Тахсирду шюшайсса давуртту

Тахсирду шюшайсса давуртту

Аллагь Тааьланал МухIаммад Идавсил ﷺ уммат ххира бувну, бусурманнан рахIматну буллуну бур бунагьру шюшайсса ва аьйрду кIучI дувансса аьмаллу. Гай аьмаллаву бур ца-­цавай хьхьичIва бувсса ва махъ бувантIисса мюрш бунагьру лиххан бувайссагу. Бусанну гайннувасса цаппараннуя.

 

– Камилсса куццуй чаклин иссаву. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса чаклин иссаву дувайманал хьхьичIва бувну бивкIсса ва махъ бувантIисса бунагьру багъишла битайссар». Ялагу Расулуллагьнал ﷺ увкуну бур: «Цума ухьурчагу ххуйсса куццуй чаклингу ивссуну, яла ссавруннайнгу урувгун дуаь дурсса, Аллагь Тааьланал мунан Алжаннул мяйвагу къапу тIитIайссар, цанма ччимур бувчIуну ганивух Алжаннавун ухханшиврул». Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Камилну чаклин иссаврил щяйтIан арх бувайссар», – куну.

– Чаклин азан тIисса чIумал тикрал бувну жаваб дулаву. Идавсил ﷺ увкуссар: «Акбар тIисса чIумал жаваб дулайманал хьхьичIва бувсса бунагьру шюшайссар». Цамур риваятраву увкуну бур «махъ бувантIисса бунагьругу шюшайссар», – куну. Ца чIумал Идавсил ﷺ чIарав Билал-асхIаб азан ккалай айивхьуну ур. Яла Расулуллагьнал ﷺ увкуну бур: «Будуннал акбар тIисса чIумал ганал увку-увкумур тикрал бувайма щак бакъа Алжаннавун уххантIиссар». Аьлимтурал тIимунин бувну, чаклин оьвтIисса чIумал ганин жаваб къадуллуну гъалгъа тIутIаву – му ахир ххуйдакъасса шаврил лишанни.

– ТасбихIрал чакру баву. ТасбихIрал чакру бувайсса инсаннал хьхьичI бувсса бикIу, махъ бувсса бикIу, буванна тIий бувсса бикIу, хавар бакъа бувсса бикIу, мюрщисса бикIу, хъунисса бикIу, кьюлтIну бувсса бикIу, загьирну бувсса бикIу бунагьру шюшайссар.

– Чакливу «АльхIамрал» хъирив «амин» учаву. Идавсил ﷺ увкуссар: «Имамнал «амин» увкусса чIумал зугу «амин» учияра, га чIумал малаиктуралгу «амин» учайссар. Зул «амин» учаву малаиктуралмунищал тIайла бацIарча, хьхьичIва бувсса циняв бунагьру шюшайссар». «Амин» увкукун, Аллагь Тааьланал гай мукьвагу хIарпирая ца-ца малаик ляхъан увайссар, га лагънал бунагьирттал аьфву чIа тIисса.

– ЗухIа-чак баву. Мунил хIакъираву хIадисраву увкуну бур: «ЗухIа-чак бувсса инсаннал хьхьичIвасса ва махъ бувантIисса бунагьру шюшайссар, ганай ялув кьисас дакъахьурча». Ва чак мудан буллай ивкIсса инсан «зухIа» тIисса къапулувух Алжаннавун уххантIиссар. Имам ТIабаранил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Алжаннул дуссар ца «зухIа» тIисса нуз, ганил кьиямасса кьини учинтIиссар: «Чув бур гай зухIа- чакру буллай бивкIмий? Ва зул къапури, Аллагьнал ﷻ рахIмулийну зу ванивух буххантIиссару».

– Нюжмар чаклил хъирив «альхIам», «кьулгьу» ва кIивагу «кьул аоьзу» буккаву. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Имамнал нюжмар чаклил ссалам булайхту цамур гъалгъа буваннин хьхьичI ару-арулва «альхIам», «кьулгьу», «фалакь», «нас» бувккуманал циняв бунагьру яла лагайссар, мунан чиригу чичайссар Аллагьнайн ﷻ ва Кьиямасса кьинилин вих хьуминнал аьдадрайсса». Абубакр-Сиддикьлул душ Асмаълуя бивсса риваятраву увкуну бур: «Нюжмар чаклил хъирив «альхIам», «кьулгьу», «фалакь», «нас» бувккума хъиривсса нюжмар кьини дучIаннин оьбалардая урувччуну икIантIиссар», – куну.

– Рамазан зуруй хьхьурду уттара даву, хаснува «лайлатул-кьадрилул» хьхьу уттара даву. ХIадисраву увкуну бур: «Цума ухьурчагу Рамазан зуруй Аллагьнахлуну ﷻ хьхьу уттара дурсса, ганал хьхьичIва бувсса ва махъ бувантIисса бунагьру багъишла битайссар».

