Мукьра даву

Мукьра даву

ХIадисраву увкуну бур: «Мукьва пиша буссар идавстурал ххуллуну хIисав бувайсса. Мигу – тIааьнсса аьтIрилул кьанкь даву, кулпат баву, сивак ишла даву ва нач дуну бикIаву».

 

Аьтрилул кьанкь даву

Исламраву хъунмаса кIану буллуну бур марцIшиву дуруччаврин. Мунил агьамшиву Идавсил ﷺ цала мисалданийну ккаккан бувшиву бусласисса тамансса хIадисругу бур. Ца хIадисраву увкуну бур: «Аллагь ﷻ марцIссар (диялдакъашивурттаяту), мунияту Аллагьнан ﷻ марцIшиву ххирассар» (Абу Давуд).

МарцIшиву дуруччаврил ца бутIану хъанай бур инсаннал чурххаяту, янналия тIааьнсса кьанкь дикIаву. Цанчирча, халкьуннавун увккукун, инсантуран цалчин хIисав шаймур дур инсаннаясса кьанкь – ххуйсса ягу оьккисса. Диндалул аьлимтурал бувсун бур Идавсил ﷺ чурххаяту тачIав оьккисса кьанкь шайсса къадиркIшиву. Мукун бунугу, ганалгума личIи-личIисса аьтрирду (мискру) ишла дувайсса диркIссар. Мунияту жунмагу чириссар (суннатссар) тIааьнсса кьанкь даву. Имам Шафиинал увкуссар: «ТIааьнсса кьанкь дувайманал аькьлу гьарза шайссар», - куну.

Аммарив, аьтри ишла даву суннатсса иш бунугу, хъамитайпалун ххуйсса кьанкьгу дурну халкьуннавун буккан къабучIиссар, бунагьссар. Абу Мусаясса хIадисраву увкуну бур: «ТIааьнсса аьтрилул кьанкьгу дурну кьатIув бувксса хъамитайпалуя му кьанкь чил арамтуннан рищурча, му уку-тукунсса хъамитайпалун ккаллиссар», – куну. ХIадисрал элмулул аьлимтурал «уку-тукунсса» тIисса махъ бувчIин бувну бур «зуна бувайсса хъамитайпа» куну.

 

Кулпат баву

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Кулпат баву – ттул ххуллури (сунна). Ттул ххуллийн инкар бувайма – ттуйн инкар бувмари», - куну (Муслим).

 

Сивак дуккаву

Ва хъанахъиссар Идавсил ﷺ хъинну къулагъас дурсса сунна. Сивакрал инсаннал ккарччив ва кьацI марцI бувайссар, му Аллагьнан ﷻ ххирасса аьмалли.

Идавсил ﷺ бувсун бур цачIана Жабраил малаик увкIтари цахьва сивак ишла дува учайсса бивкIшиву, ва цува му ишла даву фаризану (буржну) бувансса ххай ивкIшиву. «Инсантуран хъиннува захIмат къахьунсса кIулния, сивак дуккаву фаризану ялув бишинссия», - увкуссар Идавсил ﷺ.

Сивак дуккаврия цIуллу-сагъшиврунсса мюнпат хъунмассар. Цал му дуккайхту, кьацIливусса бактериярдал 80% литIун бувайссар. Кариес хьун къадитайссар, синтту цIакь дувайссар. Цал му дуккарча, мунил асар сайки кIива гьантлий личIайссар.

Ттизаманнул аьлимтурал тасттикь бувну бур сивакрая мюнпат бияйшиву кьацIлил, вичIал, майрал, мазрал, кьакьарттул нервардал биологический точкардай. Мунил асар бияйссар цаймигу чурххал базурдайн.

 

Нач душиву

Ва лишандалул инсан так ххуйчулинай ачин увайссар. Диндалулмур чул ласурча, нач – цIа дансса хасиятирттавасса цаннин ккаллиссар, мунил инсан уруччайссар духIин дакъасса тIуллая. Кьасим ал-Жунайдлул увкуну бур: «Начлил инсаннан Аллагьнал ﷻ буллусса неъматругу, цавурасса диялдакъашивурттугу чIалачIи дувайссар». Идавсил ﷺ хIадисраву тIий бур: «Начлия инсаннайн хайр бакъа цамур зад къабияйссар».

Аллагьнал ﷻ жунма кумаг баннав Цува рязисса аьмаллай даин хъанан. Амин!

 

АхIмад Кьурбанов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...