ДакIнихтунусса цадакьа
Жула диндалувусса адаврал ца аьмал хъанай бур чIаравманан арцуйну, хъуслийну ка-кумаг баву. Кьуръандалуву тIий бур: «Куннал куннан кумаг булувара хъинбалардаву ва Аллагьнайн ﷻ мютIишивруву. Бунагьмуниву (оьбалардаву) ва душманшивруву кумаг мабулларди. Аллагьная ﷻ нигьа бусияра, щак бакъа, Аллагьнал ﷻ танмихI кьянкьассар» («аль-Маида», 2-мур аят).
ДакIнихтуну цадакьа баврийн аьраб мазрай инфа́кь учайссар. Инфакь дикIайссар так Аллагьнахлунусса ﷻ: гъан-маччаминнал, чIаххурал, мискинтурал, мюхтажминнал чIарав бацIаву, кумаг баву.
Гьарцама бусурманчу дакI дарцIуну уссар инсаннал канихьсса хъус-хъиншиву так Аллагьнал ﷻ чичрулийну ва цIимилийну дуркIсса душиврий. Мунияту, ми харж дувангу аьркинссар Заннал амру бувсса, Аллагь ﷻ рязисса кIанттурдайн. Микку инсан – Аллагьнал ﷻ вакил кунассар: цайнна тапшур дурмур залуннал ккаккан бувсса кIанайн диян дуллалиссар.
Кьуръандалуву Аллагьу Тааьланал жуйнма укунсса буюр бувну бур (мяъна): «Дагьаймур дула вина гъанманан, мискинманан, ххуллулссаннан, амма аьркиншиву дакъанура хъиннура чIярусса харж мадулларда (исрапшиву мадував). Исрапшиву дайми – щяйтIаннул уссурвалли. ЩяйтIан Заннайн щукрулий къабивкIссар» («Аль-Исраъ», 26-27-сса аятру).
Цамур аятраву ххаллилсса инсантурая укун цIа дурну дур (мяъна): «КьюлтIмунийн (яруннан къачIалачIимунийн) вих хьуми, камилну чакру бувайми ва цанна нясив дурмунива Аллагьнал ﷻ ххуллий харж дувайми» («Аль-Бакьара», 3-мур аят).
Халкьуннан кумаг буллалиманал хьхьичIва-хьхьичI биттур буллалиссар Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса цала бурж. Мунияту, мискинминналгу аваданминнан кумаг буллалиссар Заннайнсса мютIишиву ашкара дуван. Му иширалгу халкь ца даражалий бацIан буллиссар.
«Аль-Кьасас» тIисса суралул 77-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Винна Аллагьнал ﷻ дуллумунийхчIин абадлийсса оьрмулийн кIункIу хъанахъу, амма дунияллул оьрмулунсса бутIагу хъама мабитара. Аллагьнал ﷻ винма хъинбала бувсса кунма, инагу хъинбаларду буллалу. Аьрщарай питнарду мабулларда, хIакьну, Аллагьнан ﷻ къаххирассар питнакартал».
Цадакьа баврил агьамшиву тамансса хIадисирттаву кIицI лавгун бур. Идавсил ﷺ увкуну бур: «ЦIимилуву, ччавриву ва дакI цIуцIавриву бусурман лавхьхьуссар ца чурххаха: ца базу къашавай (цIий) бухьурча, щалва чурх кIири бивчуну, шану къабиллай инжит шайссар» (аль-Бухари).
Ибну Оьмардул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Аллагьнал ца-цавайннан ﷻ неъматру булайссар, гай цайминнан кумаг буллалиссаксса. Кумаг баву гайннан бизар хьурча, Аллагьнал ﷻ гайннаща неъматру зевхуну цайминнан булайссар».
Цамур хIадисраву тIий бур: «Хъинбаларду баврил инсан уруччайссар оьккисса ахирдания (иман дакъа дунияллия лагаврия), кьюлтIсса цадакьалул Заннал сси лещан бувайссар, гъанминнащалсса дахIаву цIакь даврил оьрму лахъи бувайссар. Ва дунияллий бувсса гьарца хъинбалагу – ахиратраву хъинбалану лякъинтIиссар, дунияллий бувсса оьбаларду – ахиратрал оьбалардайн кIура баентIиссар. ХьхьичIва-хьхьичI Алжаннавун буххантIиссар халкьуннан хъинбаларду ва ка-кумаг буллай бивкIми» (ТIабарани).