Абубакрдул душ Аьиша

Абубакрдул душ Аьиша

Абубакрдул душ Аьиша

Абубакрдул душ Аьиша бивкIссар МухIаммад Идавсил ﷺ кулпатирттавасса ца. Гания жучIанма бивну бур чIявусса тIайласса хIадисру, хIакьинусса кьинигу циняв бусурманнал ишла буллалисса. Аьиша лайкь хьуну бур «Уммуль-муъминин» – муъминтурал нину» – тIисса цIанин ва бухлай бивкIссар та заманнайсса арула яла лахъмий элму думиннал кьюкьлувун. Аллагьнал ﷻ цIимилийну ва бивкIун бур МухIаммад Идавсил ﷺ яла хьхьичIунми асхIабтуравасса ца ва ваниву чIярусса лайкьсса тIуллу диркIун дур.

 

 

Аьишал бусравшиву тасттикь бувну бур ваний бакъу бивхьусса чIумал Аллагьнал ﷻ Цалва луттираву (Кьуръандалуву) Аьиша тIайласса, марцIсса бушиву чIалачIи бувну. Ялагу ванил бусравшиву чIалай бур ва МухIаммад Идавсил ﷺ яла ххирамур кулпат бивкIшиврийну.

Ца чIумал Идавсихь ﷺ цIувххуну бивкIун бур: «Цу ххирар вин яла гужну?» – куну. Ванал жаваб дуллуну дур: «Аьиша », – куну. «Хъирив цу ххирар?» – цIувххуну бур ялагу. «Ганил ппу», – куну бур Идавсил ﷺ. (Бухари). Му бакъассагу, МухIаммад ИдавсичIан ﷺ хьхьугу кьинигу Занная Кьуръандалул аятру (вахIъю) ликкайсса бивкIун бур Аьишал къатлуву. Мунин барашиву дуллай бур хIадисрал: «Мяйжаннугу тачIав Занная вахIъю къалиркссар ттучIан цавагу кулпатрал къатлуву, так Аьишал къатлуву дакъа» (Бухари, Муслим).

Му ппурттуву яхъанахъисса хъаннияр Аьишал лахъшиврия бувчIлай бур МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса мукъурттива: «Аьиша вайми хъаннияр лахъссар, сарид (Идавсил ﷺ яла ххирамур дукра) ххуйсса кунна вайми дукрардаяр». (Бухари, Муслим)

Тамансса асхIабтал цанма цумур бунугу хIадис къабувчIлайсса чIумал лагайсса бивкIун бур Аьишан, бувчIин ба учин. Ганил бувчIингу бувну, тIайла бацIангу байсса бивкIун бур. Халифатрал заманнай ванил кумаг байсса бивкIун бур жагьилсса бусурман хIукуматрал бакI дургьуминнан тIайласса, агьамсса хIукмурду буван.

Аьиша хьуну бур ккаккияну дакIнихтуну, марцIну лас ххирасса, ганал чIарав бацIайсса кулпатрал. ЦIанасса чIумуву чIявусса бусурман хъаннин ччай бур муниха лавхьхьусса хьун, ласная личIи къахъанахъисса, ганан шайссаксса хIурмат бусса.

ХIакьинусса кьини чIявусса тIайла бакъасса инсантал бур бусурман хъамитайпалун элмулуха зун къабучIиссар, къааьркинссар тIий. Лавай кIицI бувмунил ккаккан буллай бур му къатIайласса бушиву. Бусурмансса хъамитайпалун хъинну гужну аьркинссар лахьхьин цинмагу цайминнангу хайр бусса кIулшивуртту, аькьлу-кIулшилул бувччусса бикIаншиврул гьарца ишираву, мукунсса бивкIссар Аьиша – МухIаммад Идавсил ﷺ кулпат. Хъамитайпалун бакъа щинни аьркинсса кIулшиву, мурихха хъанахъисса цилва оьрчIансса цалчинмур мактаб. БикIуча Аьишал тарих жунма цинявннан эбратну.

 

ФатIима Аьлиева

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...