Идавсиясса ﷺ бусаларду

Идавсиясса ﷺ бусаларду

Идавсиясса ﷺ бусаларду

Мурхьирал барашинна

Ца чIумал МухIаммад Идавс ﷺ цалва асхIабтуращал сапарданий най ивкIун ур. Ххуллий гайннан ца бедуин хьуна авкьуну ур. Идавсил ﷺ ганахь цIувххуну бур: «Ххуллухъин, ина чун най ура?» - куну. Ганал бувсун бур цалва агьалиначIан най ушиву. Идавсил ﷺ цIувххуну бур: «Вин ччай бурив хъинсса аьмал, хъиншиву дан?» - куну. «Цукунсса хъиншивури?» - цIувххуну бур бедуиннал. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Му хъиншиву – Аллагь ﷺ ца ушивруй ва МухIаммад ﷺ идавсшиврий барашинна давури», - куну. Га инсаннал увкуну бур: «Инава тIайлашиву тасттикь буллалисса аьламат ккаккан дува», - куну. Расулуллагьнал ﷺ ца мурхьирайн кIисса тIайла бувну, увкуну бур: «Танил дантIиссар барашинна на Идавс ушиврий», - куну. Яла Идавсил ﷺ дуаь дурну, мурхь мархращал аьрщарава бувккун, гайннал хьхьичI бавцIуну бур. МухIаммад Идавсил цIувххуну бур мурхьирахь: «Ина барашинна дуллай бурав на мяйжаннугу Идавс ушиврий?» - куну. Мурхь барашиннагу дурну, цила кIанайн зана бивкIун бур. Му махIатталсса аьламат ккарксса бедуинналгу шагьадатгу дуртун Ислам кьамул дурну дур.

 

Идавсил ﷺ хасият

МухIаммад Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «На тIайла увкссара халкьуннал хасият-тIабиаьтру камил даншиврул», - куну. Идавсшиву дулуннинва ганаву диркIссар яла ххуйми, ххаллилми хасиятру: бахилшиву, чувшиву, тIайлашиву. Идавсил ﷺ буллусса махъ мудан бугьайсса бивкIссар. Мунияту мунан «Садикьуль-Амин» тIисса цIа дирзун диркIссар.

Аллагьнал Расул ﷺ къашайшалтрах урган лагайсса ивкIссар гай шагьрулул зуманив ялапар хъанай бухьурчагума. ЗахIматшиврувун багьсса асхIабтал ккавккукун ганал иттату махъ личайсса диркIссар.

Идавсил ﷺ лагма-ялттуминнай аякьа дувайсса диркIссар, миски-гъаривнан кумаг бувайсса бивкIссар. Ганал мискинтуран дукия дулайсса диркIссар, цала кулпатран диялну дакъанугу. Ца-ца чIумал хъинну ккашил хьувкун, Идавсил ﷺ цала лякьлуйн кьасса чару бахIайсса бивкIссар, бархI тIайла бан бюхъаншиврул. Расулуллагьнал ﷺ цалва асхIабтураха хъуннасса аякьа дайсса диркIссар. Идавсищал ﷺ ихтилат бувсса гьарца асхIабнан ххай бивкIссар ганан цайминнаяр гужну цува ххирасса куна.

Маликлул арс Анас ацIра шинал мутталий ИдавсичIа ﷺ къуллугъ буллай ивкIссар. Мийксса шиннардий Идавсил ﷺ ца́лвагу цIуру-кIуру къабувссар, Анаслуй ﷺ царагу аьй къадурссар.

Ца чIумал МухIаммад Идавс ﷺ асхIабтуращал сапарданий бунува, гайннал хIукму бувссар хIайван бивххун дукра дуван. Цаннал увкуссар на хIайван бихханна, куну, гаманал – бурчу ликканна увкуссар, Идавсилгу ﷺ цIу дишинсса тIама датIинна увкуссар. «Я Расулуллагь, жу тIамагу датIинну, цIугу дишинну, ина игьалагу!» - тIун бивкIссар асхIабтал. Амма Идавсил ﷺ увкуссар: «Аллагьнан ﷻ къаххирассар цува цайминнаяр лахъ хъанахъима!» – куну.

