ДакIнихтунусса цадакьа

ДакIнихтунусса цадакьа

Жула диндалувусса адаврал ца аьмал хъанай бур чIаравманан арцуйну, хъуслийну ка-кумаг баву. Кьуръандалуву тIий бур: «Куннал куннан кумаг булувара хъинбалардаву ва Аллагьнайн ﷻ мютIишивруву. Бунагьмуниву (оьбалардаву) ва душманшивруву кумаг мабулларди. Аллагьная ﷻ нигьа бусияра, щак бакъа, Аллагьнал ﷻ танмихI кьянкьассар» («аль-Маида», 2-мур аят).

 

ДакIнихтуну цадакьа баврийн аьраб мазрай инфа́кь учайссар. Инфакь дикIайссар так Аллагьнахлунусса ﷻ: гъан-маччаминнал, чIаххурал, мискинтурал, мюхтажминнал чIарав бацIаву, кумаг баву.

Гьарцама бусурманчу дакI дарцIуну уссар инсаннал канихьсса хъус-хъиншиву так Аллагьнал ﷻ чичрулийну ва цIимилийну дуркIсса душиврий. Мунияту, ми харж дувангу аьркинссар Заннал амру бувсса, Аллагь ﷻ рязисса кIанттурдайн. Микку инсан – Аллагьнал ﷻ вакил кунассар: цайнна тапшур дурмур залуннал ккаккан бувсса кIанайн диян дуллалиссар.

Кьуръандалуву Аллагьу Тааьланал жуйнма укунсса буюр бувну бур (мяъна): «Дагьаймур дула вина гъанманан, мискинманан, ххуллулссаннан, амма аьркиншиву дакъанура хъиннура чIярусса харж мадулларда (исрапшиву мадував). Исрапшиву дайми – щяйтIаннул уссурвалли. ЩяйтIан Заннайн щукрулий къабивкIссар» («Аль-Исраъ», 26-27-сса аятру).

Цамур аятраву ххаллилсса инсантурая укун цIа дурну дур (мяъна): «КьюлтIмунийн (яруннан къачIалачIимунийн) вих хьуми, камилну чакру бувайми ва цанна нясив дурмунива Аллагьнал ﷻ ххуллий харж дувайми» («Аль-Бакьара», 3-мур аят).

Халкьуннан кумаг буллалиманал хьхьичIва-хьхьичI биттур буллалиссар Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса цала бурж. Мунияту, мискинминналгу аваданминнан кумаг буллалиссар Заннайнсса мютIишиву ашкара дуван. Му иширалгу халкь ца даражалий бацIан буллиссар.

«Аль-Кьасас» тIисса суралул 77-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Винна Аллагьнал ﷻ дуллумунийхчIин абадлийсса оьрмулийн кIункIу хъанахъу, амма дунияллул оьрмулунсса бутIагу хъама мабитара. Аллагьнал ﷻ винма хъинбала бувсса кунма, инагу хъинбаларду буллалу. Аьрщарай питнарду мабулларда, хIакьну, Аллагьнан ﷻ къаххирассар питнакартал».

Цадакьа баврил агьамшиву тамансса хIадисирттаву кIицI лавгун бур. Идавсил ﷺ увкуну бур: «ЦIимилуву, ччавриву ва дакI цIуцIавриву бусурман лавхьхьуссар ца чурххаха: ца базу къашавай (цIий) бухьурча, щалва чурх кIири бивчуну, шану къабиллай инжит шайссар» (аль-Бухари).

Ибну Оьмардул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Аллагьнал ца-цавайннан ﷻ неъматру булайссар, гай цайминнан кумаг буллалиссаксса. Кумаг баву гайннан бизар хьурча, Аллагьнал ﷻ гайннаща неъматру зевхуну цайминнан булайссар».

Цамур хIадисраву тIий бур: «Хъинбаларду баврил инсан уруччайссар оьккисса ахирдания (иман дакъа дунияллия лагаврия), кьюлтIсса цадакьалул Заннал сси лещан бувайссар, гъанминнащалсса дахIаву цIакь даврил оьрму лахъи бувайссар. Ва дунияллий бувсса гьарца хъинбалагу – ахиратраву хъинбалану лякъинтIиссар, дунияллий бувсса оьбаларду – ахиратрал оьбалардайн кIура баентIиссар. ХьхьичIва-хьхьичI Алжаннавун буххантIиссар халкьуннан хъинбаларду ва ка-кумаг буллай бивкIми» (ТIабарани).

 

АхIмад МухIаммадов

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....