Мукьра даву

Мукьра даву

ХIадисраву увкуну бур: «Мукьва пиша буссар идавстурал ххуллуну хIисав бувайсса. Мигу – тIааьнсса аьтIрилул кьанкь даву, кулпат баву, сивак ишла даву ва нач дуну бикIаву».

 

Аьтрилул кьанкь даву

Исламраву хъунмаса кIану буллуну бур марцIшиву дуруччаврин. Мунил агьамшиву Идавсил ﷺ цала мисалданийну ккаккан бувшиву бусласисса тамансса хIадисругу бур. Ца хIадисраву увкуну бур: «Аллагь марцIссар (диялдакъашивурттаяту), мунияту Аллагьнан марцIшиву ххирассар» (Абу Давуд).

МарцIшиву дуруччаврил ца бутIану хъанай бур инсаннал чурххаяту, янналия тIааьнсса кьанкь дикIаву. Цанчирча, халкьуннавун увккукун, инсантуран цалчин хIисав шаймур дур инсаннаясса кьанкь – ххуйсса ягу оьккисса. Диндалул аьлимтурал бувсун бур Идавсил ﷺ чурххаяту тачIав оьккисса кьанкь шайсса къадиркIшиву. Мукун бунугу, ганалгума личIи-личIисса аьтрирду (мискру) ишла дувайсса диркIссар. Мунияту жунмагу чириссар (суннатссар) тIааьнсса кьанкь даву. Имам Шафиинал увкуссар: «ТIааьнсса кьанкь дувайманал аькьлу гьарза шайссар», - куну.

Аммарив, аьтри ишла даву суннатсса иш бунугу, хъамитайпалун ххуйсса кьанкьгу дурну халкьуннавун буккан къабучIиссар, бунагьссар. Абу Мусаясса хIадисраву увкуну бур: «ТIааьнсса аьтрилул кьанкьгу дурну кьатIув бувксса хъамитайпалуя му кьанкь чил арамтуннан рищурча, му уку-тукунсса хъамитайпалун ккаллиссар», – куну. ХIадисрал элмулул аьлимтурал «уку-тукунсса» тIисса махъ бувчIин бувну бур «зуна бувайсса хъамитайпа» куну.

 

Кулпат баву

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Кулпат баву – ттул ххуллури (сунна). Ттул ххуллийн инкар бувайма – ттуйн инкар бувмари», - куну (Муслим).

 

Сивак дуккаву

Ва хъанахъиссар Идавсил ﷺ хъинну къулагъас дурсса сунна. Сивакрал инсаннал ккарччив ва кьацI марцI бувайссар, му Аллагьнан ﷻ ххирасса аьмалли.

Идавсил ﷺ бувсун бур цачIана Жабраил малаик увкIтари цахьва сивак ишла дува учайсса бивкIшиву, ва цува му ишла даву фаризану (буржну) бувансса ххай ивкIшиву. «Инсантуран хъиннува захIмат къахьунсса кIулния, сивак дуккаву фаризану ялув бишинссия», - увкуссар Идавсил ﷺ.

Сивак дуккаврия цIуллу-сагъшиврунсса мюнпат хъунмассар. Цал му дуккайхту, кьацIливусса бактериярдал 80% литIун бувайссар. Кариес хьун къадитайссар, синтту цIакь дувайссар. Цал му дуккарча, мунил асар сайки кIива гьантлий личIайссар.

Ттизаманнул аьлимтурал тасттикь бувну бур сивакрая мюнпат бияйшиву кьацIлил, вичIал, майрал, мазрал, кьакьарттул нервардал биологический точкардай. Мунил асар бияйссар цаймигу чурххал базурдайн.

 

Нач душиву

Ва лишандалул инсан так ххуйчулинай ачин увайссар. Диндалулмур чул ласурча, нач – цIа дансса хасиятирттавасса цаннин ккаллиссар, мунил инсан уруччайссар духIин дакъасса тIуллая. Кьасим ал-Жунайдлул увкуну бур: «Начлил инсаннан Аллагьнал ﷻ буллусса неъматругу, цавурасса диялдакъашивурттугу чIалачIи дувайссар». Идавсил ﷺ хIадисраву тIий бур: «Начлия инсаннайн хайр бакъа цамур зад къабияйссар».

Аллагьнал ﷻ жунма кумаг баннав Цува рязисса аьмаллай даин хъанан. Амин!

 

АхIмад Кьурбанов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...