МютIишиврул лишан

МютIишиврул лишан

Пикри буварча, цичIав захIматсса бакъар – лахъисса гьухъа лаххан ва бакIрай карщи дахIин. Цанчирча, бусурманнал лаххаймур дикIу, цамур дикIу му янна дур. Янна лаххаву аьжаивсса ишну чIалан къабучIиссар.

 

Гьарца аькьлу бусса инсаннал кьатIув укканнин цала чурх кIучI бувай. Дурагу янна лаххан къааьркинссар тIиссагу хьуна къабакьай, амма цавайннал лахлай бур щала чурх бахьлаган бувсса, вайминнал бачIи-кьачIину бахьлавгсса. КутIану учин, чанссавагу цала чурх кIучI къабувну халкьуннавун цучIав къауккай, чил яруннин цала пикрилийну ккаккан лайкь дакъамур чIалачIи къадувай.

Бусурмансса хъамитайпалун карщи ва лахъисса гьухъа лаххаврийну халкьуннавусса бучIир-къабучIир куну дирхьусса адаврал аьдат щаллу къадуллалиссарча, Аллагьнал ﷻ инсан ляхъангу увну, мунал оьрмулуву дацIан дурсса низамри биттур дуллалисса.

Ца хъуннасса идаралийн зун уххан хьусса инсан гьарца кIюрххил цукун мюрш ивкIун хIадур дуллан икIай цала янна. Жува миккун кутIасса къантIа хIажак, кахри дакъасса майка ягу махIсив лавххун къалагарухха! БакIрайн карщи дутаврил масалалувугу мукунмасса пикри бикIан циван къабучIиссар?

«Та-дунугу бюхъай на карщи дутлан», «щар хьувкун лахланна», хIаж буван хьурча, карщигу дутланна», «на хIадурну бакъара», «на дакIниву марцIссара» – укунсса бикIай чIявумий карщи къадутайсса бусурман хъаннил багьантту. Амма муницIунма «на му ша буван ацIра шинай хIадур хъанай буссияв», «хъунмасса хIаллай пикри бувну, бакIрайн карщи дутлансса хIукму бував» – тIиссагу чансса бакъар.

Ттуннив ччай бур зул хьхьичI укунсса масала бишин: бачияра карщи дутлай байбишиншиврул ци-бунугу ца иш хьуннин къаялугьлай, вацIана дутаннуча. Бивзун, дагьанттул хьхьичIгу бавцIуну вила бакIрайн карщи дутила, цукун дакьайрив ккаккан. Му дутан ина гьуз учин буваншиврул нагу шикку цаппара багьантту буцинна:

  1. Заннал буюр. Ва бур яла мяълумсса ва агьамсса багьана. «Аллагьнал ﷻ амру бувссар». Вай шанма махъ бавсса бусурман душнин ялагу ци аьркинссар? Лавай бивзун цила бакIрайн дутансса янналул касак ххал баву чара бакъассар.
  2. Дяъват (Исламравун оьвчаву). Лаххи лахъисса гьухъа, дути карщи – насу вила иширттай. Цавагу махъ зумату буккан ина къабуварчагу, вил янналул куц ца душнин ххуй дирзун, ххарину цихьва цила щурщу буварча: «ва дакъаяв ттун аьркинмур», куну, гьунттиния тинмай цуппагу бусурманнан лайкьсса янна лахлай байбиширча, ягу бусурман бакъамунил Ислам кьамул дуварча – му бакъарив вил талихI. ХIадисраву бурхха: «Ца инсан тIайла ацIан аву хъинссар щала дунияллул хъуснияр», – увкуну.
  3. Буруччаву. Бюхъайссарив янналул инсан уруччин, ххассал уван? Ца-цавайннал учин бюхъай хъамитайпа бурувччуну бикIан ччай бухьурча, цищала газ бусса баллон ласича, куну. Амма карщи дутайсса гьарца душнин кIулссар мунил цуппа цукун буруччайссарив. Аллагьнал ﷻ му буруччинтIиссар бахчилачисса арамтурая, аьркин бакъасса мукъурттия. Заннайн ﷻ мютIиманал лагма паракьатшиву ва талихI бикIайссар.
  4. Цашиврул асар. Ва дунияллий циняв бусурманнан цасса бур чак, гьарцаннал ца куццуй булай «ссалам». Мува куццуй, бакIрайсса карщулгу щала дунияллийсса иман дусса хъами цачIун буллалиссар. Бусурмантал чансса шагьрулий карщи дуртсса хъамитайпа ккаккайхту дакI ляличIину ххари шай, га вила ссу кунма ххира хьуну, ганищал кIул хьун, дусшиву дуван ччан бикIай. Мукунсса чIумал инавагу МухIаммад Идавсил ﷺ ххуллу бувгьуну нанисса хъунмасса умматрал ца бутIа бушиву чIалан бикIай.
  5. Лайкь бакъамуния махъунмай шаву. Лачак дуртукун жува ххуй чулинмай баххана шайссару. Диндалул хIукмурду кьамул буван вила дакI хIадур хьуннин къаялугьлай, цIанара карщи дутларча, дакIгу муницIун даркьуну марцI дуккантIиссар. Вин нач хъанантIиссар кьатIув лахъну телефондалувух гъалгъа тIун, вила дусъсса душваращал халкьуннал дянив лахъсса чIуний хъяхъаву дуллан, микку-тиккун цIинцI дичлан, нитти-буттах вичIи къадихьлан, дуккавриву ва давурттаву баччи бакъашиву дуллан.

Лачак къадутайминнан вай бакъассагу ялагу ттуршва, азарва багьана буссар. Карщи дутаву – бигьасса, амма агьамшиву ларайсса масалари. Диндалул жуйва бивхьумур биттур булларча, жула оьрму хъин чулинмай баххана хьунтIиссар, ахиратравугу талихIрайн буккантIиссару. Аллагьнал ﷻ кумаг буваннав! Амин.

 

 

Асият АхIмадова

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...