Малаиктурал даражалийн гьаз буваймур

Малаиктурал даражалийн гьаз буваймур

Малаиктурал даражалийн гьаз буваймур

ХIан хIачIан щаллуну къадагъа къадирхьусса заманнай аьрабнал хъинну чIярусса хIан хIачIайсса диркIун дур. Му куццуй, ца асхIаб мизитраву чак буллай ивкIун ур увччу хьуну. Чакливу ккалаккисса аятру тIайла бакъа бувккуну бур, аькьлу баххана хьуну, маз бахчилай. Га аятрал мяъна ухчIинларай даххана хьуну диркIун дур. Мунияр махъ Аллагь Тааьланал гьан бувну бур бувччу хьуну бунува чаклий мабацIари тIисса аят.

 

Мунияр махъ ансартал ва мугьажиртал бувччу хьуну куннащал ку бивсса ишгу хьуну бур. Цайнма цивппа бучIайхту кIивайннанмагу хъинну нач хьуну дур. Му иш хьуну махъ Аллагь Тааьланал гьан бувну бур укунсса аят (мяъна): «Аллагьнайн ﷺ иман дирхьуми, инсан увччу уваймур, азарт дусса тIуркIурду, икрам буван бувсса чарил къанчру, бучIантIимур бувчIавуртту (ссихIир баву) – ми гьарзад щяйтIаннул мурдалсса тIуллур. Миннуя бурувччуну (архну) бикIияра, талихIрайн букканшиврул». Ва аятраву хIан махIачIари куну бакъарча, гъанвагу машари тIий бур.

Ибну Оьмардул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «ХIанттищал бавхIусса инсантурал ацIва журалийн Аллагьнал ﷺ нааьна диянтIиссар: хIан дурма ва дан тIалав дурма, ца кIанттава цамур кIанайн диян дурма ва диян даву тIалав дурма, дахлахима ва машан ласласима, хIан даххавриха зузима ва даххаврия хайр ласласима, хIан хIачIлачIима ва хIачIан дутIлатIима». Ва хIадисрава бувчIлай бур хIанттищал дархIусса циняв давуртту хIарамсса душиву.

МухIаммад Идавсил ﷺ жунма ккаккан бувссар талихIрайн буккайсса ххуллу. Валлагьи, му ххуллия тинай хьума талихIрайн къауккантIиссар. Кьуръандалуву жуйра дюъ дирхьуну дур, Аллагьнал ﷺ ва Идавсил ﷺ увкумуних вичIи дирхьуну, мютIину биттур буллан аьркиншиву баян бувну. Мукунмири талихIрайн буккантIисса увкуну бур. Мунияту, Аллагьнал ﷺ ва МухIаммад Идавсил ﷺ бувсса амру кIул шайхту, жува учин аьркинссар: «ВичIи дихьлахьиссару, мютIиссару», – куну.

Цамур аятраву увкуну бур (мяъна): «ЩяйтIаннун ччиссар зул дянив оьхIалшиву, душманшиву дичин хIанттивухчIин ва азарт дусса тIуркIурдайхчIин, зун Аллагь ﷺ ва чак хъама битан баншиврул. Лажиннича, зу ми ишру кьакъабитаннув?!»

Лагмара духIин дакъасса тIуллу хъанахъисса ина ци дуллай уссияв куну цIуххинтIиссар Кьиямасса кьини жухьва гьарцаннахь. Тиккусса ца кьини дикIантIиссар жула дунияллийсса ххюцIалазарда шинал лахъишиврийсса, мунияту гьарца инсаннахь суал бувансса чIунгу диял хьунтIиссар.

Диндалул луттирдаву бур укунсса бусала. Бунагьирттавун бахьлавгсса ца миллатрачIан Аллагьнал ﷺ малаик гьан увну ур, гай пана бан амругу бувну. Малаикнал увкуну бур: «Я Аллагь, гайннаву бур бунагьру къабувайсса халкь. Щалва шагьру ппив барча, аьй дакъамигу литIунссархха!» – куну. «Гайнная байбихьияра!» – увкуну бур Заннал. – «Цанчирча, цалва чIарав хъанахъимур чIалай бунува гай паракьатну бивкIунтIий».

