Иминшиву ва хIалимшиву

Иминшиву ва хIалимшиву

(дайдихьу хьхьичIсса номердай)

 

Оьмар ибн ХатIтIаб халкьуннал хьхьичI вяъза буллалисса чIумал ганай 12 диргьамрал багьасса янна дия тIар. Мигу: чухъа, чалма, гьухъа, хIажак, бурчул жуларду (масхIу) ва кьяпа.

 

Ибрагьим ибн Адгьамлул увкуссар: «На ттула оьрмулуву кIийла ххари хьуссияв. Цалчин: жамилий ца дялахъручинащал хьунаавкьукун. Ганал на бакIрайсса чIарардаха увгьуну кIутIугу уллай увкуна: «Туркнал шагьрурдаву Ислам кьамул къадурминнан жу укун байссия». Гикку на ххари хьуссияв, цанчирча, га инсаннан жамилий ттуяр кьюкьаласса цама чIалай акъая. КIилчингу, на уссияв къашавай мизитраву уттуивхьуну. Будун увкIун «Шива укку!» – увкуна, амма на ччаннай ацIансса хIалданий акъассияв. Яла ганал на ччаннаха увгьуну мизитрава экьи увтунав».

 

ДакI хъун дувайминнансса насихIат

Бусурмантал, дакIнихтуну гьарзадрал ялув пикри буварча, зун Аллагь ﷻ лякъинтIиссар, гьарзадраву Заннал кьудрат чIалантIиссар. Яла цукунни Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмур кьюркьуну чIалан бюхъайсса? Заннал ляхъан дурмур хъун дуллали дакIнивугу, яруннахгу. КIулну бикIияра, мурид къаиянтIиссар камилшиврул даражалийн, цайминнаву диялдакъашивуртту чIалачIиссаксса. Цайминнал диялдакъашивуртту чIалачIиманан аьркинссар му тарбия уллай камил уванма, малаиктал, идавстал ва салихIинтал бусса даражалийн иянцIа.

Ца чIумал щейх МухIиддин аль-Аьрабинащал укунсса иш хьуссар. Га жамилий хьхьиривух нанисса чIумал марч гьаз хьуну, буран бивщуссар. Щейхнал увкуссар: «Паракьат хьу, бяр, вил ялув элмулул хьхьири бурча!» Мукун учайхту, хьхьири паракьат хьуссар. Гива ца хъунмасса жанавар бувккун, щейхнахь увкуссар: «Да МухIиддин, на вихьхьун ца суал булунна, вища жаваб дулун бюхъарча, ина аьлимчура, къахьурча – укунасса аьвам адиминара. «Ци суал бур?» – цIувххуссар щейхнал. Жанаварданул увкуссар: «Ца хъамитайпалул лас Аллагьнал ﷻ ссайн-унугу кIура аен уварча (инсаннал жинсирая цамур жинсирайн), га щарссанил идда цуксса хIаллайссар дикIан аьркинсса: лас ивкIумунил куннассарив ягу личIи дурмунилуксса? Щейхнаща къавхьуссар жаваб дулун. Жанаварданул увкуссар: «Ина вила щейхну, усттазну на битарча, на вихь жаваб бусанна». МухIиддин рязи хьуссар, жанаварданулгу увкуссар: «Лас рухI дусса задрайн кIура аен уварча, идда дикIантIисса личIи хьумунил куннасса. РухI дакъамунийн кIура аен уварча, идда дикIан аьркинссар лас ивкIусса щарсанил куннасса». Мунияр махъ оьрмулуву МухIиддиннуя щинчIав къабавссар цала элмулия пахру буллалисса махъру.

Пикри бува вай мукъурттил ялув – ина учин бюхъайва: «Пулансса инсаннал дакI хъун къадуваншиву кIулссания, на ганал хьхьичI кьюкьалану, иминну икIанссияв». Вай мукъурттиву дуссар дакIхъуншиврул дазу. Цанчирча, ина вила инава диндалул уссияр лавайну ихьлай, яла ганал даражалийн ялавай учIлачIисса куна ура. Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн бивминнал иминшивруву дакIхъуншиву къадикIайссар, цанчирча, гайннан цала рувхIанийсса даража цавагу цама бусурманчуналмунияр лахъну чIалан къабикIайссар. Идавстурал, цивппа бунагь баврия бурувччусса бунугу, Аллагьнахь ﷻ чIа учайсса бивкIссар щяйтIаннуя ва Дажжалнал питналия буруччаву. Сайид Аьли аль-Хавваслул увкуссар: «Дажжалнал питна – ганал цува залшивруйн тамахI бишайхту, халкьуннал кьамул авриясса нигьачIинни». ХIадисраву бувсун бур Аллагьнал ﷻ махъру: «Хъуншиву ва ххаллилшиву – Ттул лаххияр (так Аллагьнан ﷻ лайкьсса сифатрур). Ттуя гайннувасса цания ца ликкан ччан бивкIма На гьалак уванна».

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...