Ватан ссайн учайссар?

Ватан ссайн учайссар?

«Ватан» тIисса махъ жучIанма бувкIун бур аьраб мазрава. Аьрабрай «ватIан» ва «мавтIин» тIисса мукъурттил мяъна – инсаннал мина. Ялагу «ватан» учайссар инсаннал къатлуйн. Цамур куццуй учин, инсан мудан ялапар хъанахъисса кIану – мунал ватанни. Микку буссар мунал къатта, кулпат, даву, дустал. Мукунсса кIанайн инсан мудан кIункIу тIун икIайссар, микку хъанахъимуний мунал дакI цIий дикIайссар, цува му кIанттул, билаятрал ца бутIану чIалан икIайссар.

Цумацагу инсаннал тIабиаьтраву дур цала ватандалухсса, миллатрахсса, мазрахсса, цува увсса кIанттухсса, мунил тарихрахсса, миллатравасса цIа дурксса инсантурахсса ччаву ва пахру. Амма му ччаву аькьлулул дазурдава дурккун, национализмрайн кIура даен дитан къабучIиссар. Цува, цала миллат, цала ватан цайминнаяр лахъну дишаву, цайминнаяр авурмунин ккалли баву – диндалул кьамул буллай бакъар. Цала миллат цайминнаяр лахъ буллаллаврин Исламраву «аьсабия» учайссар. Абудавудлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Аьсабиялийн оьвтIима, мунил цIаний талатима, мунил ххуллий жан дуллума – жула умматрава акъар».

Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Цала миллат ххирашивугу аьсабиярив?». «Аьсабия – вила миллатран цамур миллатрай зулму буллан кумаг бавур», – дуллуну дур жаваб (Абудавуд). Шичча жунма бувчIлай бур цала миллат ххирану бикIаврия цичIав оьккисса бакъашиву, амма цайминнай зулму бавриву виламиннацIун кабакьаву – аьсабиялун ккаллишиву.

Ватандалия Кьуръандалуву ва сунналуву

Кьуръандалуву ватан кIицI ларгун дур так ца аятраву «маватIин» тIисса мукъуйну. Ва махъ ишла бувну бур «кIану» тIисса мяъналий: «Аллагьнал ﷻ зун кумаг бувссар тамансса кIанттурдаву ва талатавурдаву…», - увкуну бур («Ат-Тавба» суралул 25-мур аят).

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ Дажжалная буслалисса чIумал укунсса махъру увкушиву: «Аллагь Тааьланал ми ппив-ххив бувантIиссар, яла халкь цала шагьрурдавун ва минардайн зана бикIантIиссар» (АхIмад). Ва хIадисраву «ватан» тIисса махъ ишла бувну бур «мина» тIисса мяъналий.

Диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, «ватан» тIисса махъ шанма журалий бувчIин буван бучIиссар:

1. «ВатIан ал-аслий» – инсаннал аслийсса, гьанусса ватан. Цува увсса, кулпат бувсса кIану. Ялагу шивун багьайссар инсаннал мудан ялапар хъанан нанижат дурсса, цала минану ккалли буллалисса билаят. Мичча архсса сапардайний (82 километралуяр ххишаласса) увкманахь ихтияр дуссар чакру кутIа буллай, кунничIан ку ласлан, Рамазан зуруй зума къадугьлан.

2. «Ватан ал-икьама» – чIумуйну авцIусса, ялапар хъанахъисса, мукьва гьантлий ягу ххишаласса ацIан ният дусса, яла махъунай цала миналийн зана икIантIисса кIану.

3. «Ватан ас-сукна» – мукьва гьантлуяр чансса мутталий авцIусса кIану.

МУХIАММАД АЬЛИМЧУЛОВ

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...