Ватан ссайн учайссар?

Ватан ссайн учайссар?

«Ватан» тIисса махъ жучIанма бувкIун бур аьраб мазрава. Аьрабрай «ватIан» ва «мавтIин» тIисса мукъурттил мяъна – инсаннал мина. Ялагу «ватан» учайссар инсаннал къатлуйн. Цамур куццуй учин, инсан мудан ялапар хъанахъисса кIану – мунал ватанни. Микку буссар мунал къатта, кулпат, даву, дустал. Мукунсса кIанайн инсан мудан кIункIу тIун икIайссар, микку хъанахъимуний мунал дакI цIий дикIайссар, цува му кIанттул, билаятрал ца бутIану чIалан икIайссар.

Цумацагу инсаннал тIабиаьтраву дур цала ватандалухсса, миллатрахсса, мазрахсса, цува увсса кIанттухсса, мунил тарихрахсса, миллатравасса цIа дурксса инсантурахсса ччаву ва пахру. Амма му ччаву аькьлулул дазурдава дурккун, национализмрайн кIура даен дитан къабучIиссар. Цува, цала миллат, цала ватан цайминнаяр лахъну дишаву, цайминнаяр авурмунин ккалли баву – диндалул кьамул буллай бакъар. Цала миллат цайминнаяр лахъ буллаллаврин Исламраву «аьсабия» учайссар. Абудавудлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Аьсабиялийн оьвтIима, мунил цIаний талатима, мунил ххуллий жан дуллума – жула умматрава акъар».

Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Цала миллат ххирашивугу аьсабиярив?». «Аьсабия – вила миллатран цамур миллатрай зулму буллан кумаг бавур», – дуллуну дур жаваб (Абудавуд). Шичча жунма бувчIлай бур цала миллат ххирану бикIаврия цичIав оьккисса бакъашиву, амма цайминнай зулму бавриву виламиннацIун кабакьаву – аьсабиялун ккаллишиву.

Ватандалия Кьуръандалуву ва сунналуву

Кьуръандалуву ватан кIицI ларгун дур так ца аятраву «маватIин» тIисса мукъуйну. Ва махъ ишла бувну бур «кIану» тIисса мяъналий: «Аллагьнал ﷻ зун кумаг бувссар тамансса кIанттурдаву ва талатавурдаву…», - увкуну бур («Ат-Тавба» суралул 25-мур аят).

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ Дажжалная буслалисса чIумал укунсса махъру увкушиву: «Аллагь Тааьланал ми ппив-ххив бувантIиссар, яла халкь цала шагьрурдавун ва минардайн зана бикIантIиссар» (АхIмад). Ва хIадисраву «ватан» тIисса махъ ишла бувну бур «мина» тIисса мяъналий.

Диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, «ватан» тIисса махъ шанма журалий бувчIин буван бучIиссар:

1. «ВатIан ал-аслий» – инсаннал аслийсса, гьанусса ватан. Цува увсса, кулпат бувсса кIану. Ялагу шивун багьайссар инсаннал мудан ялапар хъанан нанижат дурсса, цала минану ккалли буллалисса билаят. Мичча архсса сапардайний (82 километралуяр ххишаласса) увкманахь ихтияр дуссар чакру кутIа буллай, кунничIан ку ласлан, Рамазан зуруй зума къадугьлан.

2. «Ватан ал-икьама» – чIумуйну авцIусса, ялапар хъанахъисса, мукьва гьантлий ягу ххишаласса ацIан ният дусса, яла махъунай цала миналийн зана икIантIисса кIану.

3. «Ватан ас-сукна» – мукьва гьантлуяр чансса мутталий авцIусса кIану.

МУХIАММАД АЬЛИМЧУЛОВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...