Мукьра даву

Мукьра даву

ХIадисраву увкуну бур: «Мукьва пиша буссар идавстурал ххуллуну хIисав бувайсса. Мигу – тIааьнсса аьтIрилул кьанкь даву, кулпат баву, сивак ишла даву ва нач дуну бикIаву».

 

Аьтрилул кьанкь даву

Исламраву хъунмаса кIану буллуну бур марцIшиву дуруччаврин. Мунил агьамшиву Идавсил ﷺ цала мисалданийну ккаккан бувшиву бусласисса тамансса хIадисругу бур. Ца хIадисраву увкуну бур: «Аллагь марцIссар (диялдакъашивурттаяту), мунияту Аллагьнан марцIшиву ххирассар» (Абу Давуд).

МарцIшиву дуруччаврил ца бутIану хъанай бур инсаннал чурххаяту, янналия тIааьнсса кьанкь дикIаву. Цанчирча, халкьуннавун увккукун, инсантуран цалчин хIисав шаймур дур инсаннаясса кьанкь – ххуйсса ягу оьккисса. Диндалул аьлимтурал бувсун бур Идавсил ﷺ чурххаяту тачIав оьккисса кьанкь шайсса къадиркIшиву. Мукун бунугу, ганалгума личIи-личIисса аьтрирду (мискру) ишла дувайсса диркIссар. Мунияту жунмагу чириссар (суннатссар) тIааьнсса кьанкь даву. Имам Шафиинал увкуссар: «ТIааьнсса кьанкь дувайманал аькьлу гьарза шайссар», - куну.

Аммарив, аьтри ишла даву суннатсса иш бунугу, хъамитайпалун ххуйсса кьанкьгу дурну халкьуннавун буккан къабучIиссар, бунагьссар. Абу Мусаясса хIадисраву увкуну бур: «ТIааьнсса аьтрилул кьанкьгу дурну кьатIув бувксса хъамитайпалуя му кьанкь чил арамтуннан рищурча, му уку-тукунсса хъамитайпалун ккаллиссар», – куну. ХIадисрал элмулул аьлимтурал «уку-тукунсса» тIисса махъ бувчIин бувну бур «зуна бувайсса хъамитайпа» куну.

 

Кулпат баву

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Кулпат баву – ттул ххуллури (сунна). Ттул ххуллийн инкар бувайма – ттуйн инкар бувмари», - куну (Муслим).

 

Сивак дуккаву

Ва хъанахъиссар Идавсил ﷺ хъинну къулагъас дурсса сунна. Сивакрал инсаннал ккарччив ва кьацI марцI бувайссар, му Аллагьнан ﷻ ххирасса аьмалли.

Идавсил ﷺ бувсун бур цачIана Жабраил малаик увкIтари цахьва сивак ишла дува учайсса бивкIшиву, ва цува му ишла даву фаризану (буржну) бувансса ххай ивкIшиву. «Инсантуран хъиннува захIмат къахьунсса кIулния, сивак дуккаву фаризану ялув бишинссия», - увкуссар Идавсил ﷺ.

Сивак дуккаврия цIуллу-сагъшиврунсса мюнпат хъунмассар. Цал му дуккайхту, кьацIливусса бактериярдал 80% литIун бувайссар. Кариес хьун къадитайссар, синтту цIакь дувайссар. Цал му дуккарча, мунил асар сайки кIива гьантлий личIайссар.

Ттизаманнул аьлимтурал тасттикь бувну бур сивакрая мюнпат бияйшиву кьацIлил, вичIал, майрал, мазрал, кьакьарттул нервардал биологический точкардай. Мунил асар бияйссар цаймигу чурххал базурдайн.

 

Нач душиву

Ва лишандалул инсан так ххуйчулинай ачин увайссар. Диндалулмур чул ласурча, нач – цIа дансса хасиятирттавасса цаннин ккаллиссар, мунил инсан уруччайссар духIин дакъасса тIуллая. Кьасим ал-Жунайдлул увкуну бур: «Начлил инсаннан Аллагьнал ﷻ буллусса неъматругу, цавурасса диялдакъашивурттугу чIалачIи дувайссар». Идавсил ﷺ хIадисраву тIий бур: «Начлия инсаннайн хайр бакъа цамур зад къабияйссар».

Аллагьнал ﷻ жунма кумаг баннав Цува рязисса аьмаллай даин хъанан. Амин!

 

АхIмад Кьурбанов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...