Инсаннал цала хьхьичIсса буржру

Инсаннал цала хьхьичIсса буржру

Аллагьнайн ﷻ щукру жува бусурманну ляхъангу бувну, рувхIанийсса ва дуньявийсса ишругу бачин буллалисса. Аллагьнал ﷻ инсаннай аякьа дурну дур, хIараммуний къадагъа дирхьуну ва хIалалмунийн ихтияр дуллуну.

Жунма кIулсса куццуй, гьарца бусурмансса инсаннал буржри Аллагьнайн иман дишаву, дуван багьайсса эбадат даву, хIараммуния арх шаву, Заннал жуйва бивхьусса амрурду биттур баву ва м. ц. Инсан ляхъан увну ур чурххая ва рухIирая (дакIния). Аллагьнал ﷻ хьхьичIмий бакъасса, буссар инсаннал цала хьхьичIсса буржругу: чурххал хьхьичIсса ва рухIирал хьхьичIсса.

Чурххал хьхьичIсса буржру

1. Дукиялул ялув бацIаву. Гуж бусса, цIуллусса чурх бикIаншиврул жунма аьркинссар дукаймунил ва хIачIаймунил ялув бацIан. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Дукияра ва дунияллий марцIмур ва Аллагьнал ﷻ хIалал дурмур. ХIараммур канаки буван хIарачат буллалисса ва хIалалмуния арх буван ччисса щяйтIаннул тIимур мабувари. Зун кIулссар щяйтIан зула душман бушиву, мунил зу къуч буллаллиссару оьбаларду баврил ххуллийн» (сура «АльБакьара», аят 168). МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Гуж бусса (чурххал ва имандалул) бусурманчув Аллагьнал ﷻ хьхьичI заэвманаяр лавайссар ва ххирассар, амма миннаву кIиннавувагу хъиншиву дуссар» (Муслим).

2. ЦIуллу-сагъшиву дуруччаву. Бусурмансса инсаннай ялувссар цала цIуллушиврул ялув ацIан, къашай хьурча духтурначIан гьан, дарув буван. Ца инсаннал цIувххуну бивкIссар: «Я Аллагьнал Идавс! БучIиссарив жун къашай хьусса чIумал дарув буван?» Идавсил ﷺ укунсса жаваб дуллуссар: «Я Аллагьнал ﷻ лагътал! Зува къашай хьувкун дарув булувара, хIакьну Аллагьнал ﷻ къадуллуссар дарув бакъасса цIуцIаву, так ца цIуцIаву личIаннин». Мунахь цIувххуссар: «Цумур къашайшиврунни дарув бакъасса?» «Му хъунав шавури», – увкуссар Идавсил ﷺ. (Жамиу-ссагъир).

3. МарцIшиврух къулагъас даву. Бусурмансса адиминал ва хъамитайпалул цала чурх, янна, къатта марцIну ябуван аьркинссар. МарцIшиврул хъунмасса бияла буссар цIуллу-сагъшиву дуруччавриву. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «МарцIшиву – имандалул дачIири» (Муслим).

РухIирал (дакIнил) хьхьичIсса буржру

1. ДакI дуруччин аьркинссар бяйкьусса аькьидалия, тIайла бакъасса пикрирдая.

2. ДакIниву цIакь дуван аьркинссар тIайласса иман ва диндалул кIулшивуртту.

3. ДакI чIюлу дувайссар хIакьсса ва мюнпатсса элмулийну.

4. Заралсса хасиятру ва пикрирду дакIнива буккан буван аьркинссар.

5. Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт дакIниву тарбия дуван хIарачат бувайссар.

Щин-бунугу бюхъай пикри хьун шикку кIицI лавгмур биттур буван захIматсса масъаларду бур тIисса. Амма чан-чанну, цаца ша ласлай хьхьичIунай ачин хIарачат буллалиманан Аллагь Тааьланал кумаг бувайссар. ИблисщяйтIан жухунма цуксса гужну бахчиларчагу, дакIниву Аллагь ﷻ усса, хъинмунийн кIункIу тIисса инсаннаща щяйтIаннуяр ххув хьун бюхъантIиссар. Аллагьнал ﷻ жунна ссавур ва кьянкьашиву дулуннав! Амин.

РАСУЛ ХIУСАЙНОВ

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...