Чара бакъа буруччин аьркинмур
Чара бакъа буруччин аьркинмур
Аьраб мазрай «аманат» тIисса мукъул цаппара мяънарду дуссар – аьдилшиву, тIайлашиву, вихшала, мюхчаншиву, хиянат бакъашиву, ирс ва цаймигу.
Шариаьтрал терминологиялуву «аманат» учайссар инсаннахьхьун ядуван дуллумунийн. Микку кIира агьамсса шартI дуссар: залуннал вихшала ва аманат лавсманал жаваблувшиву. Буссар Аллагьнал ﷻ ва Идавсил ﷺ жунма кьабивтсса аманатругу.
Заннал аманатру
Аллагьу Тааьланал халкьуннан кьабивтун бур тамансса аманатру, жулва буржри гай ябаву, мюхчанну буруччаву ва иш багьсса чIумал биттур бан хIадурну бикIаву.
- РухI (дакI).
Цумацагу инсан дунияллийн уккайссар марцIсса дакIнищал. Жула мурадгу – Заннал бува увкумур буллай, къадагъа дирхьумур къадуллай, дакI марцIну оьрму бутавури.
Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ хъа бувну бур «инсаннал рухIирайн ва рухI ляхъан дурманайн» куну. Баян бувну бур дакI дурурччума талихIрайн ивма ушиву, чапуршиврул ва бунагьмунил рухI батIул дувайшиву.
- Чурх
Инсаннал рухIирал къатта жула чурх хъанай бур. Инсаннан ваксса махIатталсса, аьламатсса чурхгу буллуну, Заннал буюр бувну бур га ябувара, аьркин бакъамуния мюхчан бувара куну. КъабучIиссар чурх къашавай баймур, баххана баймур, зия баймур дуллан.
- Кулпат.
Жунма яла гъанми, ххирами инсантал жула кулпатри. Цукунсса захIматшивуртту, къалмакъаллу хъанарчагу, Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса жула буржри ссавур, цIимилий къуццу буллан, вина ххирасса инсан багъишла итансса ххуллу лякъин, кулпат-оьрчIру буруччин.
Идавсил ﷺ аманатру
- Ислам
Идавсил ﷺ лайкьсса куццуй щаллу бувссар цайва Заннал бивхьумур, халкьуннал дянив хIакьсса дин машгьур дурссар. Цува дунияллия лавгукунгу, жунма кьабивтссар багьа бищун къашайсса аманат – Исламрал дин. Жунма аьркинссар ва дин марцIсса куццуй журагу дуллай, цайминнангу лахьхьин дуллай, жула хъирив нанисса никирайнгу ванил нур диян дуван.
- Кьуръан
Кьуръандалул лу – Аллагьнал ﷻ МухIаммад Идавсин ﷺ буллусса яла хъунмур мюъжизатри, караматри, Кьиямасса кьини дучIаннин тIайламур ххуллу ккаккан буллалисса. Идавсил ﷺ жунма аманатну кьабивтссар Заннал каламну хъанахъисса Кьуръан. Жунма аьркинссар гиву чивчумур биттур буллай, му аманат щаллу буван.
Халкьуннал аманатру
- Хъус.
ЛичIи-личIисса багьана-савав хьуну хъус ягу арцу вихшаласса инсанначIа аманатран кьадитан багьай. Аманат цайнма лавсманал буржри гай хъус ядаву, дуллусса куццуй махъуннай залуннахьхьун зана давугу. Цайра аьй хьуну хъуслин зарал хьурча, хъатI багьарча, ганал буржри диял къахъанахъимур цала хъуслия щаллу даву. Ягу хъуслил залуннащал цамур куццуй лахъансса икьрал дан бучIиссар.
- КьюлтIмур.
Цаннал гаманахь бувсъсса цала дакIнивусса кьюлтIмур бюхъай хъуслияр ххирассагу, кьиматссагу бикIан. Винма кIулсса цаманал кьюлтIмур гьарманахь бусласаву – хъинну ххуй дакъасса хасиятри. Мукунма, букъавснугу, цакуну кIул хьумургу аманатну ккаллиссар.
ЦIана цIусса технологиярдал замана бухьувкун, кьюлтIмургу, аьлттумургу личIи бан захIматну, хIала бувххун бур. ВичIанма аманатрай гьан бувсса сообщение цайми бусса группалувун гьан баву, ашкара бавугу – аманатран хиянатшиву давури.
- Ласнал ва щарссанил дянивмур
Кулпатраву хъанахъимур кьатIун буккан баву, загьир баву – диндалул къадагъа дирхьусса ишри, хаснува ласнал ва щарссанил дянивмур. Мукунсса зад вила кулпатраямур бакъасса, цайминная кIул хьумургу ашкара баву бусурманчунан лайкь дакъасса тIулли. Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Кьиямасса кьини яла-яла хиянатшиву дурману ккаллину икIантIиссар цала щарссанищал уттугу ивхьуну, муния цайминнахь буслай ивкIма» (ХIадис бур имам Муслимлул луттираву).