ДакIнихтунусса цадакьа

ДакIнихтунусса цадакьа

Жула диндалувусса адаврал ца аьмал хъанай бур чIаравманан арцуйну, хъуслийну ка-кумаг баву. Кьуръандалуву тIий бур: «Куннал куннан кумаг булувара хъинбалардаву ва Аллагьнайн ﷻ мютIишивруву. Бунагьмуниву (оьбалардаву) ва душманшивруву кумаг мабулларди. Аллагьная ﷻ нигьа бусияра, щак бакъа, Аллагьнал ﷻ танмихI кьянкьассар» («аль-Маида», 2-мур аят).

 

ДакIнихтуну цадакьа баврийн аьраб мазрай инфа́кь учайссар. Инфакь дикIайссар так Аллагьнахлунусса ﷻ: гъан-маччаминнал, чIаххурал, мискинтурал, мюхтажминнал чIарав бацIаву, кумаг баву.

Гьарцама бусурманчу дакI дарцIуну уссар инсаннал канихьсса хъус-хъиншиву так Аллагьнал ﷻ чичрулийну ва цIимилийну дуркIсса душиврий. Мунияту, ми харж дувангу аьркинссар Заннал амру бувсса, Аллагь ﷻ рязисса кIанттурдайн. Микку инсан – Аллагьнал ﷻ вакил кунассар: цайнна тапшур дурмур залуннал ккаккан бувсса кIанайн диян дуллалиссар.

Кьуръандалуву Аллагьу Тааьланал жуйнма укунсса буюр бувну бур (мяъна): «Дагьаймур дула вина гъанманан, мискинманан, ххуллулссаннан, амма аьркиншиву дакъанура хъиннура чIярусса харж мадулларда (исрапшиву мадував). Исрапшиву дайми – щяйтIаннул уссурвалли. ЩяйтIан Заннайн щукрулий къабивкIссар» («Аль-Исраъ», 26-27-сса аятру).

Цамур аятраву ххаллилсса инсантурая укун цIа дурну дур (мяъна): «КьюлтIмунийн (яруннан къачIалачIимунийн) вих хьуми, камилну чакру бувайми ва цанна нясив дурмунива Аллагьнал ﷻ ххуллий харж дувайми» («Аль-Бакьара», 3-мур аят).

Халкьуннан кумаг буллалиманал хьхьичIва-хьхьичI биттур буллалиссар Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса цала бурж. Мунияту, мискинминналгу аваданминнан кумаг буллалиссар Заннайнсса мютIишиву ашкара дуван. Му иширалгу халкь ца даражалий бацIан буллиссар.

«Аль-Кьасас» тIисса суралул 77-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Винна Аллагьнал ﷻ дуллумунийхчIин абадлийсса оьрмулийн кIункIу хъанахъу, амма дунияллул оьрмулунсса бутIагу хъама мабитара. Аллагьнал ﷻ винма хъинбала бувсса кунма, инагу хъинбаларду буллалу. Аьрщарай питнарду мабулларда, хIакьну, Аллагьнан ﷻ къаххирассар питнакартал».

Цадакьа баврил агьамшиву тамансса хIадисирттаву кIицI лавгун бур. Идавсил ﷺ увкуну бур: «ЦIимилуву, ччавриву ва дакI цIуцIавриву бусурман лавхьхьуссар ца чурххаха: ца базу къашавай (цIий) бухьурча, щалва чурх кIири бивчуну, шану къабиллай инжит шайссар» (аль-Бухари).

Ибну Оьмардул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Аллагьнал ца-цавайннан ﷻ неъматру булайссар, гай цайминнан кумаг буллалиссаксса. Кумаг баву гайннан бизар хьурча, Аллагьнал ﷻ гайннаща неъматру зевхуну цайминнан булайссар».

Цамур хIадисраву тIий бур: «Хъинбаларду баврил инсан уруччайссар оьккисса ахирдания (иман дакъа дунияллия лагаврия), кьюлтIсса цадакьалул Заннал сси лещан бувайссар, гъанминнащалсса дахIаву цIакь даврил оьрму лахъи бувайссар. Ва дунияллий бувсса гьарца хъинбалагу – ахиратраву хъинбалану лякъинтIиссар, дунияллий бувсса оьбаларду – ахиратрал оьбалардайн кIура баентIиссар. ХьхьичIва-хьхьичI Алжаннавун буххантIиссар халкьуннан хъинбаларду ва ка-кумаг буллай бивкIми» (ТIабарани).

 

АхIмад МухIаммадов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...