Истикьама, мяърипат, инсап

Истикьама, мяърипат, инсап

25-мур бакI

 

Истикьама

 

Истикьама – нафсирал хасиятирттая ва аьдатирттая арх шаву ва мудан тIайламур ххуллийх ачавури. Ттул оьрчIрув, зугу бикIияра ашкарамунийн ва кьюлтIмунийн вихминнащал, истикьамалул кьюкьлувун буххияра – му караматирттаяр лахъсса даражари.

ДакIний битияра, истикьамалул камил дувайссар Аллагьнаясса ﷻ нигь. Истикьама – инсаншиврул хасият дуруччаврийн вила нафс кIункIу бавури. Муния бувсун бур Кьуръандалуву (мяъна): «Халкьуннай цIими бува, хъинмур буллан буюр буллалу, аьвамтурая арх хьу» («Аль-Аъраф» тIисса суралул 199-мур аят).

Мюрщиминнан бутта хьу, хъуниминнан арс хьу. Заннал ххуллийн халкь кIункIу бува аькьилну, хIикматрайну ва исвагьисса насихIатрайну; бястгу бува так хъинсса махъру ишла буллай. КIукIлуну икIу, халкьуннащал ихтилат бува гайннал даража хIисавравун лавсун, ххуйну бувчIинсса мазрай. Му чIумал умуд буссар Аллагьнал ﷻ вияту вихшаласса, мюхчансса инсан увну, вин кумагран муъминталгу булаврийн. Истикьамартал ххуттава мауккав, инава Аллагьнал ﷻ макрулия ххассал уваншиврийн хьул мабишав, цанчирча, му яла кьюлтIмур ишри.

Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «ХIакьну, "Жул зал Аллагьри" – тIий, гьарца ишираву цIакьну тIайламур ххуллу бувгьуну бивкIминнан бивкIулул лахIза бучIайхту, малаиктал бувкIун, учайссар: «"Нигьа мабусари, пашман машари, зунма буллусса Алжаннуя ххаришиву дувара"» («Фуссилат» тIисса суралул 30-мур аят). «ЦIакьну тIайламур ххуллу бувгьуну…» тIисса мукъурттил мяънагу – бусурманчунал цала дуваймур дакIнихтуну, Аллагьнахлуну ﷻ дуллай, шариаьтрал тIалавшиндарайн бувну Заннайн тIааьт-эбадат дуллалавур. Абу-Бакр ас-Сиддикьлул бувсун бур вайннул мяънагу – так Аллагьнайн ﷻ бакъа щийнчIав икрам къабавури куну. Оьмардул кIай махъру бувчIин бувну бур укун: цулкIри кунма хIилларду къадуллай, тIайласса ххуллийх бачин аьркинссар, шариаьтрал ххуттава ти-шинмай къахъанай.

Идавсил ﷺ увкуссар: «ТIайласса ххуллу бугьияра, яла зуща муниясса чирилул аьдад-ккал дуван къахьунтIиссар. КIулну бикIияра, диндалуву яла хъинмур даву – чакри, так камилсса бусурманчуналли мудан чаклин ивссуну икIан хIарачат бувайсса».

Ялагу кIулну икIу: диндалуву тIайласса ххуллу бугьаву – лахъсса, циняв иширттал камилшивруйн биян бувайсса даражалийн гьаз баймурди. Му даражалийн гьаз шайссар так бюхттулсса инсантал. Мунин хIуччану буцинну ца щейхнаясса бусала. Ганан Идавс ﷺ макIра ккавккун ур. Щейхнал цIувххуну бур: «Я Расулуллагь, бувсун бур «Гьуд» тIисса сура ликкан бувсса чIумал ина "бакI кIяла хьунни" увкушиву. Га суралувасса ссал кIяла бувуна вил бакI: идавстураясса хавардал бувнав ягу миллатру гьалак бавриясса бусалардал?» Идавсил ﷺ увкуну бур: «Ми цавайннулвагу къабувнача, "Вихьва амру бувсса кьяйдалий тIайласса ххуллу бугьи!" тIисса Аллагьнал ﷻ мукъурттил бувуна!».

 

 

 

26-мур бакI

 

Мяърипат (духIин)

 

КIулшияра, бусурмантал, мяърипатрай оьрму бувтманал шагьиднал оьрму бувтссар. Цанчирча, халкьуннащал авкьуну ялапар шаву – идавстурал ва лархъсса даражалийн бивсса салихIинтурал (сиддикьтурал) хасиятри. КIукIлума, хIалимма ва халкьуннащал куклума Аллагьнал ﷻ дужжагьрал цIаран хIарам увссар. Мунияту МухIаммад Идавс ﷺ хъинну хIалимсса инсан ивкIссар. АсхIабтурал дунияллул оьрмулия ихтилат байбишайхту, Идавсгу ﷺ хIала уххайсса ивкIссар, абадлиймур оьрмулия (ахиратрая) ихтилат буллалинигу мукуна хIала уххайсса ивкIссар, дукралия гъалгъа бувайнигу Идавс ﷺ ихтилатрацIун акьайсса ивкIссар.

