ЛухIи чару бавцума

ЛухIи чару бавцума

ЛухIи чару бавцума

Кяъбалул ЛухIи чару Алжаннава Адам  идавсищал бувкIссар тIар. Ганал цащалва лавсун увкIссар чарийн кIура авсса малаик. ХьхьичIппурттуву чару кIяласса, чанна лавхъсса бивкIссар, лухIигу хьуссар бунагькарсса халкьуннал кару лаллай.

 

ХIажливсса тIаваф (7-ва Кяъбалул лагма буккаву) дайдишайссар Кяъбалул ЛухIи чару бусса мурцIния. Тиккун лавгсса гьарца бусурманчунал хIарачат бувайссар чарийн ка лаян, МухIаммад Идавсилгу ﷺ мукун бувайсса бивкIунтIий. ХIадисраву бувсун бур Кьиямасса кьини чару махъунмай малаикнайн кIура бавну, марцIсса дакIнищал ка ларминнаха барашин дуллантIишиву.

ЛухIи чарил лагма буссар арцул хIашия (бару). ХьхьичIава га бару къабивкIссар, чаругу цасса, щаллусса бивкIссар, мунияту га ппив шаврия бугьансса бару аьркиннугу къабивкIссар. ЛухIи чару гъавгъун каса-касакру хьун бувссар «кьарматI» тIисса секталул. Гай бивкIссар цIана БахIрайннал билаят бусса кIанай цала хIукумат сакин дурсса исмаилиттурал секталул ца къяртта. КьарматIхъал бакIчину ивкIссар Абу Саид ХIасан аль-Жаннаби. 923-ку шинал бакIчину авцIуссар ганал уссу Абу Тагьир аль-Жаннаби.

Цаппара хIаллава гайннал хIукумат гуж хьуну, чIаравсса билаяттирттайн ххяхлан бивкIссар, хаснува Басралий ва Куфалийн. Аммарив Абу Тагьирдул агьаммур мурад бивкIссар ХIаж. Ганал дакIниву хиял бивкIссар ХIаж Маккалив къабуллай, цала хъун шагьрулийсса мизитравун буллали бувансса.

КьарматIнал кьюкьри Макка-Мадиналив нанисса хIажитурайн ххяхлай, хъус хъямала дуллай, гай бувгьуну ясир буллан бивкIссар. Аммарив Исламрал ххюлчинмур ттарцI биттур дуван Маккалив наниминнал кьюкьри чан къархьуссар. Микку кьарматIнал бакIчинан пикри хьуссар Кяъбалийн ххявххун, ЛухIи чару цала канихьхьун ласун.

930-ку шинал Абу ТIагьир цала халкьуннащал Маккалул къапурдачIа хьуссар. Амма га шагьрулувун уххан къаивтссар. Уххан итаншиврул Абу ТIагьирдул хъа бувссар, цува так ХIаж буван увкIшиву. Аммарив ХIажлил цалчинмур кьинива хиянатшиву дурну, кьарматIнал аьрал Маккалийн ххявххун, Кяъба бусса Аль-ХIарам мизитравун бувххун, бусурманнал оь ита бавкьуссар. Кяъбалул чIарав зувиазаруннийн бивсса инсантал ливтIуссар. Зам-замрал щаращувун ливтIуминнал жаназарду дирчуссар, мизитрал лагмасса аьрщи оьттул ятIул дурну диркIссар, Макка шагьрулувусса къатри лекьан дурссар, чIявусса халкь ясир бувссар. Къяъбагу хъямала бувну, ЛухIи чару гъагъари бувну, цащалва лавсун лавгссар.

Абу ТIагьирдул ЛухIи чару бивхьуссар цала хIукуматрал хъунма-хъунмур мизитраву. Амма халкь тиккун ХIаж буллан занан къабивкIссар. Хъунма хIал къавхьуну цува Абу ТIагьиргу азарданул увгьуну, чурххай паразитру хьуну, гайннул канай, хъинну гужсса аьзаврай ивкIуссар.

ЛухIи чаругу махъунмай бигьану зана къабувссар. Щаллусса 23 шин ларгссар зана битаннин. Аьббасидтурал хIукуматрал бакIчитурал хъинну хъунмасса багьа буллуссар чару зана битаншиврул. Ахиргу гъагъари бувсса касакру бувкIссар махъунмай. Цаппара касакру бувагу зана къавхьуссар тIий бур. Му куццуй, арулва касак бавзуну, арцул баругу бувну, ЛухIи чару Кяъбалул мурцIув бивхьуссар.

 

 

МухIаммад Султанов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...