI бувссар.

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

 

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Байран барча хьуннав!

Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу! Ххирасса уссурвал ва ссурвал! ДакIнийхтуну барча тIий ура жула ялун нанисса мубараксса Зумаритавал кьини – зумалул, дуаьрдал, эбадатрал, марцIсса тавбалул ва рувхIанийсса дахханашивурттал вибувцIусса Рамазан зурул ахир дуллалисса...


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...