Оьмар ибн аль-ХатIтIаблул увкуну бур: «Зу хIакьину буру кIукIлушиврул ва кьянкьашиврул дянив. Идавс ﷺ цала къуллугъчитуращал, лагътуращал ва циняв асхIабтуращал хъинсса, кIукIлусса (хасиятрал), ца цIими бусса ия».

Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «Заннал цIими бишайссар иман дирхьуминнал (муъминтурай)» («аль-АхIзаб» тIисса суралул 43 аят). Цамур аятраву увкуну бур (мяъна): «ЗучIан увкIунни зула дянивасса Илчи (Идавс) ﷺ. Зуйн бала бияйхту ганангу захIмат шайссар. Зу имангу дирхьуну тIайласса ххуллийн буккан буван гъирарай уссар. Муъминтурай рахIму буваймари» («Ат-Тавба» тIисса суралул 128-мур аят). Ванил мяъна: зучIан увкIсса Идавс ﷺ зу кунасса инсанни. Аллагьнал ﷻ га цайминнаяр хъун увссар, цIимилул лаххия ларххун, зул ялув бакIчину ивтун. Идавс ﷺ зуй рахIму буллай уссар, ганал яла хьхьичIунмур мурадгу – зу бусурман шавури.

Ялув чивчумур укун бувчIин бан бюхъанссар: да аьрабтал, зучIан увкIунни Идавс ﷺ зува кунасса аьраб, зул мазрай гъалгъа тIутIисса. Ца маз бушиврул дусшиву ва дакIнил ласаву гуж дувайссар; къалмакъаллая, ххаххаврия арх бувайссар, бувцусса далиллу кьамул баву бигьа байссар. Инсан тIайласса ххуллийн уцин къашайссар танан бувчIайсса маз къакIулхьурча. Идавс ﷺ - Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмунива яла ххирама, бусравмари.

Абу Гьурайрал бувсун бур: «Идавсил ﷺ цIувххуссар Жабраил малаикнахь: "Вин цими шинни?" "Ттунна цими шин дуссарив къакIулли, амма мукьилчинмур ссавний буссар арулцIалазарда шинай цал гьаз шайсса цIуку. Ттун та цIуку ккавкссар арулцIаллий кIиазарилва», – дуллуссар жаваб Жабраиллул. Яла Идавсил ﷺ увкуссар: «Валлагьи, ттула Заннал хъуншиврийн хъа, та цIуку нара».

Адам идавс ляхъан увайхту Аллагьнал ﷺ ганал бурхIаву дирхьуссар МухIаммад Идавсил ﷺ нур. Га нурданул Адамлул ненттабакI чанна лахъан бувну бивкIссар. Идавсил ﷺ уздансса сипат ва нясав – Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмунива яла ххаллилмири. Ганал марцIсса рухI – циняв марцIсса рухIирдава яла лайкьмурди. Ганал наслу – яла ххаллилмурди. Ганал маз – яла ххуймурди. Ганайн ликкан бувсса Лу (Кьуръан) – Заннал циняв луттирдава яла ххуймурди. Ганал асхIабтал ва кулпатрал агьлу – яла ххаллилмири. Га увсса замана – яла хъинмур заманари. Ганал чанна лархъсса гьав – «Равза» – дунияллий яла хIурматмур кIанури. Ганал кIиссурттал дяния лирчусса щин – яла ххуймур щинни. «Зу имангу дирхьуну тIайласса ххуллийн буккан буван гъирарай уссар» – тIисса мукъурттил мяъна: Идавсин ﷺ гужну ччиссар зу бусурман хьуну, зула рувхIанийсса даража гьаз бувну. «Муъминтурай рахIму буваймари» - тIисса мукъурттил мяънагу: Идавсил ﷺ рахIму-цIими так муъминтурайн тIайла бувну буссар. Муниятур учайсса: гьарца ишираву хIалимшиву – цайми аьтрирдаву миск (мускус) куннассар.

 

 

 

27-мур бакI

 

Аьдилшиву (аьдлу, инсап)

 

Аьдилшиву – цала нафсирал шагьватирттайн данди уккавури

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Ца ссятрал мутталий аьдилшиву дацIан даву хъинссар ряхцIалла шинай эбадат даврияр». Муса идавс Аллагьнахь ﷻ миннат буллай ивкIссар, Фиръаьвн гьалак ува тIий. Аллагьнал ﷻ увкуссар: «Да Муса, ганал чапуршивруя ттун зарал бакъар. Ттул лагътуран тIурча, ганал аьдилшивруя хайр бур». Яла махъ Фиръаьвн зулмурду буллай ачайхту, Аллагьнал ﷻ ганан танмихI бувссар.

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...