МухIаммад ИдавсичIан ﷺ ХIабашнал (Эфиопия) паччахI Нажашил гьан бувсса агьали бувкIукун, Расулуллагь ﷺ гайннаха къуллугъ буллай цува занай ивкIссар. АсхIабтурал цIувххуссар: «БучIиссарив жунгу миннаха хIурмат бан, миннан дукра дулун?» - куну. «Вайннал ттул асхIабтураха хъунмасса хIурмат бувссар, мунияту ттунгу ччай бур вайннаха хIурмат бан», – увкуссар Идавсил ﷺ.

Жула Идавс ﷺ ивкIссар щалвагу аьламран рахIматну гьан увману. Бусурманнансса рахIмат хъанахъиссар мий дуржагьрая ххассал бувну Алжаннавун буххансса ххуллийн тIайла баву. Чапуртурансса рахIматгу – мунахлуну гайннансса аьзав Кьиямасса кьини дучIаннин махъун дитавури.

 

Муса Идавсил миннат

КьатIада ибн Нуъманнул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Ца чIумал Мусал чIа куссар Аллагьнахь:

 - Я ттул Зал! Ина ттуйн гьан бувсса Тавратраву бувсун бур хъинмунийн амру байсса, оьмуний къадагъа дайсса умматрая. Я Аллагь, му ттул умматну хьун ба! - куну.

Аллагьнал ﷻ увкуну бур:

- Му МухIаммадлул ﷺ умматри! – куну.

Мусал ялагу чIа куну бур:

- Я Рабби! Тавратраву бувсун бур махъва-махъ буккантIисса, амма хьхьичIва-хьхьичI Алжаннавун буххантIисса умматрая. Му ттул умматну хьун ба!

Аллагьнал ﷻ жаваб дуллуну дур:

– Му МухIаммадлул ﷺ умматри!

Мусал ялагу чIа куну бур:

– Я Аллагь! Ялагу Тавратраву бувсун бур ца умматрая, миннал Лу миннал дакIурдиву бикIантIиссар, гайннал му Лу дакIних ккалантIиссар. Гайннаяр хьхьичI бивкIминнал чIапIая, улттая буклай бивкIун, гай ултти дакъа хьурча, ганиву бумур дакIний къаличIлай бивкIссар. Щак бакъа Ина дуллуну дур му умматран мукунсса ларайшиву, цайми умматирттан къадуллусса. Я Аллагь, му уммат ттул умматну хьун ба!

Аллагьнал ﷻ увкуну бур:

– Му МухIаммадлул ﷺ умматри!

Ялагу Мусал куну бур:

– Я Аллагь, Тавратраву бувсун бур ца умматрая, цалва луттирайнгу хьхьичIвасса идавстурал луттирдайнгу вихсса, бяйкьавурттащал ччалаччисса, ва Дажжалнащалгу талантIисса. Му ттул умматну хьун бува!

Ялагу Аллагьнал ﷻ жаваб дуллуну дур:

– Му МухIаммадлул ﷺ умматри!

Мусал цIунилгу чIа куну бур:

– Я Рабби, Тавратраву бувсун бур ца умматрая, гайннавасса цаннал хъинсса аьмал бан ният дарча, ца чири чичайсса бур, му аьмал бан къахьурчагума, бан хьурчарив, арулттуршва хъинсса аьмал бувссаксса чири чичайсса бур. Му уммат ттул умматну хьун ба!

– Му МухIаммадлул ﷺ умматри, - куну бур ялагу Аллагьнал ﷻ.

Микку Муса идавсил увкуну бур:

– Я Аллагь! На му умматравасса хьун ува! - куну.

 

«Анваруль-аьшикьин» тIисса луттирава

 

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...