– Аьрафалул кьини зума дугьаву. Имам Муслимлул бувцусса хIадисраву увкуну бур: «Аьрафалул кьини зума дургьуманал ларгсса шинал ва ялун нанисса шинал бунагьру шюшайссар».

– Аллагьнахлуну ﷻ дакI марцIну ХIаж баву. ХIадисраву увкуну бур: «Цалва къатлува ХIаж бувансса ниятращал увксса инсан Аллагьнал ﷻ ихтиваршиврулу уссар. ХIаж баннин ивчIарчагу, Аллагьнал ﷻ мунан ХIажлихсса чири чичайссар. ХIажгу бувну махъунай зана хьуннин циняв бунагьирттал аьфвугу бувайссар…». Цамур риваятраву увкуну бур: «Цума унугу ХIажлив уккарча, я мазрайну, я канийну цаманан заралгу къабуллай, га инсаннал циняв хьхьичIвасса ва махъ бувантIисса бунагьру шюшайссар».

– Сура «аль-ХIашр» буккаву ва цалва оьрчIан Кьуръан буккин лахьхьин баву. Ибну Аьббаслуя бивсса хIадисраву увкуну бур: «Муаьлимнал чIивисса мутааьлимнан «Бисмиллагьи РрахIмани РрахIим» учин лахьхьин байхту, Аллагьнал ﷻ гай кIиягу ва гайннал нину-ппу дуржагьрая тархъан бувминнавух чичайссар».

– ТасбихI, зикри, такбир чIявуну буккаву. Ххирасса хIадисраву увкуну бур: «Ттуршилва «субхIаналлагь», «альхIамдулиллагь», «Аллагьу акбар» увкуманал циняв бунагьру шюшайссар».

– Бусурманчувнал мюхтажшиву щаллу даву. ХIадисраву увкуну бур: «Бусурманчувнал аьркиншиву щаллу дуван увксса инсаннал бунагьру багъишла битайссар, га аьркиншиву биттур дуван хьурчагу, къахьурчагу. Аллагьнал ﷻ ганан кIира марцIшиву дулайссар: ца – дуржагьрая марцI шаву, цагу – мунафикьшивруя марцI шаву».

– КIия бусурманчув хьуна бавкьукун, кару дугьаву. Ванил ххирашиврул хIакъираву Идавсил ﷺ увкуну бур: «КIия бусурманчув хьуна бавкьуну ка дугьайхту салават дутарча, гай кунная ку личIи хьуннин цинявппа бунагьирттая марцI шайссар».

– Дукра дукайхту щукру баву. Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Дукра дуркуну махъ учирча: “Аллагьнайн ﷻ щукру ттул чулуха цукунчIавсса кьувват бакъана ттун вай дукра дуллусса”, – куну, му инсаннал хьхьичIва бувсса ва махъ бувантIисса бунагьру шюшайссар».

– Исламраву оьрму бутаву. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Оьрмулухун эбадат дуллай ивкIсса бусурманчув мукьцIалла шинал оьрмулувун ивукун, Аллагьнал ﷻ ганая шанма журасса бала яла ласайссар: жиндрая мурахас увайссар, жузам ва барас (проказа) цIуцIавурттая мюхчан увайссар. ХхюцIалла шинал оьрмулувун ивукун, ганал бунагьру багъишла битайссар. РяхцIалла шинал оьрмулувун ивукун, Аллагьнал ﷻ ганан ЦачIана ияву нясив бувайссар. АрулцIалла шинал оьрмулувун ивукун, га малаиктуран ххира шайссар. МяйцIалла шинал оьрмулувун ивукун, ганал хъинсса аьмаллу цIакь шайссар, оьсса аьмаллая марцI увайссар. УрцIалла шинал оьрмулувун ивукун, Аллагь Тааьланал ганал бувсса ва мукьах бувантIисса циняв бунагьирттая марцI увайссар, дунияллий унува «Аллагьнал ﷻ ясир» тIисса цIагу дулайссар, къатлул агьулдануха шафааьт буван изнугу булайссар».

Диндалул аьлимтурал бувчIин бувну бур шикку кIицI лавгсса бунагьру – мюрш бунагьру бушиву. Хъуни бунагьирттая тIурча, ми багъишла битаншиврул дакIнихтуну тавба дуван аьркинссар. Тавба кьамул шаврил шартIругу: 1) Бунагь кьабитаву; 2) Бунагь баврия пашман шаву; 3) Ттиния мукьах га бунагь бавричIан зана къахьунсса ният даву; 4) Цаманан къаччан бикIан бувсса, рирщусса, зад дарцусса, зерххусса ягу цамур зарал, зулму бувсса кIану бухьурча, ганая хIалалшиву ласаву.

 

Аьли Мусаев

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...