Жува мизитравун бучIару, дин-чак дуваруча увкуну, Алжаннаву кIану хIадурну бусса кунма бикIан къабучIиссар. Бурган аьркинссар жула дакIурдивун. Бунагьирттавусса инсантал чIалачIини дакIнивун цукунсса асар шай? Гайрив Дужжагьравун бичинтIисса ягу гайннал буллалимуний рязисса, ххари хъанахъисса, пиш тIисса жуварув гивун бичин лайкьми?!

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Чара бакъа ттул умматиннава буккантIиссар цавай агьали, зуна баву, арамтуннан сунттул янна лаххаву, хIан хIачIаву ва музыкалух вичIи дишаву хIалалссар тIисса. Гайннавасса цаппара яхъанантIиссар ца зунттул лув, цалва бунагьругу буллай. ГайнначIан ца пакьир учIантIиссар цадакьа чIа тIий. Гайннал га тIайла уккантIиссар гьунтти ухьхьу куну. Амма гай цивппа гьунттинин къаличIантIиссар. Аллагьнал ﷺ гайннайн зунтту лекьан бантIиссар. Гайннавасса цаппара маймунтрайн ва дунгъузирттайн кIура баентIиссар, махъра-махъсса кьини дучIаннин мукун личIантIиссар».

Мяйжаннугу, бувччу хьусса инсантал хIайвантраха ва жанавартраха къалащайрив?!

Цамур хIадисраву шама инсанная бувсун бур. Мигу – зуна бувайма, цурку ва хIан хIачIайма. Ми бунагьру буллалиманал дакIнива иман дуккайссар увкуну бур. Пикри бувара, Алжаннавун буххаврил шартIну хъанахъисса иман дакIниву дакъасса инсаннал тагьар цукунсса дикIанссар! Мунияр нигьачIаву дусса ци дикIан бюхъайссар? Аллагьная ﷺ нигьа увсун ура тIисса инсаннал цукун бюхъайссар дакIнива иман дуккан дайсса тIул дуван? Мукунсса инсаннан пикри хьун, бувчIин, вив ласун аьркинссар, му чIумал цала дакIниву иман дакъашиву.

ХIан хIарчIманал мукьцIалва гьантлий чаклия чири къахьун-тIиссар увкуну бур Идавсил ﷺ. Чак мукьцIалва гьантлий буллан къааьркинссар тIисса кунма бувчIин къабучIиссар. Вай мукъурттил мяъна – чакру буллан чара бакъа аьркинссар, амма миннух чири къахьунтIиссар.

Чувшиву, адиминашиву ккаккан дуван, маймунтрал ва дунгъузирттал даражалийн къаагьанна учин, Аллагьнайн ﷺ мютIи хьунна учин, дакIниву кьянкьашиву дуван аьркинни.

«Зува укунма, ссанчIав бакъа ляхъан бувсса ххай бурув», – куну бур Кьуръандалуву Аллагьнал ﷺ, – «На зу аьрщарай халифталну (вакилталну) битав». Мунияту, гьарца иширал дазурду кIулну, инсаншивруйну оьрму бутлан аьркинссар. Аькьлулийну оьрму бутлатима малаиктураяр лахъсса даражалийн гьаз шайссар. Цанма ччи-ччимурду буллалима хIайваннаяр ялавай агьантIиссар. «Зува ТтучIан махъунмай зана къабикIансса ххай бурув?!» – куну бур Аллагьнал ﷺ.

Аллагьнал ﷺ жунна малаиктурал даражалийн гьаз хьунсса аькьлу булуннав!

 

МухIаммад Майранов,

Лакрал райондалул имам

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...