ЛухIи чару бавцума

ЛухIи чару бавцума

ЛухIи чару бавцума

Кяъбалул ЛухIи чару Алжаннава Адам  идавсищал бувкIссар тIар. Ганал цащалва лавсун увкIссар чарийн кIура авсса малаик. ХьхьичIппурттуву чару кIяласса, чанна лавхъсса бивкIссар, лухIигу хьуссар бунагькарсса халкьуннал кару лаллай.

 

ХIажливсса тIаваф (7-ва Кяъбалул лагма буккаву) дайдишайссар Кяъбалул ЛухIи чару бусса мурцIния. Тиккун лавгсса гьарца бусурманчунал хIарачат бувайссар чарийн ка лаян, МухIаммад Идавсилгу ﷺ мукун бувайсса бивкIунтIий. ХIадисраву бувсун бур Кьиямасса кьини чару махъунмай малаикнайн кIура бавну, марцIсса дакIнищал ка ларминнаха барашин дуллантIишиву.

ЛухIи чарил лагма буссар арцул хIашия (бару). ХьхьичIава га бару къабивкIссар, чаругу цасса, щаллусса бивкIссар, мунияту га ппив шаврия бугьансса бару аьркиннугу къабивкIссар. ЛухIи чару гъавгъун каса-касакру хьун бувссар «кьарматI» тIисса секталул. Гай бивкIссар цIана БахIрайннал билаят бусса кIанай цала хIукумат сакин дурсса исмаилиттурал секталул ца къяртта. КьарматIхъал бакIчину ивкIссар Абу Саид ХIасан аль-Жаннаби. 923-ку шинал бакIчину авцIуссар ганал уссу Абу Тагьир аль-Жаннаби.

Цаппара хIаллава гайннал хIукумат гуж хьуну, чIаравсса билаяттирттайн ххяхлан бивкIссар, хаснува Басралий ва Куфалийн. Аммарив Абу Тагьирдул агьаммур мурад бивкIссар ХIаж. Ганал дакIниву хиял бивкIссар ХIаж Маккалив къабуллай, цала хъун шагьрулийсса мизитравун буллали бувансса.

КьарматIнал кьюкьри Макка-Мадиналив нанисса хIажитурайн ххяхлай, хъус хъямала дуллай, гай бувгьуну ясир буллан бивкIссар. Аммарив Исламрал ххюлчинмур ттарцI биттур дуван Маккалив наниминнал кьюкьри чан къархьуссар. Микку кьарматIнал бакIчинан пикри хьуссар Кяъбалийн ххявххун, ЛухIи чару цала канихьхьун ласун.

930-ку шинал Абу ТIагьир цала халкьуннащал Маккалул къапурдачIа хьуссар. Амма га шагьрулувун уххан къаивтссар. Уххан итаншиврул Абу ТIагьирдул хъа бувссар, цува так ХIаж буван увкIшиву. Аммарив ХIажлил цалчинмур кьинива хиянатшиву дурну, кьарматIнал аьрал Маккалийн ххявххун, Кяъба бусса Аль-ХIарам мизитравун бувххун, бусурманнал оь ита бавкьуссар. Кяъбалул чIарав зувиазаруннийн бивсса инсантал ливтIуссар. Зам-замрал щаращувун ливтIуминнал жаназарду дирчуссар, мизитрал лагмасса аьрщи оьттул ятIул дурну диркIссар, Макка шагьрулувусса къатри лекьан дурссар, чIявусса халкь ясир бувссар. Къяъбагу хъямала бувну, ЛухIи чару гъагъари бувну, цащалва лавсун лавгссар.

Абу ТIагьирдул ЛухIи чару бивхьуссар цала хIукуматрал хъунма-хъунмур мизитраву. Амма халкь тиккун ХIаж буллан занан къабивкIссар. Хъунма хIал къавхьуну цува Абу ТIагьиргу азарданул увгьуну, чурххай паразитру хьуну, гайннул канай, хъинну гужсса аьзаврай ивкIуссар.

ЛухIи чаругу махъунмай бигьану зана къабувссар. Щаллусса 23 шин ларгссар зана битаннин. Аьббасидтурал хIукуматрал бакIчитурал хъинну хъунмасса багьа буллуссар чару зана битаншиврул. Ахиргу гъагъари бувсса касакру бувкIссар махъунмай. Цаппара касакру бувагу зана къавхьуссар тIий бур. Му куццуй, арулва касак бавзуну, арцул баругу бувну, ЛухIи чару Кяъбалул мурцIув бивхьуссар.

 

 

МухIаммад Султанов

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Байран барча хьуннав!

Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу! Ххирасса уссурвал ва ссурвал! ДакIнийхтуну барча тIий ура жула ялун нанисса мубараксса Зумаритавал кьини – зумалул, дуаьрдал, эбадатрал, марцIсса тавбалул ва рувхIанийсса дахханашивурттал вибувцIусса Рамазан зурул ахир дуллалисса...


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...