ДакIнихтунусса цадакьа

ДакIнихтунусса цадакьа

Жула диндалувусса адаврал ца аьмал хъанай бур чIаравманан арцуйну, хъуслийну ка-кумаг баву. Кьуръандалуву тIий бур: «Куннал куннан кумаг булувара хъинбалардаву ва Аллагьнайн ﷻ мютIишивруву. Бунагьмуниву (оьбалардаву) ва душманшивруву кумаг мабулларди. Аллагьная ﷻ нигьа бусияра, щак бакъа, Аллагьнал ﷻ танмихI кьянкьассар» («аль-Маида», 2-мур аят).

 

ДакIнихтуну цадакьа баврийн аьраб мазрай инфа́кь учайссар. Инфакь дикIайссар так Аллагьнахлунусса ﷻ: гъан-маччаминнал, чIаххурал, мискинтурал, мюхтажминнал чIарав бацIаву, кумаг баву.

Гьарцама бусурманчу дакI дарцIуну уссар инсаннал канихьсса хъус-хъиншиву так Аллагьнал ﷻ чичрулийну ва цIимилийну дуркIсса душиврий. Мунияту, ми харж дувангу аьркинссар Заннал амру бувсса, Аллагь ﷻ рязисса кIанттурдайн. Микку инсан – Аллагьнал ﷻ вакил кунассар: цайнна тапшур дурмур залуннал ккаккан бувсса кIанайн диян дуллалиссар.

Кьуръандалуву Аллагьу Тааьланал жуйнма укунсса буюр бувну бур (мяъна): «Дагьаймур дула вина гъанманан, мискинманан, ххуллулссаннан, амма аьркиншиву дакъанура хъиннура чIярусса харж мадулларда (исрапшиву мадував). Исрапшиву дайми – щяйтIаннул уссурвалли. ЩяйтIан Заннайн щукрулий къабивкIссар» («Аль-Исраъ», 26-27-сса аятру).

Цамур аятраву ххаллилсса инсантурая укун цIа дурну дур (мяъна): «КьюлтIмунийн (яруннан къачIалачIимунийн) вих хьуми, камилну чакру бувайми ва цанна нясив дурмунива Аллагьнал ﷻ ххуллий харж дувайми» («Аль-Бакьара», 3-мур аят).

Халкьуннан кумаг буллалиманал хьхьичIва-хьхьичI биттур буллалиссар Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса цала бурж. Мунияту, мискинминналгу аваданминнан кумаг буллалиссар Заннайнсса мютIишиву ашкара дуван. Му иширалгу халкь ца даражалий бацIан буллиссар.

«Аль-Кьасас» тIисса суралул 77-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Винна Аллагьнал ﷻ дуллумунийхчIин абадлийсса оьрмулийн кIункIу хъанахъу, амма дунияллул оьрмулунсса бутIагу хъама мабитара. Аллагьнал ﷻ винма хъинбала бувсса кунма, инагу хъинбаларду буллалу. Аьрщарай питнарду мабулларда, хIакьну, Аллагьнан ﷻ къаххирассар питнакартал».

Цадакьа баврил агьамшиву тамансса хIадисирттаву кIицI лавгун бур. Идавсил ﷺ увкуну бур: «ЦIимилуву, ччавриву ва дакI цIуцIавриву бусурман лавхьхьуссар ца чурххаха: ца базу къашавай (цIий) бухьурча, щалва чурх кIири бивчуну, шану къабиллай инжит шайссар» (аль-Бухари).

Ибну Оьмардул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Аллагьнал ца-цавайннан ﷻ неъматру булайссар, гай цайминнан кумаг буллалиссаксса. Кумаг баву гайннан бизар хьурча, Аллагьнал ﷻ гайннаща неъматру зевхуну цайминнан булайссар».

Цамур хIадисраву тIий бур: «Хъинбаларду баврил инсан уруччайссар оьккисса ахирдания (иман дакъа дунияллия лагаврия), кьюлтIсса цадакьалул Заннал сси лещан бувайссар, гъанминнащалсса дахIаву цIакь даврил оьрму лахъи бувайссар. Ва дунияллий бувсса гьарца хъинбалагу – ахиратраву хъинбалану лякъинтIиссар, дунияллий бувсса оьбаларду – ахиратрал оьбалардайн кIура баентIиссар. ХьхьичIва-хьхьичI Алжаннавун буххантIиссар халкьуннан хъинбаларду ва ка-кумаг буллай бивкIми» (ТIабарани).

 

АхIмад МухIаммадов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...