Мукьва аьмал

Мукьва аьмал

ХIадисраву увкуну бур: «Мукьва пиша буссар идавстурал ххуллуну хIисав бувайсса. Мигу –тIааьнсса аьтIрилул кьанкь даву, кулпат баву, сивак ишла даву ва нач дуну бикIаву.

Аьтрилул кьанкь даву

Исламраву хъунмасса кIану буллуну бур марцIшиву дуруччаврин. Мунил агьамшиву Идавсил ﷺ цала мисалданийну ккаккан бувшиву бусласисса тамансса хIадисругу бур. Ца хIадисраву увкуну бур: «Аллагь ﷻ марцIссар (диялдакъашивурттаяту), мунияту Аллагьнан ﷻ марцIшиву ххирассар» (Абу Давуд).

МарцIшиву дуруччаврил ца бутIану хъанай бур инсаннал чурххаяту, янналия тIааьнсса кьанкь дикIаву. Цанчирча, халкьуннавун увккукун, инсантуран цалчин хIисав шаймур дур инсаннаясса кьанкь – ххуйсса ягу оьккисса. Диндалул аьлимтурал бувсун бур Идавсил ﷺ чурххаяту тачIав оьккисса кьанкь шайсса къадиркIшиву. Мукун бунугу, ганалгума личIи-личIисса аьтрирду (мискру) ишла дувайсса диркIссар. Мунияту жунмагу чириссар (суннатссар) тIааьнсса кьанкь даву. Имам Шафиинал увкуссар: «ТIааьнсса кьанкь дувайманал аькьлу гьарза шайссар», - куну.

Аммарив, аьтри ишла даву суннатсса иш бунугу, хъамитайпалун ххуйсса кьанкьгу дурну халкьуннавун буккан къабучIиссар, бунагьссар. Абу Мусаясса хIадисраву увкуну бур: «ТIааьнсса аьтрилул кьанкьгу дурну кьатIув бувксса хъамитайпалуя му кьанкь чил арамтуннан рищурча, му уку-тукунсса хъамитайпалун ккаллиссар», - куну. ХIадисрал элмулул аьлимтурал «уку-тукунсса» тIисса махъ бувчIин бувну бур «зуна бувайсса хъамитайпа» куну.

Кулпат баву

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Кулпат баву – ттул ххуллури (сунна). Ттул ххуллийн инкар бувайма – ттуйн инкар бувмари», - куну (Муслим).

Сивак дуккаву

Ва хъанахъиссар Идавсил ﷺ хъинну къулагъас дурсса сунна. Сивакрал инсаннал ккарччив ва кьацI марцI бувайссар, му Аллагьнан ﷻ ххирасса аьмалли.

Идавсил бувсун бур цачIана Жабраил малаик увкIтари цахьва сивак ишла дува учайсса бивкIшиву, му ишла давугу фаризану (буржну) бувансса ххай ивкIшиву цува. «Инсантуран хъиннува захIмат къахьунсса кIулния, сивак дуккаву фаризану ялув бишинссия», - увкуссар Идавсил ﷺ.

Сивак дуккаврия цIуллу-сагъшиврунсса мюнпат хъунмассар. Цал му дуккайхту, кьацIливусса бактериялдал 80% литIун бувайссар. Кариес хьун къадитайссар, синтту цIакь шайссар. Цал му дуккарча, мунил асар сайки кIива гьантлий личIайссар.

Ттизаманнул аьлимтурал тасттикь бувну бур сивакрая мюнпат бияйшиву кьацIлил, вичIал, майрал, мазрал, кьакьарттул нервардал биологический точкардай. Мунил асар бияйссар цаймигу чурххал базурдайн.

Нач душиву

Ва лишандалул инсан так ххуйчулинай ачин увайссар. Диндалулмур чул ласурча, нач – цIа дансса хасиятирттавасса цаннин ккаллиссар, мунил инсан уруччайссар духIин дакъасса тIуллая. Кьасим ал-Жунайдлул увкуну бур: «Начлил инсаннан Аллагьнал ﷻ буллусса неъматругу, цавурасса диялдакъашивурттугу чIалачIи дувайссар». Идавсил ﷺ хIадисраву тIий бур: «Начлия инсаннайн неъмат бакъа цамур зад къабияйссар».

Аллагьнал ﷻ жунма кумаг баннав Цува рязисса аьмаллай даин хъанан. Амин!

АхIмад Кьурбанов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...