Ватан ссайн учайссар?

Ватан ссайн учайссар?

«Ватан» тIисса махъ жучIанма бувкIун бур аьраб мазрава. Аьрабрай «ватIан» ва «мавтIин» тIисса мукъурттил мяъна – инсаннал мина. Ялагу «ватан» учайссар инсаннал къатлуйн. Цамур куццуй учин, инсан мудан ялапар хъанахъисса кIану – мунал ватанни. Микку буссар мунал къатта, кулпат, даву, дустал. Мукунсса кIанайн инсан мудан кIункIу тIун икIайссар, микку хъанахъимуний мунал дакI цIий дикIайссар, цува му кIанттул, билаятрал ца бутIану чIалан икIайссар.

Цумацагу инсаннал тIабиаьтраву дур цала ватандалухсса, миллатрахсса, мазрахсса, цува увсса кIанттухсса, мунил тарихрахсса, миллатравасса цIа дурксса инсантурахсса ччаву ва пахру. Амма му ччаву аькьлулул дазурдава дурккун, национализмрайн кIура даен дитан къабучIиссар. Цува, цала миллат, цала ватан цайминнаяр лахъну дишаву, цайминнаяр авурмунин ккалли баву – диндалул кьамул буллай бакъар. Цала миллат цайминнаяр лахъ буллаллаврин Исламраву «аьсабия» учайссар. Абудавудлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Аьсабиялийн оьвтIима, мунил цIаний талатима, мунил ххуллий жан дуллума – жула умматрава акъар».

Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Цала миллат ххирашивугу аьсабиярив?». «Аьсабия – вила миллатран цамур миллатрай зулму буллан кумаг бавур», – дуллуну дур жаваб (Абудавуд). Шичча жунма бувчIлай бур цала миллат ххирану бикIаврия цичIав оьккисса бакъашиву, амма цайминнай зулму бавриву виламиннацIун кабакьаву – аьсабиялун ккаллишиву.

Ватандалия Кьуръандалуву ва сунналуву

Кьуръандалуву ватан кIицI ларгун дур так ца аятраву «маватIин» тIисса мукъуйну. Ва махъ ишла бувну бур «кIану» тIисса мяъналий: «Аллагьнал ﷻ зун кумаг бувссар тамансса кIанттурдаву ва талатавурдаву…», - увкуну бур («Ат-Тавба» суралул 25-мур аят).

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ Дажжалная буслалисса чIумал укунсса махъру увкушиву: «Аллагь Тааьланал ми ппив-ххив бувантIиссар, яла халкь цала шагьрурдавун ва минардайн зана бикIантIиссар» (АхIмад). Ва хIадисраву «ватан» тIисса махъ ишла бувну бур «мина» тIисса мяъналий.

Диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, «ватан» тIисса махъ шанма журалий бувчIин буван бучIиссар:

1. «ВатIан ал-аслий» – инсаннал аслийсса, гьанусса ватан. Цува увсса, кулпат бувсса кIану. Ялагу шивун багьайссар инсаннал мудан ялапар хъанан нанижат дурсса, цала минану ккалли буллалисса билаят. Мичча архсса сапардайний (82 километралуяр ххишаласса) увкманахь ихтияр дуссар чакру кутIа буллай, кунничIан ку ласлан, Рамазан зуруй зума къадугьлан.

2. «Ватан ал-икьама» – чIумуйну авцIусса, ялапар хъанахъисса, мукьва гьантлий ягу ххишаласса ацIан ният дусса, яла махъунай цала миналийн зана икIантIисса кIану.

3. «Ватан ас-сукна» – мукьва гьантлуяр чансса мутталий авцIусса кIану.

МУХIАММАД АЬЛИМЧУЛОВ

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...