Хъинсса тIул-тIабиаьтрал мисаллу

Хъинсса тIул-тIабиаьтрал мисаллу

(дайдихьу хьхьичIми номердай)

8. Ца чIумал Малик ибн Динардухь щарссанил увкуну бур: «Да ккаккиялун хъинбаларду бувайма!» - куну. «Щарссай, ина ляркъунни Басралул агьалинан ттигу кIулну къадиркIсса, ттун яла лайкьсса цIа!».

9. ЯхIя ибн Зияд ал-Харисил ивкIун ур ххуй дакъасса хасият дусса къуллугъчи. Ца инсаннал ганахь цIувххуну бур: «Мукунсса лащинсса къазахъ вичIава увгьуну циван ура?» «Танал хасиятрай яхI буллай ттун лахьлай бур хIалимну икIан», - куну бур ЯхIял .

10. Буслай бур, ца кьини Ибрагьим ибн Адгьамлун хьуна авкьуну ур ца аьраличу. Аьскарнал цIувххуну бур: «Шикку шяравалу чу дуссар?» - куну. Ибрагьимлул хIатталлул чулухуннай ишара дурну дур. Аьраличунан ганал цува кьякьлухун ихьлахьисса ххай, Ибрагьмлул бакIрайх рирщуну, щаву диян дурну дур. Ибрагим гичча лавгукун, халкьуннал аьраличунахь бувсун бур га Хурасаннай цIа дурксса Ибрагьим ибн Адгьам ия, куну. Аьраличу пашман хьуну, ганачIан лавгун ур багъишла ити тIий. Ибрагьимлул увкуну бур: «Ина ттуйх рирщукун, на Заннайн дуаь дурссия вин Алжан нясив баннав увкуну». Аьскар махIаттал хьуну, цIухлан ивкIун ур, винма зарал бувманаха ххуйсса дуаь циван дурссия, тIий. Ибрагьимлул увкуну бур: «Ттун бувчIуна ина ттуйхра рирщукун, ттунма Занная чири хьунтIишиву. Мунияту, ттунма вияту хъинбала бивукун, вин ттуятува зарал бивну ччай бакъая».

11. Бувсун бур, ца инсаннал цачIанма хъамалу увцуну ур шайх АбухIусман ал-Хири. Шайх къатлул дарвазалухун ивукун, увккун ур заллу: «ЦIана ина ттучIан уххан сант дакъасса чIун дурча, вийн хIакьину хъамалу оьвчаврия на пашман хьура, мунияту насу махъунай», - куну бур. Шайх лавгун ур шавай. Цала къатлучIан иявайсса чIумал, ганан бавну бур тава инсаннал чIу: «Шайх, на багъишла ити, хъинну пашман хьура нава увкумуния!», - тIий, ялагу хъамалу оьвтIун ивкIун ур. Махъунай авчусса шайх къапулучIан ивукун, гава куццуй зана ивтун ур. Му куццуй шайх цимилагу тиху-шихунай занази увну ур. Яла ганал увкуну бур: «Я шайх, на багъишла ити, ттун бавссия ина ххаллилсса хасиятрал заллу ушиву, мунияту ттун ччан бивкIуна ина ххал уван» -куну, улувкьуну ур АбухIусманнуха цIарду дуллай. Шайхнал ганахь увкуну бур: «Вин къакIуллив ккаччийн оьвчирча, га бучIайшиву, цимилва лихъан буварчагу. Мунияту, ккаччивугума дусса хасиятрахлу ттуя цIарду мадулларда».

12. Ца кьини АбухIусман най ивкIун ур ахттайн чIумал кIири бувсса бургъилух. Му чIумал ца къатлул цIияллая ганал бакIрайн тIяс бувцIусса лах бивчуну бур. Ганащалминнан сси бивзун, бивчуманайн дяъван бивкIун бур. Шайхнал гайннахь увкуну бур: «Мадяъварди! Дужжагьрал цIаран лайкьманайн лах бичирча цивхьуссар?!».

13. Ца мурид увкIун ур хъамалу Жяъфар ибн ХанзалатлучIан. Къатлул заллу ивкIун ур ганаха цащава бюхъайсса хIурмат буллай. Муриднал увкуну бур: «Ина ххуйсса инсан икIанссияв, жугьутIиял диндалуву акъассания». Ганан къакIулну бивкIун бур Жяъфар бусурманчу ушиву. Жяъфардул увкуну бур: «Ттул диндалия вингу, виха хIурмат баврингу зарал къабиянтIиссарча, Заннахь чIа уча винна цIуллушиву, ттун – тIайласса ххуллийх ачаву. Му куццуй, Жяъфардул къалмакъал къадурну, исвагьисса жаваб дуллуну дур.

14. Аьбдуллагь ХIаят ивкIун ур дарзи. ГаначIан ччя-ччяни учIайсса ивкIун ур ца мажуси (цIарайн икрам бувайма). Аьбдуллагьлул ганан янна дуруххайсса диркIун дур, ганалгу мудан Аьбдуллагьлун къалпсса (фальшивый) диргьамру дулайсса диркIун дур.

Ца чIумал Аьбдуллагьлул ттучандалуву янна дахлай ивкIун ур мунал зузала. УвкIун ур гава инсан, ласлан ивкIун ур янна. Янналух дуллалисса арцу къалпсса душиву зузалан кIул хьуну, къаларсун дур. Мажусинан багьну бур тIайласса арцу дулун. Цаппара хIаллава Аьбдуллагь увкIун ур ттучанналувун. ЦIувххуну бур цала зузалахь: «Чув бур та инсаннан бурувххусса гьухъа?» - куну. Ваналгу бувсун бур хьусса иширая. Микку Аьбдуллагьлул куну бур: «Гьаксса оьккисса тIул дурну дур ина! Вайксса шиннардий га учIайва ттучIан къалпсса диргьамру ларсун, нагу ссавур дувайссия, арцу экьи дичайссия, ганаща цайми бусурман гай арцуйну хъяврин буван къахьуншиврул».

(гихунмайгу буссар